Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Deze vier fasen moeten landen doorlopen om tot de nucleaire club te behoren

Home

Ghassan Dahhan

© Brechtje Rood

Kernwapens leveren macht en status op, en er zijn weinig landen die tot deze exclusieve club behoren. Wie een kernmacht is, kan vanuit een comfortabele positie onderhandelen, zoals Noord-Korea morgen gaat doen met zijn zuiderburen. Welke fasen moet je eigenlijk doorlopen om tot de nucleaire club te behoren?

© Brechtje Rood
Lees verder na de advertentie

1. De nucleaire aspiranten

Hier kom je al snel uit bij het Midden-Oosten, en vooral Saudi-Arabië. Het land wil een nucleair programma, en zou ook wel een kernwapen willen hebben. Alleen ontbreekt het Saudi-Arabië niet zozeer aan geld, als wel aan kennis. Het land is nauwelijks in staat om complexe technieken te ontwikkelen en importeert daarom bijna alle hoogwaardige producten uit het buitenland.

Saudi-Arabië is momenteel in gesprek met verschillende landen om te helpen bij het opbouwen van een nucleair programma, waaronder de VS, Rusland en China. De Saudische minister van energie, Khalid al-Falih, zei vorige maand nog dat zijn voorkeur uitging naar Amerika, maar dat als Washington niet zou instemmen, Saudi-Arabië bij andere landen hulp zou zoeken.

Er zijn maar weinig landen die over kernwapens beschikken

De kans is echter klein dat Saudi-Arabië in staat zal zijn om op de lange termijn een kernwapen te produceren, omdat de VS zoiets niet zouden accepteren. Als Saudi-Arabië alleen al Amerika of China tegen zich krijgt, stort zijn fragiele olie-economie vrijwel zeker in. Het land is bovendien voor zijn verdediging bijna volledig afhankelijk van Amerika, en kan zich dus geen ruzie met Washington permitteren.

Het alternatief is dat Saudi-Arabië een kernwapen koopt van een andere nucleaire staat, maar ook die optie is onwaarschijnlijk. Er zijn maar weinig landen die over kernwapens beschikken, en daarvan zijn er vrijwel geen te vinden die zo'n machtig wapen in de verkoop zouden doen.

Het enige nucleaire land dat als verkoper zou kunnen optreden is Pakistan. Maar gezien de relatief geringe afstand tussen beide landen lijkt zo'n scenario onwaarschijnlijk - als je een kernwapen verkoopt, dan doe je dat aan een land dat zich ver buiten je eigen regio bevindt. Pakistan zou bovendien gestraft worden voor zo'n daad. Er zijn tot op heden dan ook geen gevallen geweest waarin een land zijn kernwapens verkocht.

© Brechtje Rood

2. De nucleaire drempelstaat in spe

Er zijn in de wereld negen landen met kernwapens: Amerika, Rusland, China, Groot-Brittannië, Frankrijk, Israël, India, Pakistan en Noord-Korea. Alle moesten een traject (hoewel verschillend) doorlopen om een nucleaire staat te worden. De weg naar het ontwikkelen van kernwapens is gevaarlijk, omdat nucleaire machten er scherp op toezien dat het een exclusieve club blijft. Aanvankelijk probeerden Amerika, Rusland, China, Groot-Brittannië en Frankrijk het tot zichzelf te beperken, maar sommige landen wisten door te breken, en de pogingen daartoe gaan nog altijd door.

Het nieuwste lid is Noord-Korea. De Noord-Koreanen wilden een nucleair wapen, hadden de middelen, durfden de internationale gemeenschap te trotseren, en weerstonden de sancties en militaire dreigingen. Noord-Korea ontwikkelde zich in korte tijd van nucleair aspirant tot volwaardige kernmacht, en kan daarmee een voorbeeld worden voor andere landen. Het land gaat nu praten met Zuid-Korea en binnenkort ook met Donald Trump, de president van het machtigste land op aarde.

© Brechtje Rood

3. De nucleaire drempelstaten

Deze landen zijn, zoals wel eens wordt gezegd, 'één beweging met de schroevendraaier verwijderd van een kernwapen', zoals Brazilië, Argentinië, Duitsland, Canada, Mexico, Australië en Japan. Zij gebruiken hun nucleaire programma's om energie op te wekken, en voor wetenschappelijke en medische doeleinden. Dit is toegestaan, ook als het land is aangesloten bij het Non-Proliferatieverdrag - het verdrag dat tot doel heeft het aantal kernwapens in de wereld terug te dringen en te voorkomen dat men misbruik maakt van nucleair onderzoek.

Toch is een civiel nucleair programma reden tot zorg. De landen met zo'n programma kunnen kennis opdoen voor het vervaardigen van kernwapens, en de faciliteiten kunnen dienen als infrastructuur voor een militair programma. De technieken die bij een civiel nucleair programma komen kijken, kunnen gebruikt worden voor de ontwikkeling van kernwapens.

Landen als Brazilië, Argentinië, Duitsland en Japan zouden, als ze dat willen, binnen een aantal maanden kernwapens kunnen maken. Ze hebben de expertise en de materialen, kortom, alle mogelijkheden om de wapens te maken. Het is bovendien heel moeilijk om deze landen ervan te weerhouden om de massavernietigingswapens te bouwen, als ze dat zouden willen, want ze kunnen zich uitstekend verdedigen. Economische sancties zouden deze landen uiteraard schaden, maar ze zijn sterk genoeg om ze te overleven.

Er zijn diverse landen die graag een nucleaire drempelstaat zouden willen worden

Alleen: de wil ontbreekt. Het is deze landen de moeite niet waard. Want waarom zouden ze? Ze worden niet bedreigd door een agressieve buitenlandse mogendheid met kernwapens, zoals de Verenigde Staten of China. En Rusland zou noch de capaciteit noch de wil hebben om hen via een conventionele oorlog de toegang tot kernwapens te ontzeggen.

Toch was dat ooit anders. De Brazilianen en de Argentijnen hadden tijdens de Koude Oorlog een geheim nucleair programma. Ze hadden grote voorraden uranium en werden daarbij geholpen door West-Duitse specialisten. Beide landen weigerden lange tijd het Non-Proliferatieverdrag te tekenen, maar besloten in de jaren negentig toch van hun nucleaire programma af te zien en ratificeerden het verdrag. De economische en politieke prijs van het programma was te hoog en de noodzaak voor een kernwapenprogramma ontbrak.

Duitsland en Japan kwamen nooit zover als Brazilië en Argentinië, maar alle landen beschikken wel over civiele nucleaire programma's. Hoewel dit geruststellend klinkt, zijn er toch zorgen. De landen zouden hun vreedzame programma's snel kunnen ombouwen tot een met een militair karakter.

Dit is het probleem waar de internationale gemeenschap voor staat: het staat ieder land vrij om nucleaire technologie te ontwikkelen, maar de kennis die hierbij wordt opgedaan, kan ook worden ingezet voor militaire doeleinden.

Duitsland, Brazilië, Argentinië en Japan gelden dus, hoewel ze geen kernwapens bezitten, als nucleaire drempelstaten. Ze hebben de middelen om in korte tijd een kernwapen te maken.

© Brechtje Rood

4. De nucleaire staten

Er zijn diverse landen die graag een nucleaire drempelstaat zouden willen worden. Daarmee wordt bedoeld dat je weliswaar geen kernwapens hebt, maar wel in staat bent om deze op korte termijn te produceren. Iran streefde er mogelijk naar om zo'n nucleaire drempelstaat te worden. Hoewel het niet is bewezen dat het land ook echt een nucleair wapen ontwikkelt, werkte het wel toe naar een situatie waarin het snel een kernwapen kon produceren.

Teheran heeft vaker Japan als voorbeeld aangehaald als rechtvaardiging voor zijn eigen nucleaire programma. Als Iran besluit om alle inspecteurs het land uit te zetten, zou het in theorie binnen afzienbare tijd genoeg nucleair materiaal kunnen bijeenbrengen om een kernwapen te maken.

De nucleaire deal met Iran, die is ondertekend door alle leden van de VN-veiligheidsraad en Duitsland, had tot doel om de tijd die Iran nodig heeft voor het ontwikkelen van een kernwapen te vergroten: van een aantal maanden naar minstens een jaar.

Iran moest zijn voorraad laagverrijkt uranium terugbrengen naar 300 kilo en het aantal centrifuges terugdringen. Iran is daarmee geen 'nucleaire drempel'-staat, maar zou, als het besloot alle inspecteurs het land uit te gooien, waarschijnlijk binnen een jaar een kernwapen kunnen maken.

Eerder waren Syrië en Irak op weg om nucleaire drempelstaten te worden, maar hun nucleaire programma's werden vernietigd door Israël (een nucleaire staat) in respectievelijk 2007 en 1981.

© Brechtje Rood

De voormalige nucleaire staten

Hoewel de meeste aandacht uitgaat naar de gevaren van potentiële nucleaire machten, zijn er ook landen die ooit over kernwapens beschikten, maar deze besloten af te staan. De Amerikanen hopen dat Noord-Korea tot deze club gaat behoren.

Oekraïne is zo'n voorbeeld. Het land beschikte na de instorting van de Sovjet-Unie over 1240 kernkoppen, maar besloot ze in 1994 te ontmantelen in ruil voor een financiële compensatie. Andere voormalige Sovjet-republieken als Kazachstan en Wit-Rusland kozen er ook voor om de nucleaire wapens die ze hadden geërfd van de Sovjet-Unie in te leveren.

Het Zuid-Afrikaanse apartheidsbewind bezat ook kernwapens. Het regime ontwikkelde ze met hulp van Israël (een andere kernmacht) maar hief zijn kernwapenprogramma op vlak voordat het ANC aan de macht kwam. De Amerikanen waren bang dat de wapens in handen zouden komen van de bevrijdingsbeweging en dreigden Zuid-Afrika met sancties als het niet zou beginnen met de ontmanteling. Maar zolang de Noord-Koreaanse regering de controle niet kwijtraakt of zich onveilig blijft voelen, lijkt de kans bijzonder klein dat het land zijn kernwapens zal opgeven. Kim Jung-un heeft de touwtjes nog stevig in handen en zijn land wordt met vernietiging bedreigd door de Amerikanen.

Lees ook: 

Waarom Noord- en Zuid-Korea na 65 jaar eindelijk vrede willen sluiten

Het gesprek dat de leiders van Noord- en Zuid-Korea vrijdag voeren, kan de aanzet zijn voor vrede tussen de twee landen. Wat zou dat betekenen, 65 jaar na het einde van de Koreaanse Oorlog?

De bereidheid van de VS of Rusland om kernwapens in te zetten, is groter dan we denken

We zijn naïef over kernwapens. We onderschatten de risico’s - en de bereidheid om ze in te zetten, zegt ex-Pentagonadviseur en klokkenluider Daniel Ellsberg.  "Het is mijn grote levensdoel om eraan bij te dragen dat de VS en Rusland een kernmacht worden als China." 

Deel dit artikel

Er zijn maar weinig landen die over kernwapens beschikken

Er zijn diverse landen die graag een nucleaire drempelstaat zouden willen worden