Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Denkpijn? Raadpleeg de filosoof

Home

Eveline Brandt

Moeilijke beslissingen, dilemma’s, wat moet je daarmee aan? Was er maar iemand die even stevig met je mee kon denken. Een filosofisch consulent biedt uitkomst.

Er staat veel in haar mooie, sfeervolle spreekkamer: een comfortabele bank, kunstobjecten en een boekenkast vol met grote denkers zoals Plato in 17 delen, Martha Nussbaum en Heidegger. Maar één ding ontbreekt opvallend. Zo’n karakteristieke doos met papieren zakdoekjes. Wordt er in de praktijk van Catharina de Haas niet door cliënten gehuild?

„Niet veel”, zegt De Haas, en ze lacht. „ Als iemand moet huilen is dat natuurlijk prima, dan zal ik een tissue pakken en niet zeggen: huilen doe je maar thuis. Maar het is niet de bedoeling om hier de emotionele laag aan te boren – ik sta voor een rationelere aanpak.”

Catharina de Haas runt in Amsterdam haar eigen filosofische praktijk ’Voor de verandering’. Spijkerde de filosofe al in 1992 als een van de weinigen een bordje ’filosofisch consulent’ op haar voordeur, de laatste paar jaar heeft zij er heel wat collega’s bij gekregen. Inmiddels zijn er in Nederland zo’n vijftig geregistreerde filosofen werkzaam als vraagbaak en praatpaal voor gewone mensen die niet ziek zijn, niet bij de huisarts of de psycholoog thuis horen, maar wel behoefte hebben aan iemand die stevig met ze meedenkt en gedachtenkronkels helpt te ontwarren.

Zoals De Haas ’t zegt: „Als je kiespijn hebt, ga je naar de tandarts. Als je denkpijn hebt, ga dan eens praten met de filosofisch consulent. Want die heeft een beroepsgeheim en veel denkgereedschap.”

In de gereedschapskist van De Haas zit onder meer een hamer. „Soms zit ik tegenover een cliënt die voortdurend tegenwerpingen maakt en steeds zegt: ’Ja maar...’ Dan zeg ik: ’Volgens mij wil je niet. Wat doe je dan hier, als je toch niet anders wilt gaan denken?’ Dan deel ik dus een hamertik uit. Mensen moeten wel iets willen veranderen; daar kan ik ze bij steunen. Ik kan ze helpen bij dilemma’s, bij zingevingsvragen, maar zíj zijn degenen die veranderen.”

We leggen een dilemma op tafel en De Haas laat zien hoe ze daarmee aan de slag gaat. Stel: mijn vriend wil trouwen maar ik durf hem niet mijn ja-woord te geven. De filosofe zal mij dan tal van vragen stellen, zoals: Is het de seksuele kant van het huwelijk waar je bang voor bent? Nee , dan kan dat van tafel. Hadden jouw ouders een huwelijk dat geen goed voorbeeld voor je is? Of ben je bang om je vrijheid te verliezen? En wat betekent vrijheid dan voor jou?

De Haas: „We kunnen onderzoeken of dat wat jij ’vrijheid’ noemt, in een huwelijk niet gewoon kan blijven bestaan. Als jij af en toe een weekje naar Londen gaat en je denkt dat niet meer te kunnen als je getrouwd bent, zal ik die vooronderstellingen bevragen: klopt dat nou wel? Of ben je bang dat je vrienden daar iets van denken? Hoe wéét jij eigenlijk wat je vrienden denken? En is naar Londen gaan voor jou zo belangrijk dat je dat niet wilt opgeven? En wat betekent dat voor je partner: mag die dan naar Parijs?”

Voor dit soort vragen moet je niet naar huisarts of psycholoog, zegt De Haas, die zelf nooit van ’patiënten’ zal spreken maar alleen ’cliënten’ helpt. Ze helpt hen om tot inzicht, tot opheldering te komen, niet tot genezing. „Een psychotherapeut gaat vaak naar het verleden om te kijken: wat is daar nog op te ruimen, wat ligt daar nog aan onverwerkt verdriet. Voor de filosoof is dat emotionele doorwerken niet aan de orde. Stuit ik op een ernstig emotioneel probleem, dan verwijs ik door naar een psycholoog of andere therapeut.”

Ook filosofisch consulent Peter Harteloh, werkzaam in Rotterdam, benadrukt dat hij een ander ’loket’ biedt voor een ander soort hulpvragen dan de arts of therapeut. „In mijn praktijk krijg ik veel mensen die worstelen met levensfase problematiek”, zegt Harteloh. „Iemand is met pensioen en zoekt een nieuwe invulling van het leven. Zo iemand is niet ziek en hoeft niet naar een psycholoog, maar een filosoof kan hem daarbij wel helpen.”

Harteloh is secretaris van de Vereniging voor filosofische praktijk. Hij ziet sinds een paar jaar een aanwas van leden, een groeiende belangstelling voor themadagen én voor de opleiding tot filosofisch consulent. Afgestudeerde filosofen kunnen via de vereniging een training van een jaar volgen om het certificaat van consulent te behalen.

Langzamerhand lijkt de filosoof met diens kennis terug te keren in het dagelijks leven, wat eeuwen geleden heel gewoon was. Socrates beleeft een comeback, bijvoorbeeld op de werkvloer. Socratische gespreksvoering in groepen is momenteel erg in trek in het bedrijfsleven en bij de overheid. Of een filosoof wordt uitgenodigd bij een grote bank, om met de medewerkers over integriteit te bomen.

Terecht, vindt De Haas. „Filosofie vertelt over het leven van alledag. Je kunt het ook in de ivoren toren van universiteit of studeerkamer beoefenen, dan is het een theoretisch bouwwerk. Maar voor mij en een aantal collega’s gaat filosofie over de grote vraagstukken: wat is menszijn, wat is bewustzijn, hoe is de verhouding tussen geest en lichaam?”

De consulente vindt de huidige revival van haar vak goed verklaarbaar. „We lopen massaal stuk op de heidense, materialistische maatschappij. De bindende kracht van zingeving, van weten waar je leven naartoe gaat en waarom je leeft – die is voor veel mensen helemaal weg. Die mensen knappen af, en gaan daarnaar op zoek.”

Soms komen ze dan eenmalig bij haar, soms vaker. Eén cliënt kwam voor vijf consulten; later vertelde hij haar dat die zijn leven hebben veranderd. ,,Hij was gewend om altijd maar te zorgen voor zijn vrouw en kinderen en was daarbij helemaal zichzelf vergeten. Hij wist niet eens wat zijn eigen waarden waren. Ik heb hem een stukje van Levinas aangereikt: ’Wie niet voor zichzelf zorgt, kan niet voor een ander zorgen’. Dat hele idee van zelfopoffering, waar veel vrouwen ook onder geleden hebben, klopt niet. Want door jezelf zo weg te geven, ben je niemand meer.”

Leg je dit soort levensvragen bij je vijf beste vrienden neer, zegt De Haas, dan is de kans groot dat je vijf projecties van hun eigen waarden of problemen terugkrijgt: ’Ik zou het wel weten, hoor...’ „Maar daar heb je niks aan. Het gaat erom: hoe zit dit voor jóu? De filosoof is iemand die een antwoord voor jou zoekt, door in jouw schoenen te gaan staan. Het is echt maatwerk, dat maakt het ook zo leuk.”

Lees verder na de advertentie
(Trouw)


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel