Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Diederik Stapel verzon list na list en duldde geen enkele tegenspraak

Home

Edwin Kreulen

Diederik Stapel in zijn werkkamer op de universiteit van Tilburg. ©ANP

"We hadden niet verwacht dat alle experimenten zo duidelijk dezelfde kant zouden opwijzen." Dat zei de Tilburgse psycholoog Diederik Stapel eerder dit jaar in deze krant. Het gerenommeerde blad Science had net een onderzoek gepubliceerd, waarin Stapel stelt dat het aanzien van rommel op straat leidt tot discriminiatie.

Stapel wist op dat moment precies wat hij verwachtte, viel gisteren af te leiden uit de woorden van onderzoeker Pim Levelt. "Het Science-artikel berust op gefabriceerde gegevens", was zijn oordeel, net als in ieder geval 29 andere publicaties van Stapel, en vermoedelijk nog meer.

Levelt was 'van de ene in de andere verbazing gevallen' toen hij het werk van Stapel controleerde. Hij beschreef in detail hoe de sociaal-psycholoog te werk ging. Allereerst ontwierp hij in nauw overleg met een ondergeschikte - een promovendus of student die bij hem afstudeerde - een onderzoeksopzet, en de manier waarop ze het experiment zouden uitvoeren. Met het argument dat hij 'uitstekende contacten' had op middelbare scholen vertrok Stapel dan van de universiteit.

Het papierwerk en snoepgoed verdwenen in de achterbak van de auto van Stapel. Moesten mensen vragen beantwoorden of opdrachten uitvoeren en kregen ze in ruil daarvoor snoepgoed? Een paar weken later kwam hij met gegevens terug, die genoemde ondergeschikte dan verder mocht uitwerken. Compleet verzonnen, zo blijkt nu.

Kritiek kan promotieplaats in gevaar brengen
Wie na een tijdje toch nog de oorspronkelijke ingevulde vragenlijsten wilde hebben, moest volgens Stapel begrijpen 'dat al die spullen niet zo lang bewaard kunnen worden'. Zoals Levelt het formuleerde: "Data-archivering stond niet in het handboek van Stapel."

Als een medewerker het dan nog steeds aandurfde om kritische vragen te stellen, hamerde Stapel op het belang van vertrouwen en een enkele keer was hij niet te beroerd om te hinten dat al te veel kritiek de promotieplaats in gevaar kon brengen. Maar hij deed het ook langs positieve kant: door mensen uit te nodigen voor etentjes en theaterbezoek.

Hij was geliefd en werd na een tijdje decaan van de faculteit psychologie. Hij kon beslissen over flink wat onderzoeksgeld en daarmee over de loopbaan van collega's. En hij had goede contacten, ook met het college van bestuur, het orgaan waarin de rector magnificus zat, de persoon waar men naar toe moest stappen als men twijfels had bij de integriteit van een collega. Dat lieten de meeste beginnende wetenschappers dus wel uit hun hoofd.

Voor de promovendi van Stapel - bij 14 van de in totaal 21 proefschriften is mogelijk sprake van valse gegevens - heeft dat machtsmisbruik behalve ernstige reputatieschade één voordeel: wat Levelt betref mogen ze hun doctorstitel houden, hen treft geen blaam.

Vernietigd
De fraude van Stapel begon in ieder geval al in 2004, toen hij nog in Groningen werkte. In zijn werk daarvoor, bij de Universiteit van Amsterdam, is nog geen fraude aangetroffen, maar een deel van die gegevens is ook al vernietigd.

Levelt raadde de Tilburgse universiteit aan om voorschriften over de archivering van data, die stellen dat onderzoeksgegevens minstens vijf jaar moeten worden bewaard, strikter na te leven. "En ik vermoed dat dat op meerdere universiteiten nodig is."

Levelt schat nog maanden nodig te hebben, zijn commissie moet nog 150 onderzoeken van Stapel doorvlooien. Veel zal afhangen van de beklaagde zelf, die eerst meewerkte maar de laatste tijd aangaf 'fysiek en psychisch' daartoe niet in staat te zijn.

Lees verder na de advertentie

 Papierwerk en snoep verdwenen in de achterbak  

Deel dit artikel