Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een burn-outtuin geeft patiënten letterlijk lucht en ruimte

Home

Kirsten Dorrestijn

Een van de vier tuinen in het het Radboudumc in Nijmegen, waar patiënten niet het gevoel hebben dat ze op een gesloten afdeling zitten. © Koen Verheijden

Zorginstellingen zien in de natuur steeds vaker een hulpmiddel om stress of pijn te verminderen. Zelfs tandartsen kunnen de groene kracht inzetten.

In de tuin van de gesloten afdeling psychiatrie van het Radboudumc in Nijmegen zitten onder de zonneluifel twee mensen te roken. Een pad van natuursteen leidt langs siergras in verschillende tinten groen, langs zonnehoed en daglelies. De tuin is, tegelijk met het vernieuwde interieur van de afdeling, vorig jaar opgeleverd. Het ziekenhuis won met deze ‘healing environment’ een internationale architectuurprijs.

Lees verder na de advertentie

Jasperina Venema maakte het concept voor de vier ‘healing gardens’ rondom de afdeling. “We hebben hier een savannelandschap aangehouden”, vertelt ze in de tuin. “Uit onderzoek blijkt dat daar de voorkeur van de meeste mensen naar uitgaat. Je hebt doorkijkjes, maar ook beschutting van de hogere heesters; die bieden rugdekking.”

Gesloten afdeling

Venema is gespecialiseerd in het effect van tuinontwerp op de psyche en gezondheid van mensen. Ze werkte voor het project in Nijmegen samen met landschapsarchitect Sander Rombout, die eerder de tuinen van het Rijksmuseum ontwierp. “Er komen hier mensen die overprikkeld zijn, maar ook die volledig appatisch zijn”, vertelt Venema. “Beide uitersten moeten zich op hun gemak voelen.” In de tuin zijn verschillende hoeken aangelegd waar je kunt gaan zitten.

Als een patiënt heel gespannen is, nemen we hem mee de tuin in. Dat geeft letterlijk wat lucht en ruimte

Volgens ziekenhuismanager Marlous Peters - gekleed in wit uniform - wordt de buitenruimte nu als een verlengstuk van binnen gebruikt. “Voorheen was dit een steriele, kale tuin met een pingpongtafel erin. Nu gaan patiënten er met bezoek zitten, in plaats van op hun kamer. En als een patiënt heel gespannen is, nemen we hem mee de tuin in. Dat geeft letterlijk wat lucht en ruimte.” Dan, wijzend op het hek achter de plantenmassa: “Het fijne is dat je hier nauwelijks merkt dat je in een gesloten afdeling zit.”

Een tuin per doelgroep

Ook voor de open afdeling maakte Venema het tuinconcept, ze creëerde een ‘therapietuin’ waar bijvoorbeeld kan worden geschilderd, en een ‘mindfulnesstuin’ waar bezoekers van het mindfulnesscentrum heen kunnen.

Door een wit interieur, dat doet denken aan een resort, kom je in de tuin van de open afdeling. Hier worden mensen voorbereid op een terugkeer in de maatschappij. Aan een lange tafel zit een vrouw met opgetrokken schouders, voor zich een pakje sigaretten. Van de bloeiende lavendelplanten klinkt gegons van de hommels. De vlinderstruik zit vol atalanta’s.

“Deze tuin is vooral op beleving gericht en op gezamenlijke activiteit”, verklaart Venema. “Als je naar een vlinder of een vogel kunt wijzen, is dat een heel laagdrempelige aanleiding voor een gesprek.”

Eerder maakte Venema burn-outtuinen, dementietuinen, tuinen voor vrouwenopvang en voor moeilijk opvoedbare jongeren. Iedere doelgroep vraagt een eigen aanpak, volgens Venema. Het ontwerp komt tot stand in nauw overleg met betrokken zorgverleners.

Wat je ziet, ruikt en hoort

Hoe belangrijk dat is, bleek toen ze met ideeën kwam voor de mindfulnesstuin bij het Radboudumc. “In eerste instantie hadden we een tuin ontworpen om tot rust te komen, en later begrepen we dat het idee achter mindfulness juist is om heel bewust stil te staan bij wat je ziet, ruikt en hoort. We hebben het ontwerp omgegooid en op de details gefocust: heesters met bijzondere zaaddozen in het najaar, opvallende bloei in een bepaald seizoen, natuursteen die voortdurend anders kleurt of waar een laagje water op blijft staan… Allemaal dingen die opeens kunnen opvallen als je regelmatig door de tuin loopt.”

Uit een groeiende stapel onderzoeken blijkt dat groen bijdraagt aan stress- en pijnreductie. Ook heeft het een positief effect op onze gemoedstoestand. Jolanda Maas, onderzoeker natuur en gezondheid aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, signaleert dat meer zorginstellingen de natuur serieus nemen en inzetten als hulpmiddel: niet alleen de ggz en ziekenhuizen, maar ook bijvoorbeeld ouderenzorg en vrouwenopvang.

In het Tergooi Ziekenhuis in Hilversum kunnen kankerpatiënten sinds anderhalf jaar chemo krijgen toegediend in een ‘chemotuin’. De patiënten zitten in een houten strandstoel in een overdekte passage met uitzicht op tuin en bos. Uit de eerste onderzoeksresultaten van Jolanda Maas en Karin Tanja-Dijkstra (ook van Vrije Universiteit in Amsterdam) blijkt dat de chemotuin als een prettige omgeving wordt ervaren, dat gemiddeld met een 8 wordt beoordeeld. Terwijl de kamers binnen, die ook uitzicht hebben op de tuin, een 7 krijgen. De komende jaren wordt onderzocht of de tuin ook invloed heeft op het effect van de behandelingen en bijwerkingen.

Als je naar een vlinder of een vogel kunt wijzen,
is dat een heel laagdrempelige aanleiding voor een gesprek

Net echt, die natuur

Als echte natuur onmogelijk is, biedt de virtual reality-bril een oplossing, blijkt uit recent gepubliceerd onderzoek van Tanja-Dijkstra. Zij onderzocht als postdoc aan de universiteit van Plymouth het gebruik van virtual reality in een Engelse tandartspraktijk. Mensen die tijdens een behandeling een virtuele strandwandeling maakten, bleken minder pijn te ervaren dan mensen die virtueel door de stad wandelden of mensen die helemaal geen bril kregen. Zelfs een week later herinnerden de cliënten zich de behandeling nog als minder pijnlijk, met een verschil van een punt op een schaal van één tot tien.

Deze tuin kan eraan bijdragen dat er momentjes op de dag zijn dat ze zich prettiger voelen

“Mensen kijken positiever op de behandeling terug, waardoor ze eerder zullen terugkeren voor een vervolgbehandeling”, verklaart onderzoekster Tanja-Dijkstra. De virtual reality-bril met natuurbeelden kan een oplossing zijn voor mensen die bang zijn voor de tandarts, concludeert ze.

Pijnlijke behandelingen

Virtual reality werd als langer gebruikt bij het behandelen van brandwonden. “Dat zijn pijnlijke behandelingen waarbij verdovingen nauwelijks werken”, zegt Tanja-Dijkstra. “Kinderen krijgen bijvoorbeeld een computerspel van Nintendo te zien of van een natuurlijke omgeving, die keuze werd willekeurig gemaakt. Wij waren nieuwsgierig of het uitmaakt wat voor soort beelden je kiest.”

De virtual reality-bril met natuurbeelden kan in de toekomst wellicht ook ingezet worden bij andere pijnlijke behandelingen, zoals puncties bij ivf-behandelingen.

Terug naar de ‘healing garden’ van het Radboudumc in Nijmegen. Manager Marlous Peters tuurt over de uitbundig bloeiende tuin. “Mensen die hier zitten voelen zich verschrikkelijk,” zegt ze, “ze slepen zich door de dag heen. Deze tuin kan eraan bijdragen dat er momentjes op de dag zijn dat ze zich prettiger voelen.”



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Als een patiënt heel gespannen is, nemen we hem mee de tuin in. Dat geeft letterlijk wat lucht en ruimte

Als je naar een vlinder of een vogel kunt wijzen,
is dat een heel laagdrempelige aanleiding voor een gesprek

Deze tuin kan eraan bijdragen dat er momentjes op de dag zijn dat ze zich prettiger voelen