Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Deens arbeidsmarktmodel is uit de tijd

Home

Petra Sjouwerman

© ANP

Het Deense arbeidsmarktmodel - alom geprezen en een voorbeeld voor Nederland vanwege het soepele ontslagrecht - staat onder druk. Deense economische experts wijzen erop dat het model beter past bij een samenleving met klassieke industrieën, dan bij een moderne kennissamenleving.

Terwijl Nederland in navolging van Denemarken het ontslagrecht versoepelt, hebben Deense deskundigen veel kritiek op het zogeheten Flexicurity-model, dat soepel ontslagrecht (Flexibility) koppelt aan een stelsel van relatief hoge uitkeringen, scholing en hulp bij het zoeken naar werk (Security).

Denemarken kent geen ontslagbescherming en daardoor zijn ondernemers minder huiverig om mensen aan te nemen. Bevalt een bepaalde werknemer niet of komen er geen orders binnen, dan kan een bedrijf makkelijk van hem of haar afkomen. Hierdoor ontstaat een flexibele arbeidsmarkt met een grote doorstroming. Ook van de kant van de werknemers, want bevalt hun baan niet en zeggen zij zelf op, dan krijgen zij een uitkering. Deze dynamiek resulteerde in hoge productie en economische groei.

Maar de vooraanstaande hoogleraar economie Niels Kærgård noemt het model 'uit de tijd'. "Flexicurity past het best in een samenleving met klassieke industrieën, waar ongeschoolde en laaggeschoolde werknemers konden overstappen naar een baan in een andere fabriek. In de moderne kennissamenleving, met veel gespecialiseerde werknemers, is het moeilijker om een andere baan te vinden", aldus Kærgård. Hij werkt voor de universiteit van Kopenhagen en maakte eerder deel uit van een adviescommissie voor de regering.

Bovendien blijkt volgens de hoogleraar dat het sociale vangnet niet zo perfect is als vaak wordt aangenomen. Onder invloed van de crisis zijn ontslagen gevallen in de publieke sector, onder meer bij gemeenten, op universiteiten en bij de Deense post.

"De uitkering bedraagt 90 procent van het laatst verdiende salaris. Dat klinkt hoog. Maar de maximum-uitkeringen zijn vrij laag. Dit betekent dus dat werknemers met hogere opleidingen en beter betaalde banen relatief lage uitkeringen krijgen. Voor hen is de befaamde Security dus niet zo geweldig", zegt Kærgård.

En er kleven nog meer problemen aan het veel geprezen arbeidsmarktmodel. "Het soepele ontslagrecht is te ver doorgeschoten." Kærgård signaleert dat moderne kennisbedrijven zich afkeren van wat hij noemt 'brute' ontslagen. "Ontslagen die niet zijn ingegeven door langdurige economische tegenslag of het niet goed functioneren van een medewerker, bederven het werkklimaat, met alle gevolgen van dien voor de productiviteit", aldus Kærgård.

Daarnaast is het een duur model: "Het zijn de bedrijven die werknemers ontslaan, maar het is de staat die de uitkeringen betaalt. De bedrijven komen er vrijwel zonder kleerscheuren vanaf, terwijl de hoger opgeleide werknemers fors in inkomen achteruitgaan", zegt Kærgård. Hij pleit voor veranderingen en aanpassingen van het arbeidsmarktmodel.

Ook de Deense bonden hebben veel kritiek. "De ene poot van het model, de Security, wordt weggezaagd. Het model is de laatste tien jaar uitgehold", zegt Torben Poulsen, arbeidsmarktchef bij Dansk Metal, de Deense metaalvakbond.

In 2010 halveerde de toenmalige centrumrechtse regering de uitkeringsperiode voor werklozen. Die ging toen van vier naar twee jaar. Met Nederlandse ogen gezien een vrij lange periode, maar Poulsen noemt het "een ernstige ondergraving van het Deense model." Ook scholing, de andere pilaar van het model, staat onder druk. "Het toenmalige kabinet legde de centrale verantwoordelijkheid voor scholing bij de gemeenten. Die vinden cursussen in onze branche vaak te duur. Maar juist scholing is onmisbaar. Zonder scholing is het voor onze leden moeilijker om ander werk te vinden", aldus Poulsen.

De huidige centrumlinkse regering heeft nu wel plannen voor het verlengen van de uitkeringsperiode voor werklozen naar tweeënhalf jaar. Bovendien wil ze de scholing weer onderbrengen bij de vakbonden.

Sinds de crisis in 2008 is het aantal Deense werklozen meer dan verdubbeld, naar 6,2 procent. Maar ondanks de crisis blijkt dat de doorstroming van de werknemers nog steeds groot is. "Meer dan vijftig procent van de werkelozen vindt binnen drie maanden een andere baan", zegt hoogleraar economie Torben Andersen van de universiteit van Aarhus. "Veel van die banen zijn misschien van korte duur, maar het is beter dan niets. Wij noemen dat: roeren in de pan met werklozen."

Deel dit artikel