Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De verschillende waarheden van Neelie Kroes

Home

Christoph Schmidt

Voormalig Eurocommissaris Neelie Kroes. © anp
BahamasLeaks

Twaalf jaar geleden zegt Neelie Kroes met grote stelligheid dat ze na haar baan als Eurocommissaris nooit meer voor het bedrijfsleven zal werken. Dat doet ze tijdens de voor aspirant-Eurocommissarissen verplichte hoorzitting voor het Europees Parlement, een van de strengste sollicitatiegesprekken voor publieke gezagsdragers die de wereld kent.

Kroes is voorgedragen voor de belangrijke post mededinging (waar de Deense Margrethe Vestager nu de lakens uitdeelt) en het Europarlement is buitengewoon kritisch over Kroes' innige banden met het bedrijfsleven. Ook vrezen de parlementariërs dat de VVD-coryfee na haar Brusselse tijd een mooi baantje krijgt bij een bedrijf dat ze als Eurocommissaris misschien wel de hand boven het hoofd gaat houden.

Bedrijfsleven
Om de vertrouwensstemming te winnen, moet Kroes in september 2004 diep gaan. Ze belooft plechtig dat ze na haar Eurocommissariaat 'geen verantwoordelijkheid' zal nemen in het bedrijfsleven, 'zelfs niet bij een bed & breakfast'. Alsof dat nog niet genoeg is, voegt ze daaraan toe: "Ik denk niet dat ik dan voor mijn plezier rozen ga kweken, maar ik ga zeker geen rozen verkopen." Het is al met al genoeg om het parlement te overtuigen.

Kroes ontpopt zich tot een strenge en machtige Eurocommissaris die geen genade kent voor de machtigste spelers in de wereldeconomie. Vraag dat maar aan Microsoft en al die andere bedrijven die zij enorme boetes oplegt wegens machtsmisbruik of verboden prijsafspraken. Het zogenaamde maatje van het bedrijfsleven wordt 'steely Neelie', ofwel 'nikkelen Neelie', de officieuze machtigste vrouw van Europa.

In 2009 gaat ze op voor een tweede termijn als Eurocommissaris, maar haar portefeuille blijft lang onduidelijk. Naar verluidt krijgt ze de minstens zo machtige post 'handel' aangeboden, maar die zou ze hebben afgeslagen omdat ze geen trek heeft in al dat gereis. Het toenmalige kabinet Balkenende IV tandenknarst. Nederland moet in Brussel genoegen nemen met de op het oog veel lichtere, nieuwe portefeuille 'digitale agenda'.

Onvermoeibaar
De vrees dat Kroes vijf jaar lang zal wegkwijnen in een Brusselse kantoorkolos wordt echter niet bewaarheid. Ze blijkt een onvermoeibaar strijdster voor een gemeenschappelijke digitale markt. Als zeventiger neemt ze het op tegen onder meer winstbeluste nationale telecombedrijven met hun gehate 'roaming'-kosten. Kroes is ook onder Barroso-II een van de populairste Eurocommissarissen, met een grote schare volgers op Twitter. 
    
Over haar belofte uit 2004 heeft niemand het meer.
Totdat in maart 2015, krap een half jaar na haar vertrek uit Brussel, blijkt dat Kroes adviseur wordt bij de Amerikaanse zakenbank Bank of America Merrill Lynch. Daarnaast gaat ze een leidende rol spelen in het publiek-private initiatief StartUp Delta, een Nederlandse springplank voor startende, innovatieve ondernemers. Ook is ze functies gaan bekleden bij de Britse non-profit-organisatie Open Data Institute, het Californische cloud-software-bedrijf Salesforce en het succesbedrijf Uber, het Amerikaanse netwerk voor particuliere taxiritten.

Met name die laatste functie is pikant, al is die puur adviserend. In haar laatste jaren als Eurocommissaris breekt ze al geregeld een lans voor Uber. Zo is ze in 2014 des duivels als de stad Brussel Uber verbiedt, om de reguliere taxidiensten in bescherming te nemen.

'Transparante wijze'
In een wat ongemakkelijk interview met de Vlaamse omroep VRT verdedigt Kroes in juni van dit jaar het breken van haar belofte uit 2004. "Toen kon ik niet inschatten dat er nog een termijn zou komen. Ik heb mij aan de regels gehouden. U kunt mij niet verhinderen dat ik op buitengewoon transparante wijze verantwoordelijkheden neem waarvan ik vind dat ze nu genomen kunnen worden."

De drukke activiteiten van de inmiddels 75-jarige Kroes zijn de afgelopen weken soms in één adem genoemd met die van haar vroegere baas, José Manuel Barroso. De oud-commissievoorzitter kreeg deze zomer een baan bij de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs, door velen gezien als een van de aanstichters van de mondiale financiële crisis van 2007-2010. Over Barroso's benoeming is het rumoer in Brussel nog steeds niet verstomd.

Vooral in Barroso's geval, en in minder mate bij Kroes, klinkt vanuit ngo's en het Europees Parlement de roep om dergelijke 'draaideur'-functionarissen hun EU-pensioen te ontnemen. Weliswaar heeft zowel Barroso als Kroes zich netjes gehouden aan de adempauze van achttien maanden voordat zij een nieuwe betrekking aanvaarden, maar er is nog een andere, vagere regel. Die vraagt van elke Eurocommissaris om in hun verdere loopbaan 'eerlijk en discreet' te blijven. Zijn ze dat niet, dan kunnen ze hun pensioen kwijtraken.

Publiciteit
Kroes is duidelijk niet iemand die na haar Brusselse tijd de publiciteit schuwt. Begin deze maand zoekt ze die nadrukkelijk op, als haar opvolger Vestager Ierland de opdracht geeft 13 miljard euro aan achterstallige belasting te innen bij de Amerikaanse multinational Apple. In een opiniestuk in de Britse krant The Guardian bekritiseert Kroes die beslissing in harde bewoordingen.

Die bijdrage aan het debat oogst hoon van de huidige Europese Commissie. "Het is kennelijk een uitdaging om de rol van oud-commissaris te verzoenen met de verleiding om opvattingen te vertolken van Silicon Valley of andere oorden waar men tegen de besluiten van de commissie is gekant", zegt een woordvoerder afgemeten.

Deel dit artikel