Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De wereld over Hawking: Wiskundig scherp, intuïtief sterk, maar geen wereldtop, wel een legende

Home

Joep Engels

Stephen Hawking (1942 – 2018) © Photo News

Afgelopen nacht overleed op 76-jarige leeftijd Stephen Hawking, de bekendste natuurkundige en kosmoloog van zijn tijd. Een groot wetenschapper, maar zijn mythische status dankte hij ook aan zijn verlammende ziekte.

Een briljant geleerde, maar niet de absolute top zoals Einstein of Newton. Wat Stephen Hawking die gisternacht op 76-jarige leeftijd overleed uniek maakte, is volgens Klaas Landsman de combinatie van een grote geest die 55 jaar leefde met ALS, een ziekte die gemiddeld na twee jaar tot de dood leidt. “Hawking heeft baanbrekend werk verricht, over de oorsprong van het heelal en de aard van zwarte gaten, maar ik reken hem zelfs niet tot de subtop met mensen als Bohr of Heisenberg”, zegt de Nijmeegse hoogleraar mathematische fysica die in de jaren negentig bij Hawking in Cambridge werkte. “Eerder de categorie daaronder. Dan ben je nog altijd briljant hoor.”

Lees verder na de advertentie
Hij was misschien niet de absolute top, meer een goeroe naar wie geluisterd werd

Gerard 't Hooft, Nobelprijswinnaar

Daarmee doe je hem tekort, zegt Erik Verlinde, de Amsterdamse hoogleraar die werkt aan een nieuwe theorie voor de zwaartekracht. “Hawking heeft hele generaties geïnspireerd. Ik zie hem als een van de vijf grootsten van de afgelopen eeuw. Zijn formule over de informatie die zich op de horizon van een zwart gat bevindt, staat voor mij op gelijke hoogte met Einsteins E=mc2. Als ik die formule had bedacht, zou ik hem ingelijst boven mijn bed hangen.”

Intuïtie

Het was een groot natuurkundige, zegt Nobelprijswinnaar Gerard ’t Hooft. “Zijn theorie over zwarte gaten, dat die onvermijdelijk ontstaan en dus echt zijn, was in de jaren zestig baanbrekend. De meeste fysici dachten dat het slechts theoretische curiosa waren. Zijn grootste ontdekking was dat zwarte gaten niet echt zwart zijn, maar deeltjes uitstralen. Later droeg hij vooral bij met zijn ideeën. Die waren soms wild, maar altijd interessant om over na te denken en te discussiëren. Hij was misschien niet de absolute top, meer een goeroe naar wie geluisterd werd.”

Landsman bewondert Hawking vooral om zijn vroege werk, waarin hij liet zien dat het heelal een beginpunt moet hebben gehad, zoals zwarte gaten een eindpunt zijn. “Hawking toont in zijn proefschrift aan dat dergelijke, zogeheten singulariteiten bestaan. Dat was wiskundig gezien heel scherp, nauwkeurig werk. In zijn theorie over de straling van een zwart gat is hij veel intuïtiever. Die veelzijdigheid, wiskundige scherpte gepaard aan fysische intuïtie, zie je overigens zelden.”

Jongensachtig

Juist die Hawkingstraling was voor ons een inspiratiebron, zegt Verlinde. “Daarin combineerde hij de theorie van de zwaartekracht met de quantumtheorie en de warmteleer. Zijn formules komen wij nu telkens weer tegen, nu wij proberen te begrijpen wat zwaartekracht is. Hij heeft ons een blik gegeven op de natuurkunde van de toekomst.”

In 2007 maakte Hawking in een Boeing een paraboolvlucht mee en ervoer hij even wat het is gewichtsloos te zijn. 'Space, here I come', was zijn enthousiaste reactie. © Photo News

Als persoon was hij heel bijzonder, zegt Landsman. “Toen ik hem meemaakte was hij rond de vijftig, maar hij had iets jongensachtigs. Altijd een goed humeur, altijd in voor een grapje. Via zijn computer, dat kon toen al niet anders. Maar hij straalde uit dat hij alles uit het leven wilde halen.”

Hij was een groot voorbeeld, zegt ’t Hooft. “Hij liet niet alleen zien dat je met zo’n ernstige beperking kunt leven. Zelfs met zo’n verlamming kun je ertoe doen.”

Inspiratie

Vincenzo Scopelliti (26) is promovendus natuurkunde aan de Universiteit Leiden: “Stephen Hawking heeft niet alleen mij, maar veel van mijn collega’s geïnspireerd. Het bijzondere aan Hawking is dat hij zijn best deed om complexe materie simpel uit te leggen. Het nieuws van zijn dood was pijnlijk en verdrietig."

“Wat hem bijzonder maakt is dat hij het grote publiek heeft kunnen enthousiasmeren voor complexe wetenschappelijke thema’s. Onder andere door zijn boek ‘A Brief History of Time'. Zelf heb ik hem nooit ontmoet. Maar door hem en zijn boeken kan ik makkelijker aan mijn vrienden uitleggen wat ik doe.”

“Hawking heeft ook geholpen om het belang van onderzoek aan te kaarten. Daarvoor is overheidsgeld nodig en hij is iemand die mensen ervan kon overtuigen dat het een belangrijke investering is.”

“Ik denk dat hij veel wetenschappers zal blijven inspireren. Hawking herinnert een onderzoeker zoals ik eraan om nooit op te geven en hoe mooi het is als je uiteindelijk iets nieuws ontdekt.”

Pionier 

Oscar de Wit (18) studeert natuur- en wiskunde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen: “Op mijn zestiende las ik voor het eerst de bestseller ‘A Brief History of Time’ van Hawking. Door het boek ontdekte ik mijn liefde voor natuurkunde en het inspireerde mijn studiekeuze. Zijn doorzettingsvermogen in de wetenschap, dat dwingt respect af.”

“Als het gaat om fundamentele natuurkunde is Hawking echt een pionier. Hij heeft ook een belangrijke rol gespeeld in het populariseren van zwarte gaten en een theorie van alles. Daarin is hij samen met Carl Sagan een van de eersten geweest.

“Ik waardeer vooral zijn werk. In de film over zijn leven wordt bijvoorbeeld duidelijk dat er spanning was tussen hem en zijn eerste vrouw. Dat spreekt mij niet echt aan. Het is zijn doorzettingsvermogen wetenschappelijke kennis die hem voor mij tot voorbeeld maakt.”

"De Hawking-legende zal niet snel verdwijnen: Hij zal herinnerd worden. Ook door de natuurkundige verschijnselen die naar hem zijn vernoemd zoals de Hawkingstraling.”

Lees waarom Stephen Hawking een levende legende was

Deel dit artikel

Hij was misschien niet de absolute top, meer een goeroe naar wie geluisterd werd

Gerard 't Hooft, Nobelprijswinnaar