Dringend gezocht: tolken die het Nederlands beheersen

home

Leonoor Kuijk en Brussel

Tolken tijdens een persconferentie van ministers uit België, Spanje en Hongarije. © Reuters

Net nu het lijkt alsof Nederlanders meer belang hechten aan het Engels dan aan hun eigen taal, slaat de Europese Unie alarm. Er dreigt een tekort aan Nederlandstalige tolken. Een groot aantal van de huidige tolken gaat binnenkort met pensioen. Daarom is de EU onlangs een campagne begonnen om Nederlandstaligen te wijzen op het beroep van tolk.

Is het leuk werk? "Zeker", zegt Brendan Woods, Ier en tolk sinds 1995. "Je hoort steeds weer nieuwe dingen. De ene dag gaat het over bosbouw, dan weer over de euro. Soms ga je mee op inspectie naar een EU-buitengrens."

Eigen taal
Vanuit de vertaalcabine Engels, de taal waarin Woods werkt, kijken we uit over een EU-conferentie over vrouwenrechten. De conferentiegangers kunnen het woord nemen in veertien talen. Via een oorsetje in de stoel kunnen de anderen in de taal van hun keuze luisteren. Behalve Woods zitten in de cabine nog twee andere tolken. Ze wisselen elkaar af en beheersen ieder verschillende talen.

"Ik hoop dat mevrouw Ruotanen Fins spreekt", zegt Woods' buurman met een blik op de agenda. De teleurstelling is groot als de Finse het woord neemt in het Engels. "Bij zulke conferenties zie je vaak dat wij veel talen leveren en mensen toch Engels spreken. Maar zodra je alleen Frans en Engels aanbiedt, eisen landen juist dat hun taal er ook is en wordt het politiek", aldus Woods.

Nederland is flexibel
De Europese Unie heeft 23 landstalen erkend. Bij grote vergaderingen zijn al die talen aanwezig. Bij kleinere wordt gekeken naar de voertaal van de sprekers. "Of het niet wat minder kan met al die talen, horen we vaak. Ik wil dan altijd weten welke talen de vragensteller zeker nodig vindt. Het antwoord is meestal: 'Engels, Frans, Duits en.... mijn taal'."

Nederland hoort volgens Woods tot de landen die flexibel zijn met het inleveren van hun taal. "Maar ze vragen die flexibiliteit ook van anderen. Als andere landen erop staan dat er vertaling is in hun taal, wil Nederland het ook." Woods vindt het logisch dat bij inhoudelijke debatten taalbeheersing geen rol mag spelen. "Moet Griekenland bij de onderhandelingen over de visserijquota zijn expert op het gebied van visserij sturen, of iemand die heel goed Engels spreekt?"

'Maar vier of vijf talen'
Vanuit de Franse vertaalcabine wordt intussen geklaagd over het tempo van een van de volgende sprekers. "Het makkelijkst is het voor ons als mensen onvoorbereid het woord nemen. Als mensen toespraken voorlezen, gaat dat vaak snel en toonloos. Zelfs als we tevoren de tekst krijgen, vinden we dat moeilijk." Een van de tolken loopt naar de zaal. De spreekster krijgt een briefje onder haar neus: langzamer graag.

Woods leerde als student Frans en Italiaans. Hij werkte daarna bij een Italiaanse luchtvaartmaatschappij, het Frans hield hij bij met Franstalige vrienden. Toen hij een test deed bij de EU, kon hij blijven voor een interne opleiding tot tolk.

"Het is een misverstand dat iedereen bij binnenkomst al veeltalig is. Zelfs mensen die hier al jaren werken, zoals ikzelf, spreken er vaak maar vier of vijf. Het belangrijkste is dat je je moedertaal vlekkeloos beheerst en daarin heel flexibel bent. De diplomatenkinderen die zeven talen spreken, beheersen er soms niet één optimaal. Dan worden ze niet aangenomen."

Hijzelf leerde later nog Nederlands en haalde zijn Iers op, toen die taal in 2007 een officiële EU-taal werd.

Engels rukt op
In zijn loopbaan valt hem vooral op hoe het Engels in Brussel is opgerukt. "Toen ik net begon zei je in de lift 'au troisième étage s'il vous plaît'. Nu gaat alles in het Engels. De kans is groot dat daar net een Let staat die geen Frans spreekt." De omslag diende zich al een tijd aan, maar werd definitief na 2004, toen tien nieuwe landen uit vooral Oost-Europa toetraden.

In de zaal heeft een Oostenrijkse het inmiddels over 'concerning problems'. "Dat zal wel 'worrying' zijn", zeggen ze in de cabine hardop, maar onhoorbaar voor de zaal. Zulke foutjes kunnen tot misverstanden leiden, weet Woods. Maar zelfs als het gesproken Engels onduidelijk is, mogen de Engelstalige tolken niets doen.

Betekenis
"De tolken die in andere talen werken, moeten het verhaal wel in begrijpelijke zinnen omzetten. Ik weet dat dit niet altijd makkelijk voor ze is", zegt Woods, die soms de neiging heeft om te willen ingrijpen.

"Als een Fransman het over 'éventuellement' heeft bijvoorbeeld, 'possibly' in het Engels, wordt dit tijdens een vergadering niet zelden 'eventually'. Dat verandert de betekenis ingrijpend. In plaats van dat je zegt dat iets mogelijk is, zeg je dan dat het uiteindelijk gaat gebeuren. Ik denk vaak: spreek toch gewoon je eigen taal. Daar zitten wij immers voor."


Lees verder na de advertentie

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie