Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Demonstratieverbod, dat kent de wet niet

Home

Stijn Tielemans

Demonstranten tijdens de 'Mars van de vrijheid' tegen moslimradicalen en anti-semitisme op 10 augustus. © anp

Mag een burgemeester demonstraties op een specifieke plek in zijn stad verbieden? Gisteren kondigde de Haagse burgemeester Jozias van Aartsen aan dat hij de komende twee maanden in de Schilderswijk geen protestmarsen toestaat. Eerdere demonstraties liepen er uit de hand.

"Wat Van Aartsen heeft besloten, kan volgens mij niet", zegt de Amsterdamse emeritus hoogleraar staatsrecht Jit Peters. Zijn Nijmeegse collega Paul Bovend'Eert noemt het 'zeer twijfelachtig' of het verbod juridisch standhoudt.

Peters: "Dit is uniek, hierin voorziet onze wet niet. Van Aartsen mag alleen iedere demonstratie afzonderlijk verbieden, bijvoorbeeld vanwege de kans op wanorde. Hij heeft het verbod afgekondigd terwijl hij niet weet welke demonstraties er nog aankomen en wat de aard ervan is. Bovendien is het zijn eerste plicht om de demonstranten in het geval van wanordelijkheden te beschermen. Pas als dat niet lukt, kan hij een manifestatie verbieden of naar een andere plaats verwijzen."

Openbare orde
Dat is geen sinecure, weet Peters. In 2005 spande de extreem-rechtse beweging Nederlandse Volks Unie (NVU) een kort geding aan tegen de Arnhemse burgemeester. De demonstratie moest volgens de gemeente plaatsvinden tussen negen en elf uur 's ochtends en op een afgelegen industrieterrein. Te beperkend, vond de NVU. De rechter ging daarin mee, de maatregelen betekenden een 'disproportionele inbreuk op de betogingsvrijheid'.

Hans Engels, in Groningen hoofddocent staatsrecht en D66-senator, denkt juist dat demonstranten die het verbod aanvechten het onderspit zullen delven. De NVU heeft al gezegd dit te gaan proberen. "Vanwege de bovengemiddelde dreiging op verstoring van de openbare orde kan de burgemeester succesvol beargumenteren dat de beperking van twee maanden geen onaanvaardbare inbreuk maakt op het grondrecht tot demonstreren. Dat moet te allen tijde mogelijk zijn, maar ik verwacht dat de rechter een verbod van twee maanden redelijk zal vinden."

Voordat het demonstratieverbod in de Schilderswijk van kracht werd, kondigde Geert Wilders aan te willen meelopen bij een volgende mars van Pro Patria. Daarmee werd ook politieke druk uitgeoefend, zegt Engels. "Dat kan worden uitgelegd als een middel om onrust te zaaien en is ook een reden om demonstraties te verbieden." De PVV-leider liet al weten desnoods in zijn eentje met een Nederlandse vlag door de Schilderswijk te lopen. Dat zou vallen onder de vrijheid van meningsuiting en geldt niet als demonstratie, weet Peters.

Verboden protesten
- 2000: Burgemeester Deetman van Den Haag verbiedt de stichting Japanse Ereschulden op Het Plein te demonstreren waar de Japanse keizer zou passeren.

- 2002: Wegens gevaar voor openbare orde mogen studenten niet bij de Tweede Kamer demonstreren tegen bezuinigingen op het hoger onderwijs. In Amsterdam kunnen ze wel terecht.

- 2003: Na heftige rellen met Marokkaanse jongeren die betoogden tegen zinloos politiegeweld, vroeg het Amsterdamse stadsdeel De Baarsjes om een demonstratieverbod voor twee jaar. Burgemeester Job Cohen zegt niet te kunnen tornen aan het recht te demonstreren.

- 2009: Burgemeester Ton Rombouts van Den Bosch legt de NVU een demonstratieverbod op. Rombouts stelt daarop een noodverordening in wegens vrees voor botsingen met antifascisten.

- 2014: Burgemeester Mak van Deurne kondigt een demonstratie- en samenscholingsverbod af na de dood van twee overvallers bij een overval op een juwelier.

Lees verder na de advertentie
Dit is uniek, hierin voorziet onze wet niet

Emeritus hoogleraar staatsrecht Jit Peters

Deel dit artikel

Dit is uniek, hierin voorziet onze wet niet

Emeritus hoogleraar staatsrecht Jit Peters