Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De tijd dat Joden zich domweg lieten afvoeren is voorbij

Home

Arjan Visser

'Gij zult niet doden, maar als er iets met mijn dierbaren gebeurt, komt de furie in mij naar boven en kan ik niet voor mezelf in staan. Zo is het ook met Israël.' © Mark Kohn

Esther Voet (Wassenaar, 1963) is directeur van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (Cidi). Ze werkte bij De Telegraaf, Story en voor RTL. Voor het Cidi was ze hoofdredacteur van het Nieuw Israëlietisch Weekblad.

I Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben
"Mijn vader is zeer geïnteresseerd in astronomie, en hij kan er ook goed over vertellen. Dus stond ik als meisje van acht al door de sterrenkijker de ringen van Saturnus te bewonderen. Op die leeftijd denk je nog dat alles om jou draait, maar toen ik hoorde dat er meer sterren in het heelal waren dan zandkorreltjes op de aarde, begon ik mij wel erg nietig te voelen. Hoe kon ik, in het licht van die oneindigheid, mijn leven zin geven? Ik moest beroemder worden dan Rembrandt om nog een beetje indruk te kunnen maken.

De grote vragen hebben me van jongs af aan beziggehouden. Ik herinner me dat er een keer een musje uit een kastanjeboom bij ons huis was gevallen en dat ik, in tranen, aan mijn vader vroeg: 'Waarom leven we als we toch alleen maar doodgaan?' Mijn vader zei: 'Op die vraag zul je later zélf het antwoord moeten vinden.' Ik ben er nog niet helemaal achter, maar toen ik volwassen werd, begreep ik wel steeds beter dat de vervulling van mijn leven - ik heb altijd gezegd: ik wil geen gelukkig, maar een vervuld leven - zit in wat ik voor anderen kan betekenen. Ik weet nu ook dat er evenveel mensen als religies op de wereld zijn. Het maakt mij niet zoveel uit of je goed doet vanuit een religieuze of een humanistische overtuiging. Ik heb zelf zo veel meegemaakt in mijn leven dat het bijna oneerbiedig, of zelfs irrealistisch zou zijn om te zeggen dat ik níet geholpen werd. De manier waarop ik in moeilijke omstandigheden toch steeds weer goed terecht kwam, hoe mijn moeder - die begin jaren negentig te horen kreeg dat ze niet lang meer zou leven - nu grootmoeder van vier kleinkinderen is... Ben-Goerion zei ooit: "Wie niet in wonderen gelooft, is geen realist." Je moet hard werken, verantwoordelijkheden niet uit de weg gaan, nooit wachten op een wonder, maar er wel in blijven geloven. Wonderen komen langs. Let maar op."

II Gij zult u geen gesneden beeld maken noch enige gestalte van wat boven in de hemel, noch van wat beneden op de aarde, noch van wat in de wateren onder de aarde is
"Ik zie, net zoals de chassidim, God in alles om mij heen. Ik houd ervan om het goddelijke -zonlicht dat door de bladeren schijnt, mensen op straat - te fotograferen. Streng orthodox gelovigen zullen zeggen dat dit een vorm van afgoderij is, maar voor mij is dat toch iets anders; ik aanbid die beelden niet. Weet je wat misschien het dichtst in de buurt van verafgoding komt voor mij? Nee, ik moet het anders zeggen: muziek is voor mij God. De naam van God betekent: Ik ben en als ik dans, dan ben ik. Dan is er geen woord, geen reden, geen emotie; ik ben gewoon, één met de muziek. Als ik dans, zwijgt mijn brein. De ene keer dans ik op Bach, dan weer op Rachmaninov, Pat Metheny of de muziek van Schindler's List. Als je mij écht wil leren kennen, moet je mij zien dansen. Dat is Esther, in de kwetsbaarste, zuiverste vorm."

Lees verder na de advertentie
Ik heb altijd gezegd: ik wil geen gelukkig, maar een vervuld leven

III Gij zult de naam van de Here, uw God, niet ijdel gebruiken
"Voor ik antwoord geef op jouw vraag of ik onderscheid maak tussen... degene jij zonet noemde (Jahweh, AV), God en Allah: ik heb liever niet dat je Zijn naam nog een keer gebruikt in dit huis. Als we er zo over praten zou ik het woord HaShem gebruiken, die andere naam werd maar eens per jaar door de hogepriester in de tempel genoemd en ik vind het storend dat jij, als niet-jood, Zijn naam nu, hier, zomaar gebruikt. Dit is mijn huis, mijn privé, hier heersen mijn regels. Goed. Natuurlijk is er een verschil, maar dan hebben we het over mijn persoonlijke, religieuze beleving. Ik zei het je al: ik zie God in alles om mij heen. God is de drijvende kracht. Het grootste misbruik van Zijn naam gebeurt door extremisten - van welk geloof dan ook - die menen te weten wat God denkt en hoe Hij alles heeft bedoeld."

IV Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt, zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat van de Here uw God, dan zult gij geen werk doen
"Op vrijdagavond steek ik de kaarsen aan en zet ik de tijd even stil. Op sjabbes probeer ik alleen te doen waar ik zelf zin in heb. Ik voel me altijd erg verantwoordelijk; ik moet mijn best doen om te geloven dat de wereld heus wel verder draait zonder mij... De sabbat is dus wel degelijk ergens goed voor. Al was het alleen maar om hier, één dag per week, intens tevreden, te schuilen. Mijn huis als een grote, warme deken tegen de kou van de boze buitenwereld."

V Eer uw vader en uw moeder
"Voor ik begin: wil je me beloven dat je, wat ik je ga vertellen, heel zorgvuldig op zult schrijven? Ik wil de situatie zoals ze nu is niet beschadigen - het is, na jaren van boosheid en verdriet, eindelijk goed tussen mijn vader en mij. Ik wil er niet te veel over kwijt, maar je zou kunnen zeggen dat mijn puberteit niet vlekkeloos is verlopen. Mijn vader was... nee, laten we het er maar op houden dat ons gezin grote crises heeft doorgemaakt. Ik werd op mijn zestiende gedwongen om op eigen benen te staan. Mijn moeder vertrok een paar maanden later. Mijn vader was radeloos; alles ging stuk. En ik kon alleen maar boos zijn. Ik ben misschien wel te lang in de slachtofferrol blijven hangen, maar tegelijkertijd heb ik ook alle reden gehad om mij slachtoffer te voelen.

Jarenlang heb ik gesmeekt om zijn goedkeuring, om erkenning. Pas toen ik directeur van het Cidi werd, merkte ik dat hij trots op mij was. De gretigheid naar kennis, die heb ik van hem geërfd, maar de onvoorwaardelijke liefde van mijn moeder heeft me uiteindelijk overeind gehouden.

Nu ben ik vijftig. Ik weet dat die boosheid mij nu helemaal niet meer dient. Het heeft me jarenlang, heel veel opgeleverd; het was mijn drive, maar als je in boosheid blijft steken, houd je de wond open. Je houdt jezelf klein, je geeft de ander macht over jouw geluk. Op een dag kon ik, geholpen door de kracht van het universum, zeggen: zo is het genoeg. Dit is het. Hier moet ik het mee doen. Zo'n jeugd te boven komen, verloopt langs dezelfde vijf stadia die psychiater Elisabeth Kübler-Ross voor rouwverwerking heeft bedacht: ontkenning, woede, onderhandelen, depressie en aanvaarding.

Mijn vader gelooft oprecht dat hij ons met de beste bedoelingen heeft opgevoed. Hij is, net als ik, enorm gepassioneerd. Inmiddels is hij rond de tachtig, maar hij geeft nog elke avond les in kosmologie en astronomie. En 's avonds kijkt hij, door zijn sterrenkijker, naar de planeten in het heelal... Ik moet nu denken aan die keer, lang geleden, dat ik 's nachts in de Sinaï een berg was opgeklommen. De sterren stonden zo wonderlijk dichtbij; het was net alsof ik ze kon aanraken. Ik voelde me verbonden, niet alleen met mijn vader, maar met alles en iedereen om mij heen. Het was een grote, religieuze beleving, het spirituele uitgangspunt voor de rest van mijn leven."

Ik weet dat die boosheid mij nu helemaal niet meer dient. Het heeft me jarenlang, heel veel opgeleverd; het was mijn drive

VI Gij zult niet doodslaan
"Nee, gij zult niet doden, maar als er iets met mijn dierbaren gebeurt, komt de furie in mij naar boven en kan ik niet voor mezelf in staan. Zo is het ook met Israël: ze staan daar met de rug tegen de muur. Laat ik voorop stellen dat ik de dood van iedere burger betreur en dat voor alles verantwoording moet worden afgelegd, maar ik weet hoe hoog de moraal is die wordt aangehouden in het Israëlische leger. Hamas is niets anders dan een terroristische organisatie. Het hoofdkwartier bevindt zich in de kelders van het grootste - volledig geboobytrapte - ziekenhuis in Gaza. En elk bestand wordt met nieuwe raketaanvallen geschonden.

Wat daar op dit moment gebeurt, is een deel van het grote Israëlisch-Arabische conflict. De Palestijnen zitten tussen hamer en aambeeld. De neutralisering van Hamas is, ook voor het Palestijnse volk, de enige oplossing. Ik begrijp niet dat men niet heeft gekozen voor de opbouw van het land. Er is in de Palestijnse gebieden meer geïnvesteerd dan in het hele Marshall-plan. De UNRWA (United Nations Relief and Works Agency, sociaal programma van de Verenigde Naties, opgericht met als specifiek doel de Palestijnse vluchtelingen van 1948-1949 op te vangen, AV) draagt jaarlijks 13 miljard dollar bij, maar de Palestijnen kiezen voor een andere weg, een weg die in stand wordt gehouden door allerlei Arabische landen die het leuk vinden om proxy-oorlogen te voeren in de regio.

In het handvest van Hamas staat nog altijd dat Israël van de kaart geveegd moet worden. Dat zal nooit gebeuren. Israël is here to stay. Het zal alles doen om zichzelf te verdedigen. De tijd dat Joden zich klakkeloos naar de gaskamers lieten brengen, is voorbij. Voorgoed voorbij."

VII Gij zult niet echtbreken
"Laatst, toen ik na een hele dag werken, voor overleg op het Catshuis was geweest, daarna naar 'Knevel & Van den Brink' moest en uiteindelijk, om half twee 's nachts, totaal afgeknoedeld, thuiskwam, dacht ik: hé, nu voel ik 'm. Dat was het moment waarop ik iemand miste om tegenaan te lullen, iemand die zegt: hier is m'n schouder, kom maar. Tegelijkertijd weet ik dat ik in relaties onmiddellijk in die afgrijselijke Florence Nightingale-modus schiet. Pleasen, pleasen, pleasen en vergeten te vertellen wat ik nou zélf verlang.

Daar komt nog iets anders bij. Ik heb een onvoorstelbaar grillige levensloop gehad. Ik heb nooit iets gepland, maar ik weet hoe je op een rijdende trein moet springen. Ik heb, als journalist bij Story, al het klatergoud van Nederland gezien en, werkend voor het Rode Kruis, de sloppenwijken van Alexandrië bezocht. Ik heb in de Ritz geslapen en op een bergtop in Ethiopië. Ik voel me rijk, ik heb me enorm kunnen ontwikkelen, maar ik heb ook gemerkt dat mijn partners die ontwikkeling soms niet konden bijbenen. Ik kijk met dankbaarheid op die relaties terug; die mannen hebben mij het een en ander geleerd. Met veel exen heb ik - Baruch HaShem - nog altijd goed contact, maar ja, die ene... ik merk de laatste weken dat er een bepaalde openheid komt om het tóch nog een keer te proberen."

Ik heb nooit iets gepland, maar ik weet hoe je op een rijdende trein moet springen

VIII Gij zult niet stelen
"Ik lijk misschien wel een tough cookie, maar ik ben van binnen zo wee als-ik-weet-niet-wat. Toen ik in de zesde klas van de lagere school zat heb ik, samen met een vriendinnetje, bij de V&D in Zaandam een pakje poëzieplaatjes gestolen. Na een slapeloze nacht heb ik het pakje de volgende ochtend, heel stiekem, teruggelegd. Ik voelde me zó schuldig. Ik kon alleen maar denken: nu ben ik een slecht mens, nu verdien ik straf.

Straf verdien je als je buiten de lijntjes gaat en God weet hoe vaak dat is gebeurd, maar ik heb altijd het goede willen doen, begrijp je? Het punt is: ik ben een mateloos mens. Er bestaat een Hebreeuwse uitdrukking die mij op het lijf geschreven is: anachnoe osim ha chaim -wij dóen het leven. Intens. Emotioneel. Vooral in gesprekken over Israël ben ik weleens uit de bocht gevlogen. Voor mannen is dat anders -die hoeven zich niet in te houden omdat ze, als ze hun emotie tonen 'staan voor hun zaak'. Mensen denken ook vaak dat heftige vrouwen boze vrouwen zijn. Dat is helemaal niet zo; ik ben gewoon gepassioneerd en het is díe passie die ik tijdens discussies in toom moet zien te houden als ik mijn geloofwaardigheid niet wil verliezen."

IX Gij zult geen valse getuigenissen spreken tegen uw naaste
"Eind jaren tachtig werkte ik als journalist voor Story. Het was goed betaald, ik reed in een prachtige auto van de zaak, maar na een paar jaar dacht ik: hier gaat mijn ziel aan kapot. Ik stompte af, huilde niet meer, kreeg een hekel aan mezelf.

Voor zover ik weet, heb ik nooit gelogen, maar ik heb wel dingen aangedikt en mensen in een kwaad daglicht gezet. Natuurlijk, het is een hypocriet wereldje, want de sterren die je in het openbaar verfoeien, willen in werkelijkheid vaak maar al te graag in dat blaadje staan, maar toch: ik had bepaalde stukken niet moeten schrijven. Ik heb de mensen die ik in mijn artikelen heb benadeeld mijn excuses aangeboden. Ik oordeel niet over de mensen die er wel hun brood mee willen verdienen, maar ik was er klaar mee. Ik had schoon genoeg van de oppervlakkigheid en heb sindsdien vooral de verdieping gezocht."

X Gij zult niet begeren uws naasten huis; gij zult niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn dienstknecht, noch zijn dienstmaagd, noch zijn rund, noch zijn ezel, noch iets dat van uw naaste is
"Toen ik een jaar of 22 was, leerde ik een meisje kennen dat werkelijk alles had: ze was beeldschoon en heel intelligent. Ik was onvoorstelbaar jaloers. Tot ik er op een dag achterkwam dat ze haar broertje had verloren. Toen wilde ik, familiefreak, voor geen goud meer met haar ruilen. Dat is volgens mij de kern: je moet het zélf doen, met de bagage die jíj hebt meegekregen. Wat is het heerlijk hè, om ouder te worden. Gaandeweg leer je erop te vertrouwen dat alles uiteindelijk wel goed komt. En als het een keer fout gaat, is dat ook niet erg. Dat is lang mijn grootste makke geweest: ik weigerde mezelf te vergeven dat ik fouten kon maken. Nu haal ik een keer diep adem en denk: morgen beter."

Eind jaren tachtig werkte ik als journalist voor Story. Het was goed betaald, maar na een paar jaar dacht ik: hier gaat mijn ziel aan kapot

Deel dit artikel

Ik heb altijd gezegd: ik wil geen gelukkig, maar een vervuld leven

Ik weet dat die boosheid mij nu helemaal niet meer dient. Het heeft me jarenlang, heel veel opgeleverd; het was mijn drive

Ik heb nooit iets gepland, maar ik weet hoe je op een rijdende trein moet springen

Eind jaren tachtig werkte ik als journalist voor Story. Het was goed betaald, maar na een paar jaar dacht ik: hier gaat mijn ziel aan kapot