Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Duurzaamheid komt van doeners, en niet meer van vergadertijgers

home

Janne Chaudron

Een milieubedreigende verpakking voor Barbie was na deze actie snel verleden tijd. ©EPA

Directeuren van maatschappelijke organisaties zijn mondjesmaat vertegenwoordigd in Trouws Duurzame 100 van begin deze maand. In tegenstelling tot de mensen die achter de schermen milieucampagnes leiden. Hoe kan dat?

De campagne 'Ken maakt het uit met Barbie' van Greenpeace sloeg dit jaar in als een bom. Voor de verpakking van Barbie, zijn volgens Greenpeace grote stukken tropisch regenwoud gekapt. Speelgoedfabrikant Mattel ontving honderdduizenden mails van bezorgde mensen. Ze riepen op te stoppen met het foute verpakkingsmateriaal. Mattel verbrak vervolgens alle banden met de papier- en pulpfabrikant Asia Pulp and Paper (APP).

Het succes van de campagne is onder meer de verdienste van Kees Kodde, campagneleider bossen bij Greenpeace. Hij staat op nummer 51 in de duurzame 100, een lijst van invloedrijke personen op het gebied van duurzaamheid. Kodde staat 25 plaatsen hoger dan de directeur van Greenpeace Sylvia Borren.

De campagneleider van Greenpeace is geen uitzondering. De mensen die achter de schermen veel werk verzetten bij maatschappelijke organisaties scoren hoger in de duurzame 100 dan de directeuren. Hoe kan dat?

Wisselingen van de wacht
Een simpele verklaring is dat bij natuur- en milieuorganisaties de laatste jaren veel wisselingen van de wacht hebben plaatsgevonden, waardoor de nieuwe directeuren relatief onzichtbaar zijn. Bijvoorbeeld Hans Berkhuizen, die sinds anderhalf jaar directeur is van Milieudefensie. Hij staat niet op de lijst. In tegenstelling tot campagneleider Geert Ritsema (54).

Ritsema spande dit jaar, samen met andere milieuorganisaties, een rechtszaak aan tegen het beleid van staatssecretaris Atsma (milieu). De staatssecretaris werd teruggefloten door de rechter omdat hij toestond dat Maleisisch hout het stempel duurzaam kreeg. Terwijl de inkoop van het tropische hardhout lijnrecht ingaat tegen de duurzaamheidscriteria die een onafhankelijk commissie heeft vastgesteld.

Ander voorbeeld is Ron Wit (56) van Natuur en Milieu die al meer dan zes jaar bij bedrijven en in de politiek lobbyt voor een goed milieubeleid. Zijn relatief nieuwe directeur, Tjerk Wagenaar, staat niet op de lijst.

Overleven
"Veel organisaties zijn simpelweg bezig met overleven", zegt Jan Paul van Soest. Hij is energie-adviseur en voert projecten uit voor natuur- en milieuorganisaties. Van Soest wijst op de krimpende overheidsbudgetten. Natuur en Milieu verloor veel subsidie en moest flink reorganiseren. "Directeuren zijn nu vooral bezig met de continuïteit van de organisatie, ze regelen de financiën. Daar hebben ze in deze tijd hun handen aan vol", zegt Van Soest.

Het Wereldnatuurfonds heeft geen last van deze ontwikkeling, want de organisatie is net als Greenpeace niet afhankelijk van overheidsgeld. Directeur Johan van de Gronden (15) is de enige in de duurzame 100 die hoger staat dan collega Donald Pols (57). Het WNF heeft een hoop donateurs en krijgt geld van de Postcodeloterij. Van Soest: "Van de Gronden heeft meer dan andere organisaties de vrijheid om zijn eigen beleid te bepalen". Dat deed hij dit jaar door een opvallende deal te sluiten met KPN dat alleen nog groene energie benut.

Daadkracht meer dan anders criterium
Voor het 13-koppige expertpanel dat de duurzame 100 dit jaar samenstelde, is 'daadkracht' dit keer meer dan anders een criterium geweest waarop het de kandidaten heeft beoordeeld. Maar bij maatschappelijke organisaties is nog iets aan de hand . Matthijs Schouten, hoogleraar ecologie en filosofie én panellid, zei eerder: "Ik zie dat mensen op oude plekken, de traditionele clubs, wat blasé zijn. Bij ngo's bijvoorbeeld is men vooral verbolgen over het feit dat de boze buitenwereld niet meewerkt." Het lijkt alsof ngo's in een soort vacuüm zitten, concluderen de experts.

John Grin herkent dat. Hij is hoogleraar beleidswetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam en directeur van het kennisnetwerk Systeeminnovaties. "We bevinden ons op een breuklijn van oud en nieuw milieubeleid. Maatschappelijke organisaties hebben moeite hun rol daarin te vinden. In de jaren zeventig waren we vooral bezig om vervuiling tegen te gaan. Iedereen herinnert zich Lekkerkerk nog wel." Daar werden huizen gebouwd op een plek waar bedrijven jarenlang giftig afval hadden gedumpt. "Na dat schandaal móesten er wel strenge milieuregels komen."

Binnen het nieuwe milieubeleid gaat het niet meer om het opleggen van beperkingen, maar om schoon produceren, analyseert Grin. Daarin trekken overheid, bedrijven, maatschappelijke organisaties samen op. "De directeuren van ngo's zitten in een spagaat. Ze moeten enerzijds controleren of de regels goed uitgevoerd worden, het oude milieubeleid. Anderzijds moeten ze mee met de tijd en samenwerkingen smeden met bedrijven. Binnen die nieuwe stroming ondervinden ze veel concurrentie. Bijvoorbeeld van de nummer 1 in de duurzame 100, Marjan Minnesma, die met haar Urgenda dat soort samenwerkingsverbanden iedere dag aangaat."

'Met praten redden we de wereld niet'
Waarom scoren de mensen achter de schermen dan wel goed? "Omdat zij meer vrijheid hebben dan hun directeuren. Zij hoeven minder regeltjes te controleren en kunnen gewoon aanpakken. Met praten redden we de wereld niet, is het idee momenteel."

Daarom ook ontbreken de vergezichten, zegt Grin. "Je ziet maar weinig directeuren die een publieke rol op zich nemen. Ze zitten niet aan tafel bij Nieuwsuur of Pauw en Witteman. Eindeloos discussiëren is niet meer van deze tijd. In tegenstelling tot de jaren zeventig, toen praten heel belangrijk was, bijvoorbeeld voor de bewustwording van vrouwenemancipatie. Nu moet je het gewoon zelf doen. Geen abstract gefilosofeer over een betere wereld. Je wilt gewoon weten of je supermarkt producten verkoopt die eerlijk en duurzaam geproduceerd zijn. Ik merk het ook aan mijn studenten. Die gaan liever aan de slag dan eindeloze discussies te voeren."

Van oudsher zijn veel directeuren van maatschappelijke organisaties te vinden in Den Haag, voornamelijk om te lobbyen. Maar om duurzaamheid van de grond te krijgen, moeten ze kennelijk niet meer aankloppen bij de politiek.

"Overal in de samenleving worden initiatieven genomen om zonnepanelen op het dak te leggen, elektrisch rijden te stimuleren, of voedsel eerlijker te produceren, maar niet in de politiek", zegt Grin. "De maatschappij is heel divers. Dat blijkt ook uit jullie Duurzame 100. Aan de ene kant heb je een Paul Polman van Unilever die heel goed weet dat grondstoffen opraken, aan de andere kant van het spectrum heb je een radicale organisatie als Wakker Dier die een andere manier van leven voorstaat. In de supermarkten barst het van de keurmerken. Mensen willen iets te kiezen hebben, op alle fronten. Ngo's zijn niet meer de enige speler in het veld."

Lees verder na de advertentie

 De directeur heeft zijn handen vol aan het voortbestaan van de organisatie  

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie