Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Dit zijn de vijf staatsgrepen uit de Turkse geschiedenis

home

Rianne Oosterom

Als gevolg van de staatsgreep in 1960 worden premier Adnan Menderes en andere belangrijke politici ter dood veroordeeld. © EPA

De staatsgreep van afgelopen vrijdag bracht veel Turken terug naar de jaren zestig. Of zeventig. Of tachtig. Het land heeft namelijk een lange geschiedenis van staatsgrepen met hetzelfde refrein: de premier die toornt aan het seculiere gedachtengoed van Atäturk, haalt zich de woede van het leger op de hals. Een coupoverzicht.

1960
In het Turkse leger rommelt het. Veel soldaten zien het gedachtegoed van Kemal Atatürk niet terug in het beleid van premier Adnan Menderes. Atatürk is hun held. Hij is de man die in 1923 de Republiek Turkije stichtte. Die vrouwen stemrecht gaf, die het dragen van de fez - een traditioneel hoofddeksel - verbood. Kortom: die van Turkije een seculiere staat maakte.

Als premier Menderes soldaten inzet om rivaliserende partijen te bestrijden, zijn voor het leger de rapen gaar. Kolonel Alparslan Türkes leidt een staatsgreep. Menderes wordt geëxecuteerd. De Democratische Partij die hij aanvoert, wordt ontbonden. Het leger maakt plaats voor een nieuwe regering. Generaal Cemal Gürsel wordt president.

Lees verder na de advertentie

1971
Ongeveer tien jaar later is het chaos in Turkije. En het leger moet dat oplossen van premier Suleyman Demirel. Er zijn aanslagen van ultralinkse en ultrarechtse groepen die elkaar niet kunnen verdragen. Ook in de Koerdische gebieden in het oosten van Turkije laait het geweld op. Het leger houdt premier Demirel verantwoordelijk en eist dat hij aftreedt.

De militairen willen nu even zelf de touwtjes in handen houden. Pas in 1973 zijn er weer verkiezingen. Die worden gewonnen door Mustafa Bülent Ecevit van de Republikeinse Volkspartij. Het leger is tevreden, want Ecevit streeft  - geheel in de geest van Atatürk - naar een strikte scheiding tussen religie en regering.

Süleyman Demirel schudt de hand van generaal Kenan Evren. © ANP

1980
Premier Demirel is weer aan de macht. En weer laait het politieke geweld op. Het gaat ook nog slecht met de economie. Die combinatie zorgt ervoor dat het leger weer opstandig wordt. Onder leiding van generaal Kenan Evren wordt Demirel voor de tweede keer afgezet. Het leger haalt de bezem door het land: politici en journalisten die tegenstander van het militaire bewind zijn, worden vervolgd. Drie jaar legerleiding later, vinden er nieuwe verkiezingen plaats. Het leger is teleurgesteld: de winnaar is een coalitie van islamitische groeperingen. Die moeten niets hebben van de soldaten met hun door en door seculiere inborst.

1997
Halverwege de jaren negentig neemt premier Necmettin Erbakan het volgens het leger niet al te nauw met de scheiding tussen staat en religie. Ook overweegt Erbakan het Navo-lidmaatschap op te zeggen.
Hij wil met landen als Syrië en Iran in zee gaan.

Het leger stelt dat niet op prijs - een nieuwe couppoging volgt. Anders dan in 1980 blijven geweld en martelingen uit. Premier Erbakan krijgt tijdens een bijeenkomst van de nationale veiligheidsraad dwingende adviezen voorgelegd om de islamisering van Turkije tegen te gaan.

Fethullah Gülen - de man die volgens Erdogan de coup van vrijdag heeft geïnitieerd - steunt de militairen en dwingt Erbakan in een televisie-interview ontslag te nemen. Twee maanden later kiest de premier het hazenpad. De coup van 1997 gaat de geschiedenis in als de 'postmoderne coup' - een staatsgreep is het bijna niet te noemen.

2016
Vier keer slaagt het leger erin een premier van zijn troon te stoten. Maar de vijfde poging mislukt. Afgelopen vrijdag moest het leger erkennen dat Erdogan steviger op zijn troon zit dan zijn voorgangers. Dat zijn sympathisanten talrijker zijn. Dat ze voor hem de straat op gaan, claxoneren, met Turkse vlaggen zwaaien. Dat de tijd dat het leger zomaar het politieke tij kan keren, voorbij lijkt. 

Lees hier het laatste nieuws over de coup van vrijdag.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie