Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Denker des Vaderlands ziet 'genadeloze uitbuiting' van leraren

Home

Peter Henk Steenhuis

René ten Bos, Denker des Vaderlands © Corbino
Interview

Leraren zijn de laatste jaren ronduit vernederd, constateert René ten Bos, Denker des Vaderlands. Minder gezag, lagere salarissen en een onzinnige evaluaties hebben het vak uitgehold. Groot gelijk dus, hebben de leraren in het basisonderwijs met hun prikacties van vorige week, vindt hij. Trouw vraagt Ten Bos regelmatig naar zijn visie op actuele kwesties. 

“Julliette, mijn vrouw, is gestopt als leraar speciaal basisonderwijs, precies om redenen die nu bij de staking genoemd worden.” René ten Bos, Denker des Vaderlands, onderschrijft het protest van de leraren. “Ze moeten alles verantwoorden, alles opschrijven. Managers komen niet in de klas kijken maar willen wel rapporten zien. Als ik nu jonge docenten op televisie hoor vertellen over hun werk, denk ik: die stopt er ook mee op z’n vijftigste en gaat iets anders doen, bijlessen geven, remedial teaching geven.”

Lees verder na de advertentie

Toch kan dit nooit de bedoeling zijn, niet van de docenten, niet van beleidsmakers, niet van de ouders. Hoe kon die administratiedruk ontstaan? Ten Bos: “Het is geen administratieve druk maar administratieve dwang. Het is een vorm van hegemonie, die laat zien dat de macht in scholen fundamenteel op de verkeerde plaats is terechtgekomen. Niet de docenten hebben het voor het zeggen, maar de bestuurders, de managers. Daardoor keren zelfstandige docenten het vak de rug toe en kweken pedagogische academies docenten die netjes doen wat de bazen verwachten. Dat moet je niet hebben. Denk zelf maar eens na wie jij een goede docent vond en wie niet.”

Bent u nu niet te romantisch? Scholen moeten georganiseerd worden, daar horen regels bij.

“De organiseerbaarheid van het professionalisme in het onderwijs is sowieso een idee-fixe. Ik sprak onlangs op een bijeenkomst over inclusie in het onderwijs. Er zijn nu allerlei ideeën over het invoegen van kinderen uit het speciaal onderwijs in het reguliere onderwijs. Gevolg? Klassen worden groter, met al die kinderen die ADHD hebben, aan een bipolaire stoornis lijden of autistisch zijn. Wie moet dat oplossen? Niet de ambtenaar die de samenvoeging denkt te kunnen organiseren, maar de juf voor de klas. De ideeën over inclusie zijn ordinaire bezuinigingen die opgevangen dienen te worden door onderwijzers. Er vindt de laatste jaren een genadeloze exploitatie van de onderwijzer plaats.”

Heeft deze exploitatie te maken met de uitholling van de professional?

“Zeker, de macht van professionals als artsen, politieagenten, docenten is gebroken. Dat is een proces dat in de jaren tachtig ingezet is. Margaret Thatcher voerde een verbeten strijd tegen professionals in de gezondheidszorg, die zij beschouwde als gedegenereerde adel die zich op basis van verouderde denkbeelden wensten te onttrekken aan de markteconomie.”

Een beetje marktconform denken kan toch geen kwaad?

“In de onderwijssector wel. De managers, de bazen, moeten nu controleren of het onderwijs ook inderdaad marktconform is. Als je op zoek gaat naar een school voor je kind, ontdek je dat reclame voor scholen belangrijker is dan goed onderwijs. Alsof het bedrijven zijn die klanten moeten winnen.”

Is dat niet zo?

“Leerlingen of ouders zijn geen klanten, scholen zijn geen bedrijven.”

Waarom niet?

“Professionals zijn mensen bij wie het presteren nooit door klanten werd bepaald maar door collega’s die hun sporen in het vak hadden verdiend. Dat is het laatste decennium compleet veranderd.”

Met als gevolg?

“Leraren waren afgeschermd voor de werking van vraag en aanbod. Maar door de opheffing van de marktimmuniteit moet de professional tegenwoordig de ene na de andere vernedering ondergaan: minder gezag, minder respect, lagere salarissen, en kritiek van patiënten, ouders, lezers, consumenten, burgers, die het vroeger niet in hun hoofd zouden hebben gehaald aan de kunde van de professional te twijfelen.

Daardoor krijgen die professionals, de dokters, de docenten, maar ook wij op de universiteit, voortdurend met onzinnige klanttevredenheidsonderzoeken te maken, die weer een klachtencultuur geschapen hebben. Ik had hier laatst een discussie over met een zaal studenten. De overgrote meerderheid vond dit soort evaluaties compleet onzinnig.”

U ondersteunt het protest van de onderwijzers. Ook hun roep om meer geld?

“Er moet salaris bij, om de status van de onderwijzer op te krikken. Het is een hondenbaan. Maar dat is niet genoeg. Er moet sowieso geld komen om het onderwijs te verbeteren. Als je geld aan scholen geeft, moet dat ten gunste komen van het onderwijs, zo zou je zeggen. Maar dat gebeurt niet. Wil minister Bussemaker ook niet. Zij zegt telkens: geld kan niet de oplossing zijn.

Er is geld genoeg, het belandt alleen niet in de klas. Dat komt doordat bestuurders van oudsher geïnteresseerd zijn in concrete, tastbare zaken, bakstenen bijvoorbeeld - dat is een probleem dat in andere sectoren waar de professional het onderspit delft ook speelt.”

Goed onderwijs is niet meetbaar?

“Nee, je hebt te maken met individuele docenten, die in vorm zijn, uit vorm zijn; de kwaliteit van het onderwijs wordt bepaald door interactie tussen leerling en leraar. Dat is vanuit bedrijfskundig perspectief, vanuit het oog van de manager, een hoogst obscuur fenomeen. Daarom kiest zo’n bestuurder liever voor bakstenen of voor een onderzoekje onder leerlingen, studenten, ouders, patiënten. Met als gevolg dat leraren onvoldoende tijd hebben om lessen voor te bereiden, te actualiseren.”

En als het onderwijs hieronder lijdt?

“Dan krijgt de professional, de leraar, de schuld en moet dan toch weer het zware werk doen, zonder dat zijn positie is verbeterd, noch in termen van invloed, noch in termen van inkomen.

Het lijkt erop dat het publiek dit nu ook inziet. Acties worden nogal eens negatief ontvangen. Nu niet. Er was opmerkelijk veel sympathie voor. Het lijkt mij dat de overgrote meerderheid de eisen van de onderwijzers steunt."

Deel dit artikel