Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De vrijgemaakt-gereformeerde zuil kraakt

Home

Lodewijk Dros

'RPF en GPV in ChristenUnie', opende het Nederlands Dagblad afgelopen maandag. Op de pagina 'kerk en religie' besteedde het lijfblad van de vrijgemaakte gereformeerden er geen aandacht aan. Dat is kenmerkend: de ChristenUnie is politiek, geen kerkelijk nieuws. Een opgetogen RPF'er sprak in die krant van 'een godswonder'. Uit de mond van een GPV'er zul je zoiets niet gauw optekenen. Er staat dan ook niets minder dan het voortbestaan van de vrijgemaakt-gereformeerde zuil op het spel.

Pleitten 77 GPV'ers in 1981 voor het ineenschuiven van de lijsten van het GPV en de wat evangelischer georiënteerde RPF, het zou tot 1993 duren eer de partijstatuten zo werden verruimd dat ook anderen als lid konden toetreden. RPF'ers lonkten al veel langer naar het GPV, in 1998 volgde de verloving, deze week trouwden ze -op huwelijkse voorwaarden.

Godsdienstsocioloog dr. Hijme Stoffels kan zich bij dat laatste wel iets voorstellen. ,,De RPF beoogt een Evangelisch-reformatorische zuil en heeft al veel eerder zijn tentakels uitgestoken naar de vrijgemaakten en de bevindelijken, de SGP-achterban. Bij die laatste groep is dat niet zo geslaagd, vrijgemaakten daarentegen worden in de nieuwe zuil opgenomen. De vrijgemaakte zuil heeft zijn langste tijd wel gehad.''

In eigen kring ziet een beperkt aantal mensen, bijvoorbeeld rond het behoudende periodiek Reformanda, met lede ogen de teloorgang van de gereformeerde identiteit aan. Emeritus predikant dr. P. van Gurp: ,,Het is een jammerlijke ontwikkeling, die bij het Nederlands Dagblad is ingezet. Dat is interkerkelijk geworden om meer mensen te bereiken.''

Vrijgemaakten zijn echter in meerderheid niet zo sceptisch. Het verschijnen van vier richtingenbladen maakt duidelijk dat er meer dan voorheen ruimte is voor discussie en uiteenlopende opvattingen, uiteraard in gebondenheid. Ook valt het verschil op tussen de moederkerk en vrijgemaakte emigrantenkerken: ze is minder behoudend. Er staat weinig fundamenteels op instorten, maar er broeit wat.

GPV-kamerlid G.J. Schutte meent dat de samenwerking tussen zijn partij en het RPF niet zal leiden tot vergelijkbare bewegingen in bijvoorbeeld het gereformeerd onderwijs; dat is daarvoor te veel gelieerd aan de kerk. En de ChristenUnie, dat is de uitkomst van een geleidelijk proces, en niet per se een tussenstap op weg naar een fusie. ,,We moeten eerst maar eens zien hoe het ons allemaal bevalt.''

Momenteel kun je wel lid worden van GPV of RPF, niet van de nieuwe organisatie. Daar kent men alleen sympathisanten. Dat wordt misschien anders in Limburg, maar die provincie valt buiten de 'Bijbelgordel' van orthodoxe protestanten en daar is dus weinig verzet te verwachten.

Een teer punt in de samenwerking tussen RPF en GPV vormen de Drie Formulieren van Enigheid, belijdenisgeschriften uit de zestiende en de zeventiende eeuw waar GPV'ers van oudsher erg aan hechten. De RPF heeft in zijn grondslag wel een verwijzing daarnaar, maar mist de uitdrukkelijke binding eraan -een opening naar evangelische christenen. Het verschil in nadruk op de belijdenis vormde voorheen nog een obstakel voor samenwerking tussen beide partijen, nu zijn de verschillen wat gerelativeerd. Hierbij speelt de zuigkracht van de evangelische beweging op vrijgemaakten een rol. Een van de bladen, het 'progressieve' Bij de Tijd, is mede opgezet om aandacht te vragen voor persoonlijke geloofsbeleving. Bedoeld is de evangelicale variant daarvan.

In de beginjaren van de Evangelische Omroep stelden vrijgemaakten zich afhoudend op -ze hadden immers, een zuil waardig, een eigen omroep (zonder zendtijd, overigens). Nu is driekwart van de vrijgemaakten lid van de EO. Onder jongeren (en ook onder de jonge garde vrijgemaakte predikanten, signaleerde Trouw enkele jaren geleden al), is de oude, rechts-vrijgemaakte idee als zou die kerk de enig ware zijn nauwelijks meer overeind te houden. Zing je als vrijgemaakte jongere uitbundig met je christelijke gereformeerde vriendin mee tijdens een EO-jongerendag, dan is gescheiden ter kerke gaan op zondag een vervreemdende figuur.

De nadruk op het politieke karakter van de totstandkoming van de ChristenUnie kan niet verbergen dat daarachter niet alleen een relativering van het belang van de belijdenisgeschriften schuilgaat, maar ook van de kerkmuren, waarachter vrijgemaakten zich tientallen jaren in een stevig isolement hadden verschanst.

Deel dit artikel