Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een bibliotheek als een ark

Home

ANNIEK VAN DEN BRAND

De Italiaanse auteur Umberto Eco kwam er graag neuzen om inspiratie op te doen voor zijn bestsellers: de Amsterdamse Bibliotheca Philosophica Hermetica, gespecialiseerd in manuscripten van hermetische filosofen, mystici, en alchemisten, opent na een jaar sluiting weer haar deuren.

Ondernemer, kunstverzamelaar en miljonair Joost Ritman (70) is eigenaar van de Amsterdamse Bibliotheca Philosophica Hermetica. Afgelopen jaar was de bibliotheek van wereldfaam gesloten, omdat de Friesland Bank, vanwege een zakelijk geschil met Ritman, de boeken in beslag had genomen. Vanaf volgende week kunnen studenten, schrijvers en bezoekers er weer terecht.

Op zijn 23ste kreeg Joost Ritman, zoon van een Amsterdams ondernemersgezin dat groot werd in boenwas en horeca-benodigdheden, het boek 'Aurora' cadeau, geschreven door de Duitse schoenmaker, mysticus en theoloog Jakob Böhme. 'Aurora' was ketters, vonden de kerkleiders begin zeventiende eeuw. Handgeschreven kopieën vonden illegaal hun weg. Pas in 1682, na zijn dood, is Böhme's werk voor het eerst compleet gedrukt in Amsterdam.

Ritman kreeg het boek van zijn moeder. Ze dacht dat het hem zou interesseren. Daar had ze gelijk in. Haar zoon Joost struinde al sinds zijn zestiende Amsterdamse antiquariaten af op zoek naar bijzondere exemplaren over mystiek en spiritualiteit. Alles onder het motto: wie zichzelf kent, kent het al.

Achteraf zou 'Aurora' het begin blijken van de wereldvermaarde Bibliotheca Philosophica Hermetica. De collectie aan de Amsterdamse Bloemstraat bestaat uit 23.000 - deels zeer zeldzame en kostbare - boeken, waarin de westerse spiritualiteit van de afgelopen vijfduizend jaar wordt behandeld. Kern van de unieke verzameling vormen manuscripten en boeken van hermetische filosofen, mystici, alchemisten en Rozenkruisers, die hun werk niet zelden met hun leven of vrijheid moesten bekopen omdat hun ideeën indruisten tegen de gangbare mores. Een belangrijk boek uit de collectie is het 'Corpus Hermeticum' op perkament, gedrukt in 1503, en de eerste geïllustreerde polyglotbijbel uit 1587.

Een ambassade van de vrije geest, noemt Ritman zijn collectie, die bij wetenschappers hoog in aanzien staat. De Italiaanse bestseller-auteur Umberto Eco gebruikte de boeken graag in onderzoek voor zijn beroemde romans.

De waarde van de huidige collectie wordt geschat op 35 miljoen euro. Een deel ervan, zo'n vierduizend werken, is sinds 2005 nationaal kunstbezit. Die boeken zijn vorig jaar, tijdens Ritmans strijd met de bank, door staatssecretaris Halbe Zijlstra overgebracht naar de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.

De eigenaar heeft het afgelopen jaar zelf 350 boeken uit zijn verzameling verkocht - goed voor zo'n 13 miljoen euro - om aan zijn verplichtingen te voldoen. Het ging hoofdzakelijk om incunabelen, de oudste gedrukte boeken, die volgens hem ook in andere Nederlandse bibliotheken te zien zijn. Maar ook de eerste geïllustreerde editie van Dantes 'La Divina Commedia' uit 1472 is weg. Het belangrijkste is, zegt Ritman, dat de bibliotheek nu schuldenvrij en onafhankelijk is.

Ondanks de gevoelige verliezen, heeft de Bibliotheca Philosophica Hermetica niet aan kracht ingeboet, verklaart Ritman, al blijft hij erbij dat het rijksdeel gewoon in Amsterdam hoort. Ook omdat de hoofdstad in vroeger tijden gold als een vrijplaats voor andersdenkenden, voor tegendraadse geesten waar menig verboden boek toch werd gedrukt - zoals 'Aurora'.

De bibliotheek is zijn levenswerk, zegt de verzamelaar en eigenaar op leeftijd. Bijna een halve eeuw is hij bezig geweest de collectie op te bouwen. Zelfs als banken hem ervan betichtten dat hij daar meer mee bezig was dan met zijn zaken. Onzin, zegt Ritman daarover, die zichzelf omschrijft als een geboren ondernemer. Hoe had hij anders een multinational in de wereldluchtvaart kunnen opbouwen? Zijn bedrijf Helios is een miljoenenconcern dat vliegtuigbestek levert aan 350 luchtvaartmaatschappijen over de hele aardbol.

Hij heeft de bibliotheek betaald uit het vermogen dat hij opbouwde. En zijn verplichtingen is hij altijd nagekomen, zegt hij. Het enige dat hij wilde was de wijsheid dienen met zijn geld. De bibliotheek is een hemelschip, een ark. Maar maak dat maar eens duidelijk aan mensen uit de financiële wereld; daar hebben ze geen gevoel voor, ze spreken een andere taal. En als je voor een overmacht komt te staan, zit er niets anders op dan dragen en verdragen - zoveel heeft Ritman in zijn leven wel geleerd.

Hij ziet de bibliotheek als een levend organisme dat ontwikkelingsstadia doormaakt en zijn eigen weg gaat. Strubbelingen zijn er net zo goed als in een mensenleven. De boeken leidden altijd al een avontuurlijk leven, en hij was er om ze te beschermen tegen storm, bliksem en bijlen.

De bibliotheek heeft nu een staf van vijf mensen met Ritmans dochter Esther Oosterwijk als directeur. Ritman heeft een schatkamer gebouwd, zegt hij, waarin de belangrijkste momenten van het leven op aarde in boeken zijn samengevat. De mensen die ze schreven, wisten naar zijn idee een vonk om te zetten in een vlam die vuur werd. Dat vuur verwarmt en verlicht de wereld, is zijn stellige overtuiging. Ritman wil dat de huidige samenleving deelt in dat licht en die warmte; belangstellenden, de academische en museale wereld. De banden met de Universiteit van Amsterdam en de universiteitsbibliotheek worden verder aangehaald, de contacten in de museale wereld zijn goed. Ritmans werk gaat door, zegt hij. De bibliotheek zal zich verder verankeren. De boeken zijn veilig.

Vanaf 19 december is de bibliotheek aan de Amsterdamse Bloemstraat 15 weer geopend voor bezoekers. Maandag tot en met vrijdag van 10.00 tot 12.30 uur en van 13.30 tot 17.00 uur. Vanaf 16 december is de vernieuwde website online: www.ritmanlibrary.com

Deel dit artikel