Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Dirigent Philippe Herreweghe (70): 'Hoe het klonk in Bachs tijd is niet van belang'

Home

Frederike Berntsen

© TR BEELD

Dirigent Philippe Herreweghe (70) heeft een romantisch buitenhuis in Toscane. Hij is er weinig, en als hij er is, is hij meestal druk. 'Ik ben allergisch voor werken tegen je zin en snakken naar een pensioen.'

"Kijk," zegt dirigent Philippe Herreweghe, "dit mis ik wel in alle drukte, het hele jaar door." Hij pakt zijn iPad erbij en zoekt in zijn fotoalbums. Een paar tikjes op het scherm verder verschijnt prachtig landschap in beeld. "Mijn huis in Toscane." We vergapen ons: weidsheid, een schitterend gekleurde horizon, zwembad in de tuin. Onmiskenbaar Italiaans licht.

Lees verder na de advertentie

Philippe Herreweghe is onlangs zeventig jaar geworden. Maar de Gentenaar heeft een moordende agenda. De afgelopen weken? Madrigalen van Monteverdi, Bachs 'Matthäus-Passion', de 'Eroica'-symfonie van Beethoven, werk van Berlioz en ga zo maar door. Vier uurtjes slaap per nacht zijn eerder regel dan uitzondering. Om mee te genieten van de feestelijkheden rondom de bereikte mijlpaal kan het Nederlandse publiek morgen in het Concertgebouw een Bachprogramma beluisteren.

Toscane is heerlijk, maar ik ben zo onhandig geweest om daar een festivalletje te beginnen

Lenige prater, lenige dirigent

"Ach, zeventig, het is maar een getal. En ik hoop dat ik nog zo'n vijftien jaar heb. De tijd wordt een beetje krap, gezien de dingen die ik nog wil ondernemen. Gelukkig ben ik dirigent en geen blazer, die hebben het fysiek zwaarder te verduren. Toscane is heerlijk, maar ik ben zo onhandig geweest om daar een festivalletje te beginnen. Hartstikke leuk natuurlijk, maar van de veertig dagen per jaar dat we er kunnen zijn, gaan er twintig op aan dit evenement."

Dat festivalletje is een van de initiatieven van Herreweghe, die in 1970 Collegium Vocale Gent oprichtte. Toen een studentenclub, maar opgemerkt door grootheden als klavecinist Gustav Leonhardt, en nu een wereldbefaamd ensemble. Muzikaal zwaartepunt? Bach en de Duitse barok, muziek die Herreweghe in het bloed zat. Een paar jaar later riep hij nog een groep in het leven: La Chapelle Royale, en in 1991 volgde het Orchestre des Champs-Élysées. Bezig baasje. De tijd dringt ook tijdens het gesprek in de dirigentenkamer van het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel: Collegium Vocale wacht op de maestro voor een repetitie.

Een lenige prater, een lenige dirigent. Als hij voor zijn musici staat, babbelt hij ontspannen, of zingt voor, stukje Bach: "'Resurrectionem', graag wat lichter, nu klinkt het moeizaam." Geen seconde staat Herreweghe stil, hij dirigeert al lopend, links bij de violen even iets verduidelijken, rechts de fluiten laten schitteren in een solo.

Baroktaal

Alles klinkt op authentiek instrumentarium. Herreweghe behoorde als beginnend dirigent tot de voorvechters van de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk die in de jaren zestig van de grond kwam - oor voor articulatie en zo veel mogelijk op instrumentarium uit de bewuste tijd. Medestanders waren Leonhardt, Frans Brüggen en John Eliot Gardiner.

Ik denk dat ik mijn steentje heb bijgedragen door de muziek vanuit het zingen te benaderen

"We hebben een baroktaal ontwikkeld. Ik denk dat ik mijn steentje heb bijgedragen door de muziek vanuit het zingen te benaderen, met milde legato-lijnen. Puur omdat ik veel van die werken zelf al had gezongen. Maar om te denken dat je ook maar iets doet zoals het in Bachs tijd geklonken moet hebben is een illusie. We weten het niet! Het is ook niet van belang. Wat telt is de kwaliteit van de muziek en de liefde en intelligentie waarmee uitvoerders de muziek benaderen. De ideale uitvoering is altijd de vrucht van een partituur, bevrucht door de uitvoerder. Een dirigent moet zin en richting geven aan de noten."

Zeventig worden betekent terugblikken en vooruitkijken. Met Herreweghes Bachopnamen is een hele generatie groot geworden. Maar zijn repertoire en de discografie die hij in de loop der jaren heeft opgebouwd zijn omvangrijker, tot en met Stravinsky aan toe. En het had zomaar anders kunnen lopen.

Psychiatrieboeken

De jonge Philippe doorliep een studie geneeskunde en zat met zijn neus in de psychiatrieboeken. "In mijn jeugd deden dirigenten naast dirigeren allemaal iets anders. Ik had een romantisch idee bij de psychiatrie. De psychiaters die ik kende waren mannen met strikjes en een kunstcollectie, en lezen over schizofrenie leek me fantastisch. Maar ik ben helemaal geen maatschappelijk werker en ik heb geen dokterroeping. Het beroep wat ik nu heb, past vele malen beter bij me. Een van de functies van een dirigent is iets overbrengen op een groep musici, ik denk dat ik pedagogisch begaafd ben, en dat ik een bepaald charisma heb.

Ik had een romantisch idee bij de psychiatrie. De psychiaters die ik kende waren mannen met strikjes en een kunstcollectie

"Waar ik wel spijt van heb," Herreweghe drukt zijn bril langzaam hoger op de neus, "is dat ik nooit echt heb leren dirigeren. Ik had beter assistent kunnen zijn van een goede dirigent, in plaats van die geneeskunde. Ik ben volslagen autodidact. Maar ik ben in goed gezelschap: Harnoncourt, Gardiner..." Grinnikt: "En ik heb wel enige vordering gemaakt, de afgelopen vijftig jaar. Als ik nu word uitgenodigd door grote orkesten zien de musici in een oogopslag dat ik geen echte slagtechniek heb, en dan zijn ze bereid om zelf in te brengen wat ze kunnen.

 Dat kan mooie resultaten geven. Genoeg dirigenten die prachtig slaan, maar muzikaal niets te zeggen hebben. Ik heb geleerd om niet te veel professortje te spelen voor een ensemble. Het gaat erom dat je iedereen op één lijn krijgt, en dat lukt het beste als je ze voor tachtig procent zelf laat uitvinden hoe en wat, en dan geef ik er zelf nog twintig."

Geen privéleven

"Ik behoor tot een geprivilegieerde kleine klasse. Iedereen heeft de drang naar schoonheid in zich. Ik heb de luxe dat ik er hele dagen mee bezig mag zijn. Honderdtwintig concerten per jaar betekent dat wij evenzoveel keer voor een groot aantal mensen iets mogen betekenen. En ik moet ook, nog steeds."

Als ik nu word uitgenodigd door grote orkesten zien de musici in een oogopslag dat ik geen echte slagtechniek heb

Waarom hij moet? "Men moet nederig zijn. Een meubelmaker moet meubels maken, en ik moet die Beethovens doen, dat is mijn taak. Er bestaan wereldwijd misschien vier mensen met mijn soort ervaring in het vak. Zie het als een verantwoordelijkheid.

"Ik werk enorm veel. Een privéleven heb ik eigenlijk niet. Of ik een workaholic ben? Bij dat woord zit een negatieve connotatie, en zo is het allerminst. Ik ben allergisch voor werken tegen je zin en snakken naar een pensioen. Mijn buurman in Italië is boer, hij is nog nooit van zijn leven met vakantie geweest. Het devies van monniken is ora et labora, en dat is fantastisch. De goesting zoals ik die, en nu ben ik even nostalgisch, meemaakte toen ik begon - het ging alleen om die muziek, niet om de organisatie van orkesten, niet om subsidies - die voel ik nog steeds bij een ensemble als Collegium Vocale. Ik werk op projectbasis, met mensen met wie ik wil werken, en andersom: alleen wie echt wil, doet mee. Geen routine, maar passie per project."

Collegium Vocale Gent onder leiding van Philippe Herreweghe: 14 mei om 20.15 uur in het Concertgebouw, Amsterdam.

Deel dit artikel

Toscane is heerlijk, maar ik ben zo onhandig geweest om daar een festivalletje te beginnen

Ik denk dat ik mijn steentje heb bijgedragen door de muziek vanuit het zingen te benaderen

Ik had een romantisch idee bij de psychiatrie. De psychiaters die ik kende waren mannen met strikjes en een kunstcollectie

Als ik nu word uitgenodigd door grote orkesten zien de musici in een oogopslag dat ik geen echte slagtechniek heb