Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Denkers en voelers

Home

Marieke Kolkman

Het blijft een populaire opvatting: creativiteit en emoties zitten rechts in het brein en ratio links en daarom heb je creatieve en analytische mensen. Maar de wetenschap heeft nog geen bewijs gevonden voor dat strikte onderscheid tussen de hersenhelften.

Je wilt als ondernemer een accountant die kan analyseren én creëren", klinkt de reclamespot van een accountancybureau. Om vervolgens te concluderen: "U zoekt een belastingadviseur met een goed ontwikkelde linker- en rechterhersenhelft." De reclamespot gaat uit van de populaire opvatting dat de linkerhersenhelft analytisch en rationeel is en de rechterhersenhelft creatief en emotioneel, en dat je mensen op basis daarvan grofweg kan indelen in twee groepen: de denkers en de voelers. Volgens het spotje is er zelfs nog een derde groep, namelijk de ideale mix tussen die twee. Maar klopt die strikte indeling wel?

Nee, roepen experts al tijden in koor. Het ligt zoals zo vaak een stuk genuanceerder, maar krijg dat maar eens aan de man gebracht. Iedereen ziet toch om zich heen dat de ene persoon analytischer is en de andere creatiever. Hoe kan dat dan niet te maken hebben met de hersenen? "De typering van analytische en creatieve mensen is een te gemakkelijke koppeling van gedrag aan het brein", zegt Victor Lamme, hoogleraar brein & cognitie aan de Universiteit van Amsterdam. "Bij alles wat je doet, doet ieder stukje van het brein wel mee. Zeker bij vage concepten als analytisch denken of creativiteit. Ik weet zeker dat je een stuk minder goed analytisch kan denken als je geen rechterhersenhelft zou hebben."

Zinnen ontleden
Ook Jos van Berkum, hoogleraar discourse, cognitie & communicatie aan de Universiteit Utrecht, schrijft in een mail dat de strikte scheiding tussen de hersenhelften onzin is. "De twee hersenhelften hebben wel hun eigen specialisaties, maar dat betekent vooral dat de ene hersenhelft een dominante rol vervult, en niet dat de andere hersenhelft totaal niet meedoet."

Neem taal. Volgens Van Berkum is het vermogen om zinnen te ontleden bij de meeste mensen vooral sterk afhankelijk van gebieden in de linkerhersenhelft. Maar dat betekent niet dat de rechterhersenhelft niet ook een steentje bijdraagt. "Onze hersenen werken helemaal niet zo dat één klein hersengebiedje in z'n eentje verantwoordelijk is voor bepaalde mentale vermogens. Het gaat bijna altijd om een netwerk. Daarin werken verschillende hersengebieden samen, en die zijn vaak ook nog verspreid over de linker- en de rechterhersenhelft."

Onlangs nog bewezen Nederlandse en Duitse neuropsychologen weer dat het echt niet zo simpel ligt. In het februarinummer van Cognitive, Affective & Behavioral Neuroscience toonden ze met hersenonderzoek aan dat emoties, die zogenaamd in de rechterhersenhelft zitten, helemaal niet zo eenduidig in het rechterbrein zitten ingebakken.

Onderzoeker Jurriaan Witteman van de Universiteit Leiden liet proefpersonen opnames van tweelettergrepige Nederlandse schijnwoorden horen met verschillende spraakmelodie. Sommige hadden de klemtoon op de eerste lettergreep, andere op de tweede, en sommige waren treurig uitgesproken en andere boos - twee verschillende emoties.

Lees verder na de advertentie

 
Iedereen ziet toch om zich heen dat de ene persoon analytischer is en de andere creatiever. Hoe kan dat dan niet te maken hebben met de hersenen?

© thinkstock

Terwijl hun hersenactiviteit werd gemeten, moest de helft van de proefpersonen aangeven of de klemtoon op de eerste of de tweede lettergreep lag. De andere helft moest de emotie bepalen: treurig of boos. Klemtoon is een talig, analytisch aspect van spraakmelodie en emotie uiteraard een emotioneel aspect, dus als het idee klopt dat taal links in het brein zit en emotie rechts, zou je dat in de resultaten moeten zien. Maar beide hersenhelften deden even hard mee om de twee typen spraakmelodie te beoordelen.

Gespleten brein
Witteman: "Veel mensen denken dat de linkerhersenhelft rationeel is en taal herbergt en dat rechts emotioneel is en creatief. Maar onze studie laat zien dat het onderscheid tussen beide hersenhelften genuanceerder is dan wat meestal wordt gedacht. Beide hersenhelften zijn actief bij de waarneming van zowel talige als emotionele spraakmelodie. Het is lang niet zo zwart-wit als de populaire opvatting wil."

Dat is bovendien niet alleen aangetoond voor taal en emotie, maar ook voor creativiteit. Een publicatie in het vakblad Neuroimage uit 2012 laat zien dat creatief denken een heel netwerk van hersengebieden activeert, waarin geen van beide hersenhelften dominant is.

Maar toch. "Het is opgeblazen door de populaire pers en overdreven geframed als analytisch versus creatief", zegt Victor Lamme. "Maar het analytische is toch wel meer iets van het linkerbrein." Dus hoewel creativiteit niet zo overduidelijk rechts zit, zijn er wel degelijk verschillen in het brein tussen de linkerhelft en de rechter. Een klassiek experiment dat de verschillen tussen het linker- en rechterbrein goed illustreert, is gedaan met mensen met een gespleten brein.

Dat klinkt enger dan het is. Soms, als mensen een heel ernstige vorm van epilepsie hebben, wordt de brug tussen de twee hersenhelften, het corpus callosum, doorgesneden, om te voorkomen dat de epilepsie zich verder verspreid over het hele brein. Die mensen kunnen wonderlijk genoeg behoorlijk goed functioneren. Maar als je ze aan testjes onderwerpt, ontdek je dat niet alles even goed gaat. In deze test kregen ze lampjes te zien, die aangingen boven of onder in hun gezichtsveld. De proefpersonen moesten elke keer voorspellen waar het lampje aan zou gaan. Dat was willekeurig zeven van de tien keer onderin beeld en drie van de tien keer bovenin. Het loonde dus om elke keer 'onderin' te voorspellen, want dan zouden ze het het vaakst goed hebben.

Het fascinerende van het gespleten brein is, dat als je een lampje aandoet in het rechter gezichtsveld, het alleen binnenkomt in de linkerhersenhelft, en andersom. En doordat er geen communicatie mogelijk is tussen links en rechts, bereikt het licht nooit de andere kant van het brein. Door de lampjes dus afwisselend niet alleen boven en onder in beeld aan te laten gaan, maar ook rechts en links, kun je erachter komen wat de voorspelling is van het linkerbrein en wat die van rechts.

 
Beide hersenhelften zijn actief bij de waarneming van zowel talige als emotionele spraakmelodie. Het is lang niet zo zwart-wit

© thinkstock

Rechtsbreinig
Victor Lamme: "Het meest logische is dus om altijd 'onderin' te voorspellen, want dan heb je de meeste kans om goed te antwoorden. Dat doet het rechterbrein inderdaad. Maar links gaat toch proberen patronen erin te zien en voorspelt soms boven en soms onder. Dat is uiteindelijk minder effectief, want er is geen patroon. Doe hetzelfde experiment bij ratten en die doen precies hetzelfde als het rechterbrein. Gezonde mensen doen wat het linkerbrein doet. Mensen willen altijd patronen ontdekken - en dat is ook goed, want als je nu een zaadje plant, heb je over een half jaar eten. Maar het laat dus wel degelijk een verschil tussen links en rechts zien."

Ons linkerbrein zoekt meer naar patronen en creativiteit zit in het hele brein. Maar dan zou je toch verschillen moeten kunnen zien in hersenactiviteit tussen analytische en creatieve mensen?

Gek genoeg is nog niet vaak onderzocht hoe iemands cognitieve stijl en hersenactiviteit precies met elkaar samenhangen. Amerikaanse onderzoekers publiceerden vorig jaar een van de weinige studies daarover in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS ONE, waarin ze hersenscans van meer dan duizend mensen op een hoop gooiden om te kijken of ze daarin links- en rechtsgeoriënteerde breinen zouden ontdekken. Niks. Het enige wat ze vonden was dat bij sommige mensen bepaalde gebieden of netwerken voornamelijk aan één kant zaten, zoals die van taal, maar dat betekende helemaal niet dat die hersenhelft in z'n geheel dominant was.

Maar zulke onderzoeksresultaten zijn natuurlijk veel te genuanceerd voor reclamemakers. Die lezen ook waarschijnlijk de wetenschappelijke tijdschriften niet. En dus maken ze een spotje dat eigenlijk nergens op slaat. Want of je nou een analytische of een creatieve belastingadviseur in de arm neemt, hij gebruikt gewoon zijn beide hersenhelften.

Evolutie zet aan tot verschillen in hersenhelften
Mensen en andere dieren zijn behoorlijk symmetrisch. We hebben twee armen, twee benen, oren, ogen. Veel van wat we kunnen, zit ook aan beide kanten van het brein: zien, horen, voelen. Dat zijn de meer primitieve functies, zoals neurowetenschapper Victor Lamme ze noemt, en die delen we met andere dieren. Functies die later kwamen, zoals taal, zitten vaak voor een groot deel in één hersenhelft.

Volgens Lamme is dat evolutionair bepaald. "Als de evolutie een nieuwe functie uitprobeert, dan gebeurt dat in één hersenhelft", legt hij uit. "We hebben maar beperkte ruimte in onze hersenpan en in zekere zin gaat een nieuwe functie enigszins ten koste van een oude. Het is dan het voordeligst om het in één hersenhelft uit te proberen. Zo is taal waarschijnlijk ge-evolueerd uit al bestaande structuren voor ritmische handelingen. De simpelere varianten daarvan zitten nog steeds rechts in het brein."

Maar ook de primitieve functies blijken de laatste jaren helemaal niet zo symmetrisch verdeeld te zijn in de hersenen. Het asymmetrische brein is niet puur menselijk. Ook andere zoogdieren, vogels, reptielen en zelfs inktvissen en bijen hebben geen volledig identieke hersenhelften. Kuikens herkennen kippen die ze kennen bijvoorbeeld beter met het linkeroog dan met het rechter en ze reageren eerder op een roofdier dat van links komt dan van rechts. Dat verraadt een snellere informatieverwerking van de rechterhersenhelft.

Dat lijkt misschien evolutionair nadelig, maar onderzoek laat ook zien dat bij 'asymmetrische' duiven informatie veel sneller wordt doorgegeven tussen de hersenhelften. En dat is dan weer een voordeel.

 
Ons linkerbrein zoekt meer naar patronen en creativiteit zit in het hele brein


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel