Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een activistisch tableau van tomaten

home

KEES DE VRÉ

De ene tomaat is de andere niet, zo blijkt wel uit de bijzondere tentoonstelling van de Duitse kunstenaar Uli Westphal. Een man met een missie.

Het is aardig warm onder het glazen dak van de tentoonstellingsruimte, maar de enorme Téton de Vénus en zijn buurman Penderson's Beefsteak gedijen er goed. Dat geldt eveneens voor de Ochsenherz en de Tlacalula Pink. Helaas nog allemaal groen, alleen bij de San Marzano piept onderaan zijn stengel iets roods tussen de bladeren. Curator Joram Kraaijeveld biedt spontaan de tomaat aan.

De 61 tomatenplanten die tijdelijk bij het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam (SMBA) staan opgesteld, zijn van de Duitse kunstenaar Uli Westphal. Het is een letterlijke transplantatie van zijn eigen onderzoekskas op het dak van zijn atelier in Berlijn. Daar werden de jongelingen opgekweekt die later naar Amsterdam zijn gebracht. Het is een mix van eeuwenoude wilde soorten uit de oorsprongsgebieden, vaak niet groter dan een bes, traditionele rassen uit alle delen van de wereld en superveredelde industriële soorten uit de 20ste en 21ste eeuw. Zelfs de tomaat die Heinz gebruikt voor zijn ketchup, de Heinz 1706, is er te zien.

"Westphal maakt zich grote zorgen over de soortenrijkdom van onze voedselplanten", zegt Kraaijeveld. De Duitse kunstenaar heeft langdurig onderzoek gedaan naar de diversiteit van de gewassen. De grote foto aan de muur van de SMBA-ruimte laat vele tomaten zien in allerlei groottes, vormen en kleuren. "Het zijn allemaal tomaten die door Westphal zijn verzameld en geteeld vanwege de grote variatie. Bij elkaar gelegd en gefotografeerd krijg je als leek al een aardig beeld van de soortenrijkdom. Maar dit is nog maar een kleine afspiegeling daarvan."

Jarenlang heeft Westphal de meest vreemde soorten groenten en fruit verzameld. Met name de simpele tomaat heeft zijn belangstelling. "Hij wil hier laten zien hoeveel soorten tomaten er wel niet zijn, soorten waarvan de meeste mensen nog nooit hebben gehoord. Tomatensoorten die uit het schap worden gehouden omdat ze niet voldoen aan allerlei eisen van esthetiek (vorm en kleur) en efficiëntie, of die door handelsafspraken worden tegengehouden."

Westphal heeft enerzijds bewondering voor de grote soortenrijkdom in de natuur en ziet vervolgens met lede ogen aan hoe die teloorgaat. Die activistische laag bij Westphal is exemplarisch voor zijn generatie kunstenaars, vindt Kraaijveld. "Deze dertigers zijn niet vies van idealen en doen daar ook iets mee."

Bij Westphal uit zich dat verder in de analyse dat het huidige industriële voedselsysteem de mens steeds meer onthecht van zijn voedselbronnen. Er is, volgens hem, een gebrek aan kennis over ons eten en de oorsprong ervan. De voedselindustrie speelt handig in op die argeloosheid door een geromantiseerd beeld te scheppen van de landbouw van vandaag de dag, met idyllische plaatjes op melkpakken en vruchtensappen.

Lees verder na de advertentie

Discussie uitlokken

De Berlijner stelt dat aan de kaak door drie samengestelde voorstellingen. Het materiaal voor deze compilaties is overgenomen van verpakkingen van levensmiddelen. Zo ontstaat er een uiterst kleurrijk landschap met blauwe luchten, groene heuvels, weilanden vol koeien en vijvers vol vissen. Het oogt als Arcadië, maar je krijgt al kijkend het gevoel dat er iets niet klopt. Het landschap is te gekunsteld, en dat is precies wat Westphal wil zeggen.

Westphal kan er geen sympathie voor opbrengen. De wereldwijde voedselmarkt wordt meer en meer beheerst door een afnemend aantal steeds grotere spelers die de traditionele, lokale landbouwsystemen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika naar de marge drukken. Door deze ontwikkeling neemt de biodiversiteit zienderogen af, want het zijn juist deze lokale landbouwgemeenschappen die de soortenrijkdom bewaken en in stand houden.

De Duitser wil met zijn tomatenexpositie vragen oproepen over de dominante manier van landbouw bedrijven en discussies uitlokken over ons culinair erfgoed. Kraaijeveld: "Bezoekers mogen rijpe tomaten meenemen en zaadjes van de tomatenplanten. De planten gaan na afloop van de tentoonstelling naar volkstuinders. Met dertig van hen hier in Amsterdam is al contact gelegd. Zij zetten de planten en hun opvolgers in hun tuinen. Zo blijven de soorten hier ter plekke voortbestaan."

Tentoonstelling

De tentoonstelling 'Uli Westphal - Transplantation' is georganiseerd in samenwerking met o.a. de Youth Food Movement en Kromkommer en is nog te zien tot en met 31 augustus in het SMBA, Rozenstraat 59 in Amsterdam, tel.: 020-4220471. Open van woensdag t/m zondag van 11 tot 17 uur. Dinsdag alleen op afspraak. Toegang gratis.

In het SMBA vindt op woensdagavond 20 augustus een debat plaats over de toekomst van onze voedselgewassen. Uli Westphal zal daarbij aanwezig zijn. Tussen 27 en 31 augustus kan wie maar wil tomaten, tomatenplantjes en tomatenzaden afhalen bij de SMBA. Opgeven via mail@smba.nl

Op de afsluitende zondag 31 augustus organiseert Uli Westphal een workshop tomatenzaden extraheren. Meer informatie op www.smba.nl

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.