Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De telefoon die zo fair mogelijk is

Home

Marianne Wilschut

Bas van Abel wil met de Fairphone het hele economische systeem erachter mobiele telefoons aan de kaak stellen. Hij staat op de 24e plaats in de Duurzame 100. © Jörgen Caris

Met zijn Fairphone wil Bas van Abel niet alleen het verdriet in de Congolese conflictmijnen en de Chinese sweat shops aan de kaak stellen, maar het hele economische systeem erachter.

Consumenten moeten nog tot december wachten maar op de keukentafel van Bas van Abel ligt-ie al: de eerste Fairphone. "Nou ja fair, de eerste telefoon die op weg is om eerlijk te worden", legt Van Abel, de drijvende kracht achter de Fairphone uit. "Als je een echt honderd procent eerlijke telefoon wil maken dan zou je het conflict in Congo, dat grotendeels wordt gefinancierd met de grondstoffen voor mobieltjes, moeten oplossen; de kinderen daar naar school moeten sturen en de slechte arbeidsomstandigheden in Chinese fabrieken uitbannen.''

Complex systeem
"Voordat een stukje tin klaar is om er computerchips mee te lakken, is het al door talloze handen in vijf verschillende landen gegaan. En dan heb ik het alleen nog maar over de tin. Achter een telefoon schuilt een zoveel complexer systeem dan achter een koffieboon of een banaan, dat heb je niet eventjes fair trade gemaakt. Daar kun je je bij neerleggen, maar je kunt ook proberen dat systeem stukje bij beetje te verbeteren."

Van Abel en zijn inmiddels vijftienkoppige team kozen daarom niet de gemakkelijke weg: tin, coltan, wolfraam en andere grondstoffen voor mobiele telefoons uit een kinderarbeidvrije Australische mijn halen, waarvan zeker is dat er geen bloedgeld is afgeroomd. De veilige optie om het toestel in een Europese negen-tot-vijf-fabriek in elkaar te zetten, werd ook afgelegd.

Het team van Fairphone ging juist binnen de geëffende paden op zoek naar eerlijke en groene mogelijkheden en doet daarvan op de website verslag. Zo zochten ze gegarandeerd conflictvrije mijnen in Congo waarvan de opbrengst niet in de zakken van krijgsheren verdwijnt. Met hulp van het ministerie van buitenlandse zaken werden die gevonden.

De Fairphonefabriek staat in China, maar betaalt zijn werkgevers een leefbaar loon en laat ze normale uren draaien. "We stoppen bovendien geld in een fonds voor verbetering van de arbeidsomstandigheden. Voorwaarde is wel dat de arbeiders daarin inspraak hebben. Zo proberen we meer medezeggenschap op de werkvloer te introduceren."

De telefoon is bovendien van gerecycled plastic gemaakt en makkelijker te repareren. Een deel van de aanschafprijs gaat naar een e-waste fonds. Op verzoek van Fairphone scherpte de fabriek in Chongqing het afvalbeleid aan. Van Abel: "Veranderingen bewerkstellig je alleen door lange relaties met je leveranciers aan te gaan en te vertellen wat je wilt en waarom. Dat werkt beter dan je te verschuilen achter inspecties. Die ingestorte kledingfabriek in Bangladesh was ook geïnspecteerd en kijk wat daar is gebeurd."

Ontwerpen van beenprotheses
Van Abel ging na de kunstacademie aan de slag bij Waag Society. "Dat is een medialab dat kijkt naar de relevantie van technologie in de samenleving. Daar was ik onder andere betrokken bij het ontwerp van een beenprothese die met goedkope lokale materialen in Indonesië kan worden geproduceerd. Het ontwerp zetten we online." Vanuit Waag Society raakte hij betrokken bij een campagne voor conflictvrije telefoons van ontwikkelingsorganisatie NizA.

Zelf gaat hij mobielloos door het leven. "Niets voor mij. In de paar weken dat ik het geprobeerd heb, verloor ik er twee en liet ik er een kapot vallen." Het proefmodel van de Fairphone heeft inmiddels ook hardhandig kennisgemaakt met de vloer. Die val heeft het apparaat krasloos overleefd. Het Chinese model ziet eruit als de meeste smartphones. De besturing draait op Android maar geheel in lijn met de open-sourcegedachte kunnen gebruikers er ook een ander besturingsprogramma opzetten. Ook is er plek voor twee simkaarten in het toestel. "Telecombedrijven zijn niet zo dol op dat soort toestellen, dus zie je ze niet veel op de markt. Je kunt met twee simkaarten immers als consument makkelijker switchen tussen goedkope abonnementen. Providers hebben liever dat je een abonnement bij ze afsluit, dus lokken ze klanten met gratis toestellen. De verleiding is dan groot om voor die nieuwste iPhone te gaan, die oude telefoon verdwijnt vervolgens in een bureaula of eindigt als e-waste ergens in Ghana."

Occupy-tentje
Het is typerend voor hoe onze economie in elkaar steekt, vindt Van Abel. "Op jacht naar de klant worden producten weggegeven en om de kosten zo laag mogelijk te houden doen bedrijven zaken in landen waar het met de arbeidsvoorwaarden en de milieuregels niet zo nauw wordt genomen. Om een echt eerlijke telefoon te maken moet je dus eigenlijk het systeem veranderen. Nou kan ik daarvoor met mijn Occupy-tentje bij Wall Street gaan staan of een petitie tekenen, maar dat vind ik te abstract. Dus zei ik tegen Niza 'waarom maken we die eerlijke telefoon niet gewoon zelf?' Drie maanden later liep ik in een kobaltmijn in Congo."

Drie jaar verder kan de op-weg-naar-een-eerlijke telefoon nu bijna worden opgestuurd naar de ruim 16.000 klanten die vooraf intekenden en betaalden. De overige 9.000 toestellen zullen naar verwachting ook snel zijn verkocht. Hoe het vandaar verder moet ¬- eerlijke laptops, tablets, spelletjescomputers - weet hij nog niet. "Het is in ieder geval niet mijn plan om de nieuwe Steve Jobs te worden."

Lees verder na de advertentie

 
“Een mobiele telefoon is niets voor mij. In de paar weken dat ik het geprobeerd heb, verloor ik er twee en liet ik er een kapot vallen.”

Deel dit artikel