Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Economen tellen het vuilnis

Home

ESTHER BIJLO

Experiment in Rotterdam: Grijpt de burger in als het straatafval uit de hand loopt?

Het lijkt een vaststaand gegeven. In een vieze straat laten mensen eerder vuil achter. In een schone omgeving is de drempel om rotzooi te maken groter. De gemeentereiniging moet dus vaak langskomen in vieze gebieden. Dan blijft het ook daar schoon.

Toch wringt dat, vonden de gemeente Rotterdam en de economen Robert Dur en Ben Vollaard. Want maakt een overheid die te veel doet niet ook lui? Kunnen mensen zelf niet iets meer actie ondernemen om hun omgeving netjes te houden?

Die vraag inspireerden Dur, hoogleraar aan de Erasmus Universiteit, en Vollaard, universitair docent aan de Universiteit van Tilburg, tot een 'veldexperiment' in een wijk in Rotterdam. Ze publiceerden de resultaten gisteren in het economenblad ESB. Het bestaande onderzoek, van vooral psychologen en sociologen, naar het schoon houden van de omgeving is namelijk nogal globaal. Dat gaat over gedrag van mensen in grote, publieke gebieden, zoals winkelstraten en pretparken, niet over hun eigen woonomgeving. En de omgang met afval is ook nog eens heel kort geobserveerd.

In Rotterdam kregen Dur en Vollaard de kans om drie maanden lang het vuil op straat te bestuderen. In één wijk bracht de gemeente de frequentie van schoonmaken drastisch terug. In een andere wijk bleef het aantal schoonmaakbeurten hetzelfde. Het ging om een wijk met containers op straat, half onder de grond, waar bewoners zelf hun afval in moeten doen. Tellers gingen elke dag de straat op om te noteren hoeveel vuilnis er naast de containers lag. Dur en Vollaard reden ook zelf enkele keren met de gemeentereiniging mee.

"Laat het uit de hand lopen en kijk of de burger de handschoen oppakt", formuleert Dur het uitgangspunt. "Als econoom vraag je je af of de burger misschien te veel gepamperd wordt." Maar de burger pakte die handschoen niet op. "Het werden geen Napels-taferelen", zegt Dur. "Maar het ging er wel slechter uitzien." Het gewenste 'leereffect' bleef uit. "Je hoopt dat burgers, als er bijvoorbeeld een kapotte tv dagen achtereen op straat ligt, zien dat het gevaarlijk is spullen zo achter te laten. Dat valt tegen. Waar minder werd schoongemaakt, werd juist meer vuil bijgelegd."

Vuil trekt dus vuil aan en schoon blijft schoon. De conclusie van eerder onderzoek blijft overeind, zou je zeggen. Maar de Rotterdamse onderzoekers deden nog iets. In een andere wijk gingen ambtenaren van de gemeente van deur naar deur om te praten over het vuilnisprobleem. Ze vroegen de bewoners mee te helpen bij het schoonhouden. Wie ja zei, kreeg een stickertje op de deur.

Dat bleek te werken. De omgeving werd schoner. "Het effect is langdurig", constateert Dur. "Het is kennelijk geen onwil van mensen, maar ze hebben wel een duwtje nodig. Die duw kun je ook geven met boetes. Maar dat heeft maar kort een effect, bleek uit een ander experiment."

Ook is gekeken wat waarschuwingsborden teweegbrachten. "Daar stond een aanmoedigende tekst op: 'De meeste bewoners dragen bij aan een schone omgeving'. Ze werkten totaal niet. De borden liggen nu weg te roesten op de gemeentewerf."

De proef met de stickertjes is leerzaam in de discussie over de participatiesamenleving, vindt Dur. "Soms moet de overheid als eerste een stap zetten. Individuele burgers lossen het probleem niet op. Je hebt een groep mensen nodig om iets te bereiken. De stickers laten zien: hé, de buren doen ook mee." Zo'n aanpak kan alsnog tot minder overheidsbemoeienis en besparingen leiden. Want als bewoners zelf meer opruimen, kan het aantal ophaalbeurten van de gemeentereiniging omlaag.

De mens is niet altijd rationeel
Macro-economen zullen niet zo snel de straat op gaan, gedragseconomen wel. Het is een relatief jonge tak in de economische wetenschap. Niet de 'homo economicus', het rationeel handelende en egoïstische individu, staat centraal. In plaats daarvan hanteren gedragseconomen een realistischer beeld van de mens, die niet altijd rationeel is en veelzijdige voorkeuren heeft.

Anders dan sociologen en psychologen gebruiken ze daarvoor vaak wel wiskundige modellen. "Dat is vooral om het denken aan te scherpen. Zodat we heel precies kunnen zijn waar we het over hebben. Wat veronderstel je en wat meet je?", legt Robert Dur uit, hoogleraar economie in Rotterdam.

Naast theoretisch onderzoek doet Dur ook veldexperimenten met bedrijven en gemeenten. Om te zien hoe mensen reageren en om beleid in de praktijk te toetsen. De gemeente Rotterdam neemt graag deel aan zulke onderzoeken. Dat is lang niet altijd het geval. Dur is soms lang bezig bedrijven of overheden zo ver te krijgen. "Er valt nog zoveel te onderzoeken. Maar de samenleving moet wel open staan voor de wetenschap."

De bevindingen over de Rotterdamse vuilnisophaal worden, behalve in economenblad ESB, binnenkort ook in een wetenschappelijk tijdschrift gepubliceerd. Volgende week organiseert het Planbureau voor de Leefomgeving samen met ESB een congres over gedragseconomie en milieubeleid.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel