Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De verveelde linkse intellectueel Bas Heijne komt tot inkeer

Home

Sylvain Ephimenco

Sylvain Ephimenco © Trouw
Column

In haar tv-recensie gisteren over de serie ‘Onbehagen’ hekelt Renate van der Bas het pessimisme van de maker: ‘Ik vraag me af of de jonge Bas Heijne van x jaar geleden zelf zin zou hebben de serie uit te zitten’. 

Ik ben niet jong en kon al na tien minuten de neiging niet onderdrukken om weg te zappen. Het ging me niet om het bijna pathetische onbehagen dat de in Parijs flanerende essayist plotseling tentoonspreidde; ik had gewoon geen zin om naar de existentiële crisis te kijken waarin, na vele jaren wegkijken, Bas Heijne zichzelf heeft geworpen. 

Lees verder na de advertentie

In Humo verklapte Heijne eergisteren dat zijn onbehagen voortvloeit uit de constatering dat, anders dan hij dacht, de mensheid er niet op vooruitgaat. Hij had gehoopt dat er ‘steeds meer vrijheid, gelijkheid en broederschap zou heersen, de idealen van de Verlichting’. Eerst deze historische faux pas even corrigeren: deze republikeinse leus heeft niets te maken met de Verlichting. Zij werd tijdens de somberste fase van de Franse Revolutie (de Terreur, 1793) verplicht gesteld op openbare gebouwen en luidde ‘vrijheid, gelijkheid, broederschap of de dood’. Dat laatste woord is later geschrapt om niet aan de weerzinwekkende massamoorden van de revolutie te herinneren.

In 2005 schreef Heijne dat de dreiging van de radicale islam een 'nationale obsessie' was geworden

De stichtende gebeurtenis voor de serie ‘Onbehagen’ is de moord op bijna de gehele redactie van Charlie Hebdo in 2015 in Parijs. In die tijd woonde Heijne er niet ver vandaan en wandelend naar die plek besefte hij dat ‘de wereld die ik dacht te kennen voorgoed veranderd was’. 

Geografisch alibi

Wie vervolgens verwacht dat de auteur dieper in deze materie zal zoeken, over de vrijheid van meningsuiting zal verhandelen en op de gevaren van het jihadisme en de politieke islam zal ingaan, moet wel teleurgesteld zijn geweest: Charlie is alleen een geografisch alibi. En dan verschijnen snel de koppen van de dienstdoende populisten in beeld. Wel horen we een overlevende van de Charlie-redactie, Zineb El Rhazoui, waarover Heijne in Humo zegt: ‘Ze verwijt de linkse intellectuelen dat ze weliswaar tegen extreem-rechts zijn, maar altijd weer vergoelijkend doen over de extreme islam.’

Hiermee gaf El Rhazoui een precieze omschrijving van de man die haar voor zijn eigen ‘Onbehagen’ interviewde. Jarenlang is Heijne die linkse intellectueel geweest die in de alarmklok alleen een fietsbelletje ontwaarde, die alles verveeld relativeerde, van 11 september tot de revolte na de moord op Fortuyn en Van Gogh, die islamklokkenluiders als Hirsi Ali of Afshin Ellian voor ‘hysterische paniekzaaiers’ uitmaakte en medeverantwoordelijk stelde voor het feit dat Nederland een ‘snelkookpan’ was geworden. In zijn essay ‘Hollandse toestanden’ (2005) schreef hij dat de dreiging van de radicale islam ‘een nationale obsessie is geworden’: ‘Naïviteit wordt bestreden met hysterie (...) Je kunt je afvragen wat het grootste gevaar is dat Nederland bedreigt, het jihadisme op eigen bodem of die Hollandse snelkookpan.’ 

Pas tien jaar later zou Heijne in de buurt van de Charlie-redactie gaan wandelen met het besef dat hij het toen toch niet helemaal had begrepen.

De columns van Ephimenco zijn terug te lezen op trouw.nl/ephimenco

Lees ook: Onderbuik met een grijs sausje

Bas Heijne is voor omroep Human op zoek naar de redenen voor zijn gevoel van algemeen onbehagen. Maar tv-columniste Renate van der Bas vraagt zich af: zou het niet gewoon de leeftijd zijn?

Deel dit artikel

In 2005 schreef Heijne dat de dreiging van de radicale islam een 'nationale obsessie' was geworden