Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Eberhard van der Laan ziet ondanks alles het beste in de mens

Home

Joris Belgers

Belangstellenden kijken in het Scheepvaartmuseum naar de uitzending van het VPRO-programma Zomergasten waarin de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan te gast is. © ANP
TV-recensie

De komst van de doodzieke burgemeester Eberhard van der Laan in Zomergasten beloofde vooraf een gedenkwaardige televisieavond. Die belofte werd ingelost door deze aimabele, prettig nuancerende en kundige verteller die van Janine Abbring alle ruimte kreeg.

Uit doffe ellende kan soms een hoop moois opbloeien, luidde de voornaamste les die de burgemeester van Amsterdam zondagavond de kijkers van tweede aflevering van Zomergasten wilde meegeven. De apotheose: natuurlijk die fragmenten rond voetballer Abdelhak Nouri. Het 20-jarige Ajax-talent, recent gebroken in de knop, door een hartaanval tijdens een oefenwedstrijd. We zagen zijn doelpunten, de levensvreugde van de jonge speler, de liefde van zijn familie, gevolgd door de massale steunbetuigingen bij het huis van de familie Nouri nadat bekend was geworden dat kans op herstel nihil was.

Lees verder na de advertentie
De kankercellen waren snel opzij geschoven – ‘ik voel me lekker, maar het is natuurlijk heel slecht.’

Die saamhorigheid is natuurlijk iets dat je als burgemeester graag ziet, zei Van der Laan. Pas toen, de tranen. Aan het eind brak Van der Laan, om de jonge Nouri, maar ongetwijfeld ook vanwege diens eigen sterfelijkheid. Drie uur lang was hij de energieke verteller geweest, gepassioneerd over wat hem aan hart ging, relativerend en met humor. De kankercellen waren snel opzij geschoven – ‘ik voel me lekker, maar het is natuurlijk heel slecht.’ 

Halverwege kwam Abbring erop terug, Van der Laan gaf toe inderdaad deels door te werken om niet te veel over de naderende dood na te hoeven denken. Ook nu wilde hij er niet te lang bij stilstaan. Hij was bezig met het oprichten van een televisiemonument voor zichzelf, en een oproep tot meer verbinding, daarbij geholpen door interviewer Janine Abbring die hem alle ruimte hiertoe gaf.

Bij voorbaat gedenkwaardig

En dat mocht ook. Het gaf van tevoren een dubbel gevoel. Al voor de uitzending beloofde het een gedenkwaardige televisieavond te worden waarin een doodzieke, onder Amsterdammers zeer populaire burgemeester mocht terugkijken op zijn eigen leven. Zo werd er in de hoofdstad op verschillende plaatsen naar de uitzending gekeken op groot scherm, onder andere in het Scheepvaartmuseum volgden honderden mensen de uitzending. Stadskrant Het Parool greep het interview aan een liveblog te openen. Uiteindelijk keken 974.000 naar de uitzending, volgens Stichting KijkOnderzoek - uitzonderlijk veel voor Zomergasten.

Van der Laan wilde beginnen met laten zien dat ‘dingen heel snel beter kunnen worden’. Dat illustreerde hij met beelden van gevallen dictators in Europa, allemaal binnen het tijdsbestek van een mensenleven. Snel ging hij door met de moord op juwelier Fred Hund, in 2010, toen Van der Laan krap vier maanden de ambtsketen had omgehangen. De silver lining hier was de top-600, de succesvolle aanpak van criminele veelplegers die onder andere uit de rechtszaak voortkwam.

Er volgde een blokje oorlog. Over de trots op de Februari-staking, maar ook de schaamte over het hoge aantal deportaties vanuit Nederland. Waarom was Nederland zo passief geweest? Het was duidelijk een vraag die Van der Laan veel bezig had gehouden, getuige zijn historische kennis over het onderwerp. Maar dat wilde niet zeggen dat Nederlanders zo maar de Joden aan de Duitsers hebben overhandigd – ‘barre onzin’ noemde hij dat fragment van TV Toen, waarin een echtpaar hun fietsen aan de bezetter komt terug vragen in ruil onderduikers.

Hier werd het gesprek persoonlijk: Van der Laans ouders hadden in het verzet gezeten. Zijn moeder had zeker een tik meegekregen van die tijd, en een boek over de vragen van haar zoon geschreven. 

Het was duidelijk dat Eberhard van der Laan stevig de regie hield, maar dat kenterde halverwege

Chemie

Op dit punt groeide de chemie tussen Abbring en de burgemeester. Abbring, misschien aanvankelijk nog wat geïntimideerd, kwam langzaam op gelijkwaardig niveau met haar gast. Ze bleek goed voorbereid, en bleef bij de les. Dit was niet een avond waarop de interviewer kritisch moest doorvragen, ook lag zelffelicitering hierdoor op de loer, ondanks alle bescheidenheid. Ook was jammer dat er kansen bleven liggen om echt persoonlijk de diepte in te gaan. Het was duidelijk dat Eberhard van der Laan stevig de regie hield.

Hoewel, ook dat kenterde halverwege. Zo liet Abbring slim een fragment van het Concertgebouworkest wisselen, na een stuk over prima ballerina Igone de Jongh uit de serie ‘Bloed, zweet en blaren’. Met de chemie groeide het gesprek, doordat Abbring wat meer durfde.

Zoals de gespeeld domme onderbreking ‘maar dat is toch politiek’, om het betoog van Van der Laan aan te scherpen. Hij had net heftige beelden laten zien van de aanslag op Charlie Hebdo, en daarna het daaropvolgende Kamerdebat. Zo moet het dus niet, wilde Van der Laan ons leren. Na zo’n drama ga je niet met elkaar staan kissebissen. “Politiek is heel moeilijk. Je moet met elkaar problemen oplossen, en tegelijkertijd je eigen richting laten zien. De laatste jaren gaat dat problemen oplossen steeds moeilijker, en het jezelf afzetten tegen de ander gebeurt steeds meer.” Een bondige, maar scherpe analyse van Van der Laan, die zoals het een goed burgervader betaamt, boven de partijen bleek te staan.

Maar, zei hij, mensen vinden het heus niet leuk om continu ruzie met elkaar te maken. Dat de politieke arena tot plaswedstrijd is verworden zat hem duidelijk hoog. Van der Laan was op dreef, het raakte aan de kern van de avond: het zoeken naar het positieve in mens en maatschappij. Houdt hoop, want het overgrote merendeel van de maatschappij bestaat uit constructieve mensen.

Verbinding

Het laatste deel van het gesprek, over verbinding, vloeide hieruit voort. Niet zo zeuren op de elite, die doen geweldige dingen voor de stad Amsterdam. Niet zo zeuren op Amsterdam, want in de hoofdstad gebeuren prachtige dingen waar het hele land van kan meegenieten.

De ziekte leek lang vergeten, maar die was er natuurlijk wel.

Ook hier liet hij zien hoe dingen snel beter kunnen worden, met de markante stadsvernieuwer Jan Schaefer als voorbeeld. Maakbaarheid bestaat. En Abbring moest er even naar graven, maar uiteindelijk wilde hij best zijn eigen droom uitspreken: de Randstad als één grote stad, met het Groene Hart als een wat groot uitgevallen Central Park. Want we doen het allemaal samen.

De ziekte leek lang vergeten, tijdens dit sterke gesprek over de oorlog, leiderschap, Amsterdam, stadsvernieuwing, cultuur, de elite, gemeenschapszin, verbinding en politiek. Maar die ziekte was er natuurlijk wel. En natuurlijk moest daar tot slot op worden teruggekomen. Dat was moeilijk – ‘ga maar even door, Janine’ – terwijl Van der Laan nipte aan zijn wijn om de tranen mee weg te slikken. Abbring wilde nog weten wat hij hoopte dat zijn erfenis zou zijn – ‘dat Amsterdam een lieve stad blijft’ – voordat ook zijzelf het niet meer droog hield. “Die heb jij hem gemaakt!” 

Professioneel? Ach wat. Er paste stilte, er paste muziek, en niks kon toen beter de avond afsluiten dan het alom bejubelde concert van Arcade Fire eerder dit jaar op Best Kept Secret. Een prachtafsluiting van deze ontroerende, inderdaad memorabele televisieavond. 

Kijk de uitzending van Zomergasten hier terug.

Lees ook: Vanavond schuift empathische burgemeester Van der Laan aan bij Zomergasten
Lees ook: Amsterdam kijkt samen met zijn burgemeester naar Zomergasten

Deel dit artikel

De kankercellen waren snel opzij geschoven – ‘ik voel me lekker, maar het is natuurlijk heel slecht.’

Het was duidelijk dat Eberhard van der Laan stevig de regie hield, maar dat kenterde halverwege

De ziekte leek lang vergeten, maar die was er natuurlijk wel.