Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Deze Haïtiaanse schreeuwt het letterlijk van de daken: 'Geef je kind niet aan een weeshuis!'

Home

Sigrid Deters

Anne-Marie Saintou roept andere moeders via haar megafoon op vooral niet mee te werken aan adoptie. © sigrid deters

Stoppen met adoptie uit het buitenland of doorgaan? Vandaag discussieert de Tweede Kamer over deze kwestie. In Haïti, waarmee Nederland al sinds de jaren tachtig een adoptierelatie heeft, is het ook onderwerp van discussie.

Anne-Marie Saintou schreeuwt het letterlijk van de daken: "Geef je kind niet aan een weeshuis!". Met een megafoon in de hand loopt ze rond op de markt in haar buurt. "Sta je kind niet af. Je gaat er spijt van krijgen!" Steeds weer klinkt haar stem schel boven de schreeuwende marktkooplieden uit. Een van de marktkoopvrouwen kijkt vanonder een luifel toe. Als Saintou haar megafoon even laat zakken, roept ze haar toe. "Goed dat je dit vertelt. Veel ouders denken niet goed na. Inderdaad hoor, het weeshuis verderop is helemaal niet goed voor onze kinderen."

Lees verder na de advertentie
Deze vrouwen willen anderen behoeden voor het enorme verdriet

Directeur Erline Dorvil van Stichting Haïti Children

De megafoon heeft Saintou gekregen van Stichting Haïti Children. Deze Amerikaanse hulporganisatie biedt voorlichting aan gezinnen, om te voorkomen dat zij hun kind weggeven. Volgens directeur Erline Dorvil komt het idee vanuit de moeders zelf. "Tijdens een buurtbijeenkomst kwam naar boven dat de vrouwen spijt hadden van hun besluit om hun kind af te geven. Sommige kinderen waren via adoptie naar het buitenland verdwenen. Deze vrouwen willen anderen behoeden voor het enorme verdriet. Het enige wat wij doen, is hen faciliteren."

Gezinnen

Vandaag discussieert de Tweede Kamer over het rapport van de Raad van Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), dat adviseert te stoppen met adoptie uit het buitenland. Volgens de Raad moet de overheid zich juist meer richten op het oprichten van een goed kinderbeschermingssysteem in die landen zelf.

Over dat onderwerp is ook in Haïti discussie. Sinds 1983 heeft Nederland een adoptierelatie met de eilandstaat in de Caribische zee. In totaal zijn ongeveer 900 Haïtiaanse kinderen in Nederlandse gezinnen terechtgekomen. Na berichten over misstanden met adopties in de nasleep van de verwoestende aardbeving van 2010 heeft de Haïtiaanse overheid het Haags Adoptieverdrag in 2011 ondertekend, dat in 2014 in werking trad. In dit internationale verdrag wordt gesteld dat adoptie uit het buitenland alleen mag als een kind écht niet in het eigen gezin of stabiel pleeggezin kan opgroeien. Slechts een aantal weeshuizen, 'crèches' genoemd, mag in Haïti adopties uitvoeren.

Dixie Bickel runt een van die crèches. Volgens haar is gezinsbehoud tegenwoordig hét uitgangspunt van het hele adoptieproces. "Ouders die een kind willen afstaan, krijgen eerst voorlichting. Wij bekijken goed of de kinderen echt niet thuis of bij de eigen familie kunnen blijven en helpen zo nodig de moeders." Van de vijf kinderen die deze maand bij Bickels crèche zijn gebracht, komt er slechts één in aanmerking voor adoptie. "De rest gaat weer terug naar hun familie", vertelt Bickel.

Scheiding

Uit een rapport uit 2017 van stichting Lumos blijkt dat de Haïtiaanse kinderbescherming, die toeziet op een juiste uitvoering van het Haags Adoptieverdrag, honderd keer minder te besteden heeft dan de, vaak met westers geld gesponsorde, weeshuizen in Haïti. Het rapport beschrijft aan de hand van interviews met ouders, kinderen en voormalige medewerkers van weeshuizen hoe kinderen actief worden gezocht om de tehuizen te bevolken. Ook de 'crèches', die aangewezen zijn om adopties uit te voeren, werken volgens de onderzoekers een scheiding tussen ouder en kind in de hand, alleen al vanwege het simpele feit dat ze bestaan.

Ze besloot haar kind af te staan. Maar had die moeder wel een keus?

Jenn Schenk

Jenn Schenk werkte na de aardbeving in zo'n crèche en maakte van dichtbij mee wat die 'aanzuigende werking' waarover het rapport rept, in de praktijk betekent. "Een moeder kwam aan de poort van die crèche, omdat ze hulp nodig had voor haar zieke kind. Wij konden haar maar één oplossing bieden: het kind van haar overnemen. Moeder stemde toe. Na drie maanden moest de moeder besluiten of ze haar kind terug wilde of niet. Ze besloot haar kind af te staan. Maar had die moeder wel een keus?"

Volgens Schenk was er bij deze crèche geen sprake van ronselpraktijken. Maar de hele setting waarin de moeder haar besluit moest nemen, klopt volgens haar niet. "Die moeder ziet mooie, geverfde muren, goede bedden en speelgoed. Al die dingen kunnen de meeste moeders in Haïti hun kind nooit bieden. Die moeder raakt geïmponeerd en denkt dat die instelling in alle opzichten beter is voor haar kind. Drie maanden later zat het kleine meisje in de adoptieprocedure."

Baan verloren

Schenk was zo geschokt, dat ze een eigen organisatie heeft opgericht, met als enige doel het bij elkaar houden van gezinnen. "Alle ouders die bij ons komen, willen in eerste instantie hun kind aan ons overhandigen. Het gaat letterlijk zo", vertelt ze, terwijl ze met haar armen voordoet hoe dat gaat. "We moeten iedere keer uitleggen dat we hun kind niet willen, maar dat we hen willen helpen om hun kind te houden. Want meestal is het kind niet het probleem, maar speelt er iets anders: ze hebben een baan verloren, of de relatie is uit."

Bovendien kent Haïti de traditie van restavek, een Creools woord (van het Franse rester avec = blijven bij) dat de situatie beschrijft die veel voorkomt in Haïti: arme gezinnen besteden een of meerdere kinderen uit aan iets beter gesitueerde families, zodat zo'n kind, in ruil voor huishoudelijk werk, naar school kan. "Het is een hele opgave om deze gewoonte te doorbreken", meent Schenk. "Maar al bied je alle rijkdom van de wereld, een kind is het gelukkigst bij zijn eigen familie."

Ouders die spijt hebben dat ze hun kind hebben afgestaan, zoals Anne-Marie Saintou (links) krijgen megafoons van Stichting Haïti Children om daarmee anderen te waarschuwen. © sigrid deters

Van de 300 gezinnen die Schenks stichting Second Mile Haïti de afgelopen jaren heeft geholpen, is het in twee gevallen niet gelukt om ze bij elkaar te houden. In beide gevallen had de moeder ook een psychisch en cognitief probleem. Deze kinderen gingen alsnog naar een weeshuis. "Alleen voor deze kinderen is adoptie een optie", meent Jenn.

Tegen adoptie

Stichting Haïti Children die megafoons uitdeelt aan getroffen ouders, wil dat álle kinderen die echt niet thuis kunnen blijven wonen, in Haïti zelf worden opgevangen. Het liefst in pleeggezinnen, en anders in kleinschalige opvang, zoals de stichting zelf organiseert in Williamson, een plaatsje aan de westkust. "Wij moeten leren om zelf voor onze kinderen te zorgen", zegt Erline Dorvil van de stichting. Een meisje van een jaar of veertien rent schaterlachend voor haar uit. Geheel ten overvloede legt Dorvil uit dat ze een geestelijke beperking heeft. "Ze is hier heel gelukkig." De meeste kinderen die er wonen zijn gehandicapt. Sommigen zo zwaar dat ze in hun bed blijven. "Hen knuffelen we regelmatig. Wij zijn ook geen weeshuis, dat is zo'n naar woord", benadrukt ze, "wij zijn als een familie." Om haar woorden kracht bij te zetten, begroet ze alle kinderen die we tegenkomen persoonlijk.

© Sander Soewargana

Dan wijst ze op een keet onder de mangoboom verderop. De bankjes ervoor zijn allemaal bezet. "Dat is onze kliniek. Die staat open voor iedereen hier in de buurt, zodat de kinderen die thuis wonen dezelfde zorg ontvangen als de kinderen hier."  Volgens de directeur is dat een essentieel onderdeel van hun opvang. "Je hoeft je kind niet aan ons te geven om dezelfde zorg te ontvangen. Sterker nog: wij proberen de kinderen allemaal bij hun ouders te laten wonen. Zoals je ziet, er wordt goed gebruik van gemaakt."

Als je echt begaan bent met deze kinderen, steun ze dan hier

Directeur Erline Dorvil van Stichting Haïti Children

Dorvil moet er niet aan denken dat deze kinderen Haïti zouden moeten verlaten, voor een leven als adoptiekind in Europa of waar dan ook. "Als je echt begaan bent met deze kinderen, steun ze dan hier. Daar wordt uiteindelijk iedereen in Haïti beter van."

Hoewel Haïti in 2010 zijn handtekening zette onder het Haags Adoptieverdrag, betekende dat niet het einde van adopties vanuit Haïti. Nederland is voor Haïti niet zo'n belangrijk adoptieland. Maar in 2016, twee jaar nadat het Adoptieverdrag in Haïti in werking trad, gingen 178 Haïtiaanse kinderen naar de Verenigde Staten. In Frankrijk waren dat er 82, meer dan in de vijf jaren daarvoor.

Nederland moet stoppen met de adoptie van kinderen uit andere landen, adviseerde de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) aan het kabinet. Lees dit advies hier.

Wat kunnen onvruchtbare stellen doen om hun kinderwens toch in vervulling te laten gaan als ze geen kind uit het buitenland meer mogen adopteren? Redacteur Amber Dujardin zette vier alternatieven op een rij. 

Deel dit artikel

Deze vrouwen willen anderen behoeden voor het enorme verdriet

Directeur Erline Dorvil van Stichting Haïti Children

Ze besloot haar kind af te staan. Maar had die moeder wel een keus?

Jenn Schenk

Als je echt begaan bent met deze kinderen, steun ze dan hier

Directeur Erline Dorvil van Stichting Haïti Children