Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De volgende boom is voor mij VN-militairen komen met psychische problemen terug uit ex-Joegoslavië

home

MARTIJN BINK

Defensie heeft de handen vol aan de opvang van teruggekeerde militairen met een 'Joegotik'. Een half jaar onder VN-vlag in Bosnië heeft het leven van veel militairen drastisch veranderd. Barry Hofstede is een van de mensen met psychische problemen. “Als ik in de auto zit, denk ik vaak: 'de volgende boom is voor mij'.”

Volgens minister Ter Beek van defensie moet iedere militair van de hervormde krijgsmacht in het vervolg inzetbaar zijn voor peacekeeping onder de vlag van de VN. Al het personeel moet er in de toekomst rekening mee houden gemiddeld één keer per anderhalf jaar te worden uitgezonden naar het buitenland. In de prioriteitennota van Defensie is vastgelegd dat alle eenheden van de krijgsmacht kunnen worden ingezet ten behoeve van crisisbeheersingsoperaties van de VN. De oorlog in de Balkan biedt een uitgesproken kans om deze nieuwe taakstelling in de praktijk te brengen. Op dit moment is de Nederlandse landmacht met zo'n 2 300 blauwhelmen in de Balkan aanwezig. Doordat iedere VN-militair in principe om het half jaar wordt afgelost, loopt het aantal 'Joego-veteranen' stevig op.

Barry Hofstede vertrok als dienstplichtig soldaat in november 1992 op vrijwillige basis naar Busovatsa, in het westen van Bosnië. Hij maakte daar onderdeel uit van het eerste Transportbataljon, dat ruim 200 Nederlandse soldaten telt “Het ergste vond ik de onmacht, waarmee je continu wordt geconfronteerd. Mensen worden voor je ogen doodgeschoten. Zomaar, om niets. En je staat erbij en je kijkt ernaar, maar kunt niets doen. Een mensenleven is daar werkelijk niets meer waard.”

Dienen in een oorlogsgebied maakt grote indruk. Lessen uit Libanon hebben geleerd dat ongeveer tien procent van de VN-militairen vroeg of laat psychische problemen krijgt. Volgens Defensie zijn van de 7 500 soldaten, die in Libanon hebben gediend, er driehonderd nu nog onder behandeling. Veel Libanongangers verwijten Defensie niet genoeg naar hen omgekeken te hebben. Een deel van de problemen zou zijn ontstaan, doordat de terugkerende Unifillers met hun geestelijke problemen nergens naar toe konden.

Om gelijke problemen met de Joego-veteranen te voorkomen, heeft Defensie een batterij opvang opgesteld. Medewerkers van de Maatschappelijke dienst defensie (MDD), psychologen van de Afdeling individuele hulpverlening (AIH) en geestelijke verzorgers hebben allemaal de taak om de VN'ers zo goed als mogelijk te begeleiden.

Barry Hofstede wist vier weken van tevoren dat hij naar Bosnië zou gaan. Hij onderging wat medische keurigen en moest bij een psycholoog motiveren waarom hij voor de VN wilde dienen. “Ik vertelde dat ik het idee had dat ik me in Bosnië nuttiger kon maken dan in Nederland. Ik baalde behoorlijk van mijn diensttijd in Assen. Als we om vijf uur klaar waren, gingen we de rest van de dag blowen. Een vrij zinloos bestaan.”

Barry werd uitgekozen en begon een training van drie weken in Nunspeet. Tijdens de opleiding werd veel aandacht besteed aan lessen over het land, de gewoonten en de geschiedenis van het conflict. In juni 1992 vertrok zijn compagnie naar Busovaca, in het westen van Bosnië. Al in de eerste dagen zag hij de verhoudingen in de groep veranderen. “Je bouwt ontzettend snel een band op met je maten. We hadden allemaal zoiets van: we moeten niet lopen zeiken. Wat we doen, doen we met z'n allen. Als jij moe bent, is de rest ook moe. Als jij smerig bent, is de rest dat ook. Na een half jaar weet je alles van elkaar. We hadden heel diepe gesprekken over de machteloosheid en het verdriet. We hebben vaak met elkaar lopen janken. Maar zo ontstaat wel een ontzettend hechte band. Je houdt elkaar in de gaten.”

Wat veel indruk heeft gemaakt, is de dood van één van zijn compagniegenoten. Een chauffeuse stapte uit een truck, gleed uit, viel op haar hoofd en kwam zo ongelukkig terecht, dat ze ter plekke overleed. “Op dat moment zat de hele compagnie volledig stuk. We konden het niet bevatten dat een van onze maatjes op zo'n ongelukkige manier om het leven was gekomen. We werden de hele dag beschoten, niemand raakte gewond en dan gebeurt er zoiets.” De militairen werden opgevangen door een aalmoezenier, een psycholoog en een medewerker van de maatschappelijke dienst. In kleine groepjes werd het ongeluk besproken.

Mei 1993 zwaait Barry af. Terug bij zijn ouders in een klein dorpje op de Veluwe gaat het mis. De eerste maanden thuis jaagt hij al zijn verdiende geld erdoor. “Ik zat constant met mijn hoofd in Bosnië. Om het te vergeten, ging ik gekke dingen doen. Maar helpen deed het niet.”

Na de zomer gaat Barry weer naar school. Dan heeft hij al door dat hij na een half jaar Bosnië ontzettend moeilijk de draad weer op zal kunnen pakken. “Ik zakte steeds verder weg. Ik wond me mateloos op over het falen van 'het Westen' in Bosnië. Ik vroeg me af wat ik eigenlijk nog op deze aardkloot deed. Elke ochtend stond ik op met: 'gatverdamme, ik moet weer een dag'. Vier maanden heb ik volledig plichtmatig geleefd. Ik zag de leuke dingen niet meer. Ik kreeg gezeik met mijn vriendin en zakte nog verder weg. Als ik in de auto zat, dacht ik vaak: 'de volgende boom is voor mij'. Toch had ik het lef niet om mezelf van kant te maken. Ik dacht daarbij aan mijn ouders en mijn maten, die ik het niet wilde aandoen.”

Na driekwart jaar zet Barry de stap en klopt aan bij de Riagg in Elburg. Hoewel men een en al oor is, kan Barry daar niet geholpen worden. Hij wordt doorverwezen naar psycholoog Sanders van Defensie uit Den Bosch. Sanders werkte zelf tot augustus vorig jaar als psycholoog bij het Unprofor transportbataljon in Vitez. “Ik maakte een afspraak met hem en hij wilde me helpen. Die gesprekken hebben me enorm geholpen. We analyseerden wanneer het fout ging, op wat voor momenten en wat de aanleiding was. Sanders kon zich heel goed in mijn situatie verplaatsen. Hij had zelf ook in meer of mindere mate deze problemen gehad. Ik leerde dat je twee dingen kunt doen: òf je wordt helemaal gek en schiet jezelf op een gegeven moment door je kop, òf je zorgt dat je zelf niet zo wordt als die mensen aan wie je je zo ergert. Zelf proberen een goede invulling aan je leven te geven. Klaar staan voor een ander en zorgen dat je niet net zo materialistisch en onverschillig wordt als de rest.”

Volgens psycholoog P. Sanders kunnen de psychische problemen die optreden bij de blauwhelmen, grofweg in twee categorieën worden ingedeeld. De kleinste groep wordt gevormd door de mensen, die een posttraumatische stress-stoornis (PTSS) overhouden aan hun uitzending. “Van een PTSS spreken we pas als iemand echt aanwijsbaar in levensgevaar heeft verkeerd en niet met die situatie om kan gaan. Met die mensen probeer ik zo nauwkeurig mogelijk deze traumatische ervaring terug te halen. Soms is het noodzakelijk om met hypno-therapeutische technieken de gebeurtenissen te reconstrueren.”

Een grotere groep heeft aanpassingsproblemen. Zes maanden hebben de militairen geleefd in een kleine gemeenschap en een heel hechte band met elkaar opgebouwd. Dan keren ze terug en staan ze van het ene op het op het andere moment weer met beide benen in de burgermaatschappij. “In Bosnië waren ze iemand. Ze hebben het gevoel dat ze goed bezig zijn geweest. Weer thuis vallen ze in een gat. Een omgeving, die niet goed begrijpt wat je bedoelt en meegemaakt hebt en de terugkeer in een 'van-acht-tot-vijf mentaliteit' vergen veel aanpassingsvermogen.” De problemen uiten zich in depressieve buien, prikkelbaarheid, slapeloosheid, agressiviteit en soms suïcidale neigingen.

Ondanks de vele instanties waar de militair met problemen naar toe kan, is er kritiek. De Vereniging van diensplichtige militairen (VVDM), vindt dat het beleid op een aantal punten ernstig tekortschiet. Volgens Albert Weijers, woordvoerder van de VVDM, is het een grof schandaal dat dienstplichtigen na hun afzwaaien in principe zijn aangewezen op burgerinstellingen voor psychische hulp. Ook op de passieve manier waarop Defensie omgaat met psychische hulp heeft de VVDM commentaar. “Het is nu zo dat het initiatief om hulp te zoeken bij het slachtoffer ligt. Onderzoek heeft uitgewezen dat tachtig procent van de hulpbehoevenden op eigen initiatief hulp zoekt. Daar tegenover staat dat tachtig procent van de problemen ligt bij de twintig procent die geen hulp zoekt. Dat zijn de mensen die achter de geraniums verdwijnen. Defensie moet haar eigen verantwoordelijkheid nemen, maar daar is blijkbaar geen geld voor.”

Enigszins verstoord reageert psycholoog Sanders op de kritiek dat te veel mensen met psychische problemen 'achter de geraniums verdwijnen'. “Tot in de hoogste kringen onderkent Defensie het belang van een goede psychische opvang. De voorbereiding is optimaal geregeld en elk bataljon in den vreemde staat een psycholoog ter beschikking. Aan de nazorg kan nog iets verbeterd worden, maar daar zijn we serieus mee bezig.”

Barry heeft het idee dat hij de stijgende lijn te pakken heeft. Er zijn nog steeds dagen, dat hij het niet meer ziet zitten, maar ze komen steeds minder voor. Vorige week is hij naar Spielbergs film Schindlers List geweest. De film heeft diepe indruk op hem gemaakt. “Ik heb ontzettend lopen janken. Terwijl ik de film zag, draaide er in mijn hoofd een andere film mee. Alle beelden kwamen weer boven. Het had gesneeuwd en het was ijskoud buiten. We reden in onbewoond gebied, toen we drie mensen inhaalden. Een echtpaar, een kind en een koffer in de sneeuw. In die koffer zat hun hele bezit. Het enige wat ze nog hadden, was elkaar. Maar je mag ze niet meenemen. Dan trek je partij. Ik schaamde me een mens te zijn.”

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie