Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De wolf is bezig aan een opmars in Europa, maar als hij Zwitserland aandoet heeft hij pech

Home

Amber Dujardin

© ANP

Op veel plekken in Europa wordt de terugkeer van de wolf toegejuicht. Maar in sommige landen is hij niet welkom.

Frankrijk lanceerde deze week een plan om de wolvenpopulatie te vergroten en in Nederland werd gisteren voor de vierde keer dit jaar een wolf gesignaleerd, dit keer bij Putten. Ook in België steekt het roofdier weer de kop op. Het mag duidelijk zijn: de wolf is bezig aan een opmars in Europa.

Lees verder na de advertentie

Dat is best opmerkelijk in een tijd waarin veel dieren juist dreigen uit te sterven, zegt Arie Trouwborst, hoofddocent milieurecht aan de Universiteit Tilburg en lid van het Large Carnivore Initiative in Europe (LCIE). Ook de wolf was ten dode opgeschreven. Van oudsher kwam het dier in heel Europa voor, maar door de jacht werd hij in de negentiende eeuw bijna volledig van de kaart geveegd. Boeren mochten op wolven schieten om hun schapen te beschermen. Sterker nog: ze kregen er een flinke premie voor.

De wolf zit in ons collectief geheugen als een gevaarlijk en boosaardig dier

Publieke vijand

"De wolf was vroeger een publieke vijand die met alles wat je had bestreden moest worden", zegt Trouwborst. "Hij was een gevaar voor vee, maar kon door hondsdolheid ook slachtoffers onder mensen maken." Niet voor niets speelt de wolf een grimmige hoofdrol in allerlei sprookjes en volksvertellingen, van Roodkapje tot Peter en de wolf. "De wolf zit in ons collectief geheugen als een gevaarlijk en boosaardig dier."

Die breed gedragen opvatting is de laatste decennia aan het veranderen. Hoewel veel boeren de vraatzuchtige viervoeter nog steeds liever kwijt dan rijk zijn, krijgt de wolf tegenwoordig 'brede steun' in de samenleving, zegt Leo Linnartz, wolvenexpert van ARK Natuurontwikkeling. Volgens hem zijn de dieren nauwelijks meer gevaarlijk voor mensen en van groot belang voor de natuur.

Als 'toproofdier' oefent de wolf grote invloed uit op het ecosysteem. Door het doden van prooidieren, maar vooral door de 'ecologie van de angst'. Doordat potentiële prooien als herten en schapen plekken mijden waar ze een wolf tegen kunnen komen, krijgt de natuur rondom een wolvennest vrij spel.

Een paar roedels

De terugkeer van de wolf in Europa is mede te danken aan wettelijke beschermingsmaatregelen, zegt Trouwborst. In 1979 werd de wolf in het Verdrag van Bern opgenomen als beschermde diersoort. Daarnaast is er sinds 1992 de EU Habitatrichtlijn, die volgens de jurist 'duidelijke invloed heeft op de terugkeer van de wolf'. De richtlijn schrijft lidstaten voor dat ze wolven niet zomaar mogen doden en beschermde gebieden voor ze moeten aanwijzen.

Die maatregelen beginnen langzamerhand vruchten af te werpen. Volgens de laatste telling leven er in Europa inmiddels zo'n 12.000 wolven, verspreid over tien populaties (zie kaart). "Vooral de landen in het midden en noordwesten van Europa doen een hoop", zegt John Linnell, onderzoeker bij het Norwegian Institute for Nature Research (NINA). "Ze investeren flink om de terugkeer van de wolf te faciliteren."

Tekst loopt door onder de afbeelding

© Trouw SS | Bron: Europese Commissie, wolveninnederland.nl

Uitzondering zijn Noorwegen en Zwitserland, die geen EU-lid zijn en dus niet gebonden aan de Habitatrichtlijn. De Noren beperken hun wolvenpopulatie al jaren tot een paar roedels. In Zwitserland ligt het aantal nog lager. Dat de wolf in beide landen nauwelijks een poot aan de grond krijgt, komt volgens Linnell door het grote culturele belang dat deze landen hechten aan hun schapenhouders en boeren. "Noorwegen en Zwitserland zijn verliefd op het romantische beeld van hun kleinschalige landbouw", zegt hij. "Ze verstrekken enorme subsidies om die te behouden, vanuit een sentiment dat niets te maken heeft met de eigenlijke waarde van de producten." In Noorwegen zou een groot deel van de bevolking meer wolven in het land willen zien. "Maar de landbouwsector heeft duidelijk meer politieke macht."

Hoewel het deze landen grotendeels vrij staat om hun eigen beleid te bepalen, vindt Trouwborst het zorgelijk dat Zwitserland zich weinig aantrekt van de EU-richtlijn die in omringende landen geldt. De Franse regering lanceerde deze week een plan om het aantal grijze wolven in onder meer de Alpen de komende vijf jaar van 360 naar 500 op te krikken. "Maar je loopt als wolf al gauw een grens over zonder dat je het doorhebt", zegt Trouwborst. "Dan heb je pech als je als wolf in Zwitserland terechtkomt. Het is een soort afvoerput. Dat is wel een probleem."

Bufferzone

Ook op andere plekken in Europa schuurt wetgeving soms, zegt Trouwborst. Hij herinnert zich een 'relletje' tussen Slowakije, Polen en Tsjechië. "In Slowakije is de jacht toegestaan (daar is de populatie gezond genoeg, red.), in Tsjechië en Polen niet. Terwijl zij hun best deden om de roedels in het grensgebied te beschermen, werden hun wolven in Slowakije afgeschoten. Uiteindelijk is er een bufferzone op twintig kilometer van de grens ingesteld."

Aangezien bijna alle wolvenpopulaties van Europa grensoverschrijdend zijn, hoopt Trouwborst dat de lidstaten snel met elkaar rond de tafel gaan zitten om voor iedere populatie een formeel plan te maken. Dat werd in 2008 al geadviseerd door de Europese Commissie, maar is nog nauwelijks van de grond gekomen.

Of we ook in Nederland binnenkort de eerste roedels kunnen verwachten, betwijfelt Trouwborst overigens. "De overheid pakt het goed aan, maar Nederland is heel dichtbevolkt en heeft veel snelwegen. Het is een bijzondere testcase." Toch ziet hij wel mogelijkheden, bijvoorbeeld op de Veluwe. Maar de allerbeste plek? Dat zijn de Oostvaardersplassen. "Als de wolven die weten te vinden, zou dat de jackpot zijn."

Lees ook: De koude adem van de Russische beer

Deel dit artikel

De wolf zit in ons collectief geheugen als een gevaarlijk en boosaardig dier