Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Doorgeven geloof is een zoektocht

Home

MARCEL POORTHUIS en HOOGLERAAR INTERRELIGIEUZE DIALOOG

Ouders kunnen het geloof alleen gebrekkig doorgeven. Maar de Bijbel is onmisbaar, stelt hoogleraar Marcel Poorthuis.

Emiel Hakkenes, bij Trouw chef van de redactie Religie en Filosofie, is in zijn familiekroniek gedoken (Trouw, 19 oktober). Hij deed een schokkende ontdekking: hijzelf, de vleesgeworden Reformatie, inclusief beeldenstorm, heeft een verre voorvader die katholiek was. Volgens het recept van de kleine en de grote geschiedenis, dat door Geert Mak populair is geworden, gaat het Hakkenes om de vraag welke rol het christelijke geloof in zijn familie heeft gespeeld.

Van die boeken is er al een aantal: Koelemeijer, Palm, en ik weet uit eigen kring dat er nog meer boeken op komst zijn. Deze boeken kenmerken zich zonder uitzondering door nostalgie. De scherpe kantjes van frustratie en verzet zijn afgesleten. Feitelijk heeft de huidige generatie van spijtoptanten nog geparasiteerd op het geloof dat hun werd voorgehouden: het verzet had als het ware het geloof nog nodig.

Het begon met de zogeheten 'protestgeneratie', overigens dezelfde generatie die het consumeren heeft ontdekt. Wat nu rest is de leegte: de volle omvang van wat overboord ging, wordt gaandeweg steeds duidelijker. De nu opgroeiende generatie toont echter niet het bevrijde geluk waarop hun ouders hadden gehoopt. Sociaal engagement is er minder; neo-liberalisme des te meer. Kinderen staan met lege handen als het om levensbeschouwing gaat.

Directe aanleiding voor de Hakkenes' zoektocht was de vraag van zijn ouders: ga je je kind ook dopen? Voorzichtig gesteld, om vooral geen dwang te suggereren. Voor Hakkenes, die naar eigen zeggen al vijf jaar nauwelijks een kerk van binnen zag, niettemin confronterend.

Vanuit de ouders is het een begrijpelijke vraag, die echter de onvruchtbare verstrengeling van geloof en relatie kind-ouders alleen maar vergroot. Ouders kunnen het geloof alleen maar gebrekkig doorgeven: dat moet zelfs. Kinderen richten zich op een toekomst die niet die van de ouders is, hebben hun eigen onvervreemdbare verantwoordelijkheid.

Doorgeefluik
Het grote probleem in onze tijd is dat men het onderscheid tussen het geloof en de relatie tot de ouders niet weet te maken. Het is bevrijdend dat de ouders niet minder, maar ook niet meer zijn dan een doorgeefluik. Het doopsel is daarover heel duidelijk. Bloedverwantschap wordt op het tweede plan gesteld: peetouders nemen de verantwoordelijkheid voor de geestelijke identiteit van het kind op zich, niet de biologische ouders.

Zo wreed als het evangelie hoeft het misschien niet: "Wie zijn ouders niet haat om mijnentwil is mij niet waardig!" De verburgerlijking van het geloof als verlengstuk van ouderlijk gezag - en van de dominee en van de schoolmeester - kan evenwel niet anders dan beknellend werken.

Hakkenes citeert een joodse spreuk: "Wij zijn allemaal kralen in een ketting". Deze overeenkomst is niet goed doordacht. Hier wordt immers zichtbaar dat de joodse identiteit in tegenstelling tot de christelijke wél etnisch/biologisch wordt doorgegeven. Het christendom is radicaler, ontrukt de mens die de roepstem van Christus heeft gehoord aan zijn natuurlijke habitat. Alle verburgerlijking en nostalgie kunnen dat niet verhullen. Heeft het dan nog zin om de familiekroniek na te speuren op zoek naar geloof? De uitkomst ligt dan voor de hand.

Hakkenes neemt de lezer mee naar zijn roomse voorvader die als militair in Bergen op Zoom en Groningen diende en rond 1740 tegen de Fransen vocht. Van schuilkerk naar katholieke emancipatie, Hakkenes beschrijft het met gevoel voor detail.

Religieuze identiteit
Dat twee piepkleine gereformeerde kerken, van Gieten en Gasselternijveen, rond 1960 ook nog ruzie met elkaar krijgen, waarin vader Hakkenes een rol speelde, zat erin. De afgunst en beschuldigingen over en weer tonen wel aan dat ook hier de schat van het evangelie 'in aarden vaten' werd bewaard.

Biedt dit alles een antwoord op de vraag naar geloof? Natuurlijk niet. De toekomst als de werkelijke religieuze uitdaging blijft geheel buiten beeld. Het koninkrijk van God, dat binnen in ons al is begonnen, lijkt iets van het verre verleden. Familiekronieken geven geen antwoord op de vraag naar religieuze identiteit, omdat dat antwoord ook niet echt wordt gezocht.

Het boek eindigt met een verbluffende conclusie: met deze familieverhalen om aan je kinderen te vertellen heb je geen Oude en Nieuwe Testament meer nodig! De omgekeerde conclusie lijkt me dichter bij de waarheid te liggen. De zoektocht moet nog beginnen.

De god van dertigers
Voor veel dertigers die zijn opgegroeid in de christelijke traditie van hun ouders, speelt het geloof inmiddels een andere rol: ze braken er radicaal mee, zochten nieuwe 'goden' of verdiepten zich er juist verder in. De Nieuwe Liefde organiseert een thema-avond met vier dertigers over wat de christelijke traditie nog voor hen betekent. Met Trouw-journalist Emiel Hakkenes, theoloog Rikko Voorberg, cultureel antropoloog Geeske Hovingh en zanger Broeder Dieleman, die tevens live zingt. Gespreksleider: Elsbeth Gruteke (EO radio).

Dinsdag 5 november, 20u. De Nieuwe Liefde, Da Costakade 102 Amsterdam. Toegang euro10. www.denieuweliefde.com

Deel dit artikel