Een boycot: je mag het wel doen, maar niet hardop zeggen

home

Sander Becker

Filiaal van supermarktketen Albert Heijn in Amstelveen. © anp
Analyse

Boycotten Nederlandse supermarkten nu producten uit Israëlische nederzettingen, of niet? Desgevraagd stuurden Aldi en Jumbo vorige week per e-mail een heldere bevestiging aan Trouw. Beide bedrijven hadden hun leveranciers expliciet gevraagd de producten niet meer te leveren, vanwege het omstreden karakter ervan. Hoogvliet deed een vergelijkbare uitspraak in een recent rapport van onderzoeksbureau Profundo.

 
Het boycotten van kolonistenwaar is een politieke keuze; niet boycotten ook.

Maar toen deze krant het nieuws maandag naar buiten bracht, gebeurde er iets merkwaardigs. De ene na de andere supermarkt krabbelde terug. 's Avonds sprak Aldi van een 'vergissing' bij het beantwoorden van de vragen. Jumbo zei twee dagen later dat uit een eigen inventarisatie weliswaar was gebleken dat de keten geen producten uit de nederzettingen verkocht, maar dat daar geen 'actieve boycot' achter zat. Daarna ontkende ook Hoogvliet, hoewel ook zij volhield dat in de schappen niets uit de nederzettingen ligt.

Vanwaar deze plotse draai? Het heeft ongetwijfeld te maken met de ophef die over het nieuws ontstond, en die al snel internationale proporties aannam. Het bericht verscheen breeduit in de Israëlische media. Op Ynet, de website van de grootste Israëlische krant, sprak het Israëlische ministerie van buitenlandse zaken schande van de boycot. Die was 'hypocriet, bevooroordeeld, en schadelijk voor het vredesproces'.

De Israëlische ambassade in Den Haag voerde de druk nog verder op door in een persbericht te beweren dat de boycottende supermarkten de Nederlandse en Europese wet overtraden en dus strafbaar waren. Volstrekte onzin, verzekert het Nederlandse ministerie van buitenlandse zaken: een bedrijf mag boycotten wie het wil. Maar de angst zal de supers om het hart zijn geslagen.

Voeg daarbij de felle brieven van sommige klanten, die 'met hun hele gezin' dreigden over te stappen naar een andere supermarkt. Dan moet je als winkelier stevig in je schoenen staan. Dat geldt zeker voor een keten als Aldi, met veel vestigingen in Duitsland en de Verenigde Staten. Juist daar ligt een boycot van alles wat Israëlisch is gevoelig - en dat kan omzet schelen.

Boycot niet gebroken
Zelf hebben supermarkten er niets bij te winnen als ze een boycot aan de grote klok hangen, zegt Jan Willem van Gelder, ontwikkelingseconoom en leider van bureau Profundo. Weliswaar zijn er veel meer Nederlanders die de nederzettingen afkeuren dan die ze steunen. Maar een winkel zal puur vanwege een boycot niet ineens meer klanten trekken. Andersom bestaat wel het gevaar dat er een campagne tegen zo'n bedrijf op gang komt, met alle imagoschade van dien.

Is de boycot nu in de knop gebroken? Nee, verre van. De weerstand tegen de Israëlische nederzettingen is en blijft groot, en het bruist wereldwijd van de particuliere initiatieven. Supermarkten en andere bedrijven beseffen bovendien heel goed dat ze zich niet neutraal kunnen opstellen: als ze boycotten is dat een politieke keuze, maar als ze niet boycotten ook, omdat ze daarmee de - volgens internationaal recht - illegale nederzettingen economisch steunen en legitimeren. Vanwege het ongemakkelijke gevoel dat dit dilemma oplevert, dringt de branchevereniging voor de supermarkten aan op een richtlijn, in elk geval voor het herkenbaar etiketteren van de producten. Brussel belooft daar voor het eind van het jaar mee te komen.

Ondertussen is het de vraag in hoeverre de supermarkten werkelijk terugkomen van hun beleid. Het is denkbaar dat ze kiezen voor een stille boycot: ze blijven producten uit nederzettingen weren, maar houden naar buiten toe vol dat de keuze op andere goederen is gevallen vanwege 'prijs, kwaliteit en beschikbaarheid', de onschuldige drie-eenheid die de afgelopen dagen in alle verklaringen van de supermarkten te lezen viel. Niemand kan de winkels dan iets maken, terwijl ze toch hun eigen moraal naleven. Zo bezien kan de terugtrekkende beweging wel eens voor de bühne zijn geweest, al zal uiteraard niemand dat hardop zeggen.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie