Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De troeven van Lubach

Home

Isabel Baneke

Arjen Lubach © RV

Het programma is al zes seizoenen op televisie, en won zelfs een Nipkowschijf. Maar nu pas breekt ‘Zondag met Lubach’ pas echt door bij het grote publiek. Hoe komt dat?

Met een emoji van twee hupsende dansmariekes sluit Arjen Lubach zijn bericht af. ‘1 millie voor #ZML Wilders-vid’, schreef de presentator woensdag op Twitter. In gewoon Nederlands: het videofragment uit ‘Zondag met Lubach’, waarin de satiricus tevergeefs probeert de concrete plannen van Geert Wilders te achterhalen, werd meer dan een miljoen keer bekeken op YouTube.

Lees verder na de advertentie

Sinds de aftrap van zijn zesde seizoen schiet de waardering voor ‘Zondag met Lubach’ omhoog. Naast de triomf van #hoedan (Wilders) grinnikten ruim zeventig miljoen mensen over de hele wereld om het ‘Netherlands second’-filmpje uit aflevering één, waarin Nederland op trumpiaanse wijze wordt voorgesteld aan de president van de VS. De ‘Kamergotchi’, een app waarmee gebruikers een lijsttrekker virtueel moeten verzorgen, werd binnen vier dagen meer dan een half miljoen keer gedownload.

Arjen liep al lang met plannen voor een dergelijke show rond, maar hij wilde die alleen maken zonder bemoeienis van de tv-bonzen

Peter Pannekoek

En ook offline groeit de populariteit van Lubach: tijdens de tweede aflevering zappten voor het eerst meer dan een miljoen Nederlanders naar het VPRO-programma, een grens waaromheen de kijkcijfers gedurende de volgende drie shows bleven pieken.

Die schijnbaar plotselinge klappers komen niet uit het niets. “Essentieel voor de succesformule van Zondag met Lubach is de start drie jaar geleden”, zegt cabaratier Peter Pannekoek, die tot vorig jaar wekelijks het nieuws op de hak nam bij ‘De Wereld Draait Door’ (DWDD). “Arjen liep al lang met plannen voor een dergelijke show rond, maar hij wilde die alleen maken met bepaalde mensen en zonder bemoeienis van de tv-bonzen. En nog steeds doet hij geen enkele concessie. Zo verslaan ze enkel onderwerpen die zijzelf interessant vinden.”

Plotselinge bloei

Ook naar buiten toe houdt Lubach de touwtjes strak in eigen hand. Een verzoek voor een interview of ‘kijkje in de keuken’ van het programma wordt negatief beantwoord. ‘Buitenstaanders vereisen vrij concrete aanpassingen in Het Systeem en voor die aanpassingen hebben we simpelweg geen tijd’, schrijft hij op de site van de show.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Kamergotchi Alexander Pechtold © Trouw

Maar waarom is Lubachs ster juist nu rijzende? Eerder had hij herhaaldelijke lof van Matthijs van Nieuwkerk in DWDD nodig om het aantal kijkers omhoog te krikken. “Ik denk dat tv-kijkers een beetje lui zijn, dat ze een tijdje moeten wennen aan nieuwe programma’s”, zegt Pannekoek, die onder meer teksten schreef voor satirische tv-programma’s als ‘Dit was het nieuws’ en ‘Koefnoen’. “Want Arjen is niet per se beter geworden, in de eerste seizoenen was hij net zo sterk.”

Ook journalist Maaike Bos, tv-recensent van deze krant, vindt het moeilijk om haar vinger op de plotselinge bloei van het programma te leggen. In eerdere jaren schoot Lubach ook raak, zoals de keer dat hij het DWDD-interview van journalist Olaf Koens letterlijk kopieerde. Zijn burgerinitiatief over het uitroepen van hemzelf tot Farao der Nederlanden, als protest tegen het koningshuis, dwong zelfs een Kamercommissie tot actie.

Jurylid Bos droeg in 2016 bij aan de winst van de Zilveren Nipkowschijf voor het programma, een jaar nadat Zondag met Lubach al een eervolle vermelding had gekregen. “Lubach en zijn redactie zijn agenda-settend, kijk naar de aflevering waarin ze de inburgeringscursus onder de loep namen. Ze pakken ogenschijnlijk saaie en onbegrijpelijke instituties aan, focussen vaak op de regel in plaats van de uitzondering, en fileren problemen op een bijzonder originele manier.”

Als verklaring voor de doorbraak van het programma bij het grote publiek wijst Bos naar het massaal bekeken filmpje aan president Trump. “Dat heeft gefungeerd als vliegwiel voor het programma. Nu is het iedere week de vraag: waar zal Lubach vanavond mee komen? Welk vervolg geeft hij aanstaande zondag aan de ‘Kamergotchi’? Dat is trouwens ook een troef: Lubach heeft feilloos in de smiezen wat werkt op sociale media.”

Ze pakken ogenschijnlijk saaie en on­be­grij­pe­lij­ke instituties aan, focussen vaak op de regel in plaats van de uitzondering

Maaike Bos, tv-recensent

De presentator is continu online, houdt als een havik in de gaten hoe zijn werk valt bij de kijkers. Afgelopen zondag werd zijn programma geschrapt wegens de WK sprint schaatsen. Lubach besloot ter vervanging vragen van zijn kijkers te beantwoorden, live op Facebook. En tijdens de onderhandelingen voorafgaand aan Zondag met Lubach, heeft hij geëist een kanaal voor zijn programma te mogen starten op YouTube, een medium waar de publieke omroep huiverig tegenover staat.

Tekst loopt door onder video. 

Mark Boukes, die aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) onderzoek doet naar de invloed van satire, vermoedt dat de onvoorspelbare tijdsgeest een belangrijke rol speelt in het succes van Zondag met Lubach. “Afhankelijk van het politieke landschap kent satire pieken en dalen”, zegt hij. “De Amerikaanse ‘Daily Show’ bijvoorbeeld, de grote inspiratiebron van Lubach, was ten tijde van George Bush heel populair. Met Obama hadden ze het moeilijker.”

Populisme

Boukes denkt dat satirische sketches met het huidige populisme snel ‘viral’ gaan. “Nu er spelletjes worden gespeeld met de waarheid en er alternatieve feiten bestaan, komt de kracht van satire aan het licht. Er is een verschuiving gaande: komieken zijn een soort onderzoeksjournalisten geworden. Waar de echte journalisten moeite hebben om bepaalde zaken door te prikken, pakken zij de handschoen op.”

Daar krabbelt de onderzoeker wel een kanttekening bij. “Voor satirici is het ook makkelijker om complexe dingen open te breken. In tegenstelling tot journalisten, hoeven zij zich aan geen enkele code te houden. Zij zijn niet verplicht om bijvoorbeeld wederhoor te plegen en in hun verslag op te nemen, kunnen de waarheid met hun eigen gezond verstand aan het licht brengen.”

Dat neemt niet weg dat Zondag met Lubach diepgravend onderzoek doet naar de onderwerpen die het behandelt. “Lubach komt zonder uitzondering goed beslagen ten ijs, met goed uitgezochte items. Dat is niet alleen zijn eigen verdienste: hij heeft ijzersterke researchers en tekstschrijvers om zich heen verzameld. Dat team werkt met grote inzet aan iedere aflevering.”

Politieke kleurloosheid

Ook van belang voor het succes van het programma, denkt Boukes, is zijn politieke kleurloosheid. “Hij valt niet alleen links of rechts aan, maar neemt zowel DWDD als Asscher op de hak. Lubach spreekt een breed spectrum van mensen aan, ook PVV-stemmers.”

Maar heeft het programma ook invloed op die kijkers? Ja en nee, stelt Ivo Nieuwenhuis, die aan de UvA promoveerde op satire en nu historische letterkunde doceert aan de Rijksuniversiteit Groningen. “Inderdaad bereikt Lubach een breder publiek dan de serieuze media, dus in die zin is hij opinievormend. Het TTIP-handelsverdrag heeft hij bijvoorbeeld voor veel mensen op de kaart gezet en verduidelijkt.”

Hij valt niet alleen links of rechts aan, maar neemt zowel DWDD als Asscher op de hak

Mark Boukes

Maar tegelijkertijd is de kracht van satire haar zwakte. “Er is een onoverkomelijk spanningsveld. Met humor kunnen satirici de zaken die zij aan de kaak stellen overbrengen bij een grote groep mensen, maar anderzijds blijft het altijd binnen de context van amusement, wat afbreuk doet aan de kritiek. Waarom kijken mensen naar Zondag met Lubach? Dat is de vraag. Om even te lachen of om geïnformeerd te worden?”

Ook komiek Peter Pannekoek zet vraagtekens bij het effect van het programma. “Het beïnvloeden van de publieke opinie is niet onze taak als cabaretiers. In mijn optiek is de kern grappig zijn, verlichting brengen. Ik weet het dus niet. Ach, je moet nooit te lang over humor lullen. Mensen die satire analyseren zijn onze vijanden.”

Deel dit artikel

Arjen liep al lang met plannen voor een dergelijke show rond, maar hij wilde die alleen maken zonder bemoeienis van de tv-bonzen

Peter Pannekoek

Ze pakken ogenschijnlijk saaie en on­be­grij­pe­lij­ke instituties aan, focussen vaak op de regel in plaats van de uitzondering

Maaike Bos, tv-recensent

Hij valt niet alleen links of rechts aan, maar neemt zowel DWDD als Asscher op de hak

Mark Boukes