Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Syrische rebellen vechten allang niet meer tegen Assad: de Koerdische YPG is nu de vijand

Home

Melvyn Ingleby

Syrische rebellen hebben zojuist een standbeeld van de legendarische Koerdische held Kawa neergehaald. © AFP

De strijd tegen Assad zullen Syrische rebellen niet meer winnen. Nu vechten ze zij aan zij met de Turken in Afrin, in de hoop op een klein stukje Syrië.

Vermoeid zakt Mohammed Hamadin neer op een paars bankstel in zijn kale appartement in het Turkse grensstadje Kilis. Hij heeft een joggingbroek aangetrokken. Zijn kinderen krioelen om hem heen. De veertigjarige man is net terug van zijn werk. Iedere dag vecht hij voor Turkije in zijn geboorteland: Syrië. Hamadin is kolonel van het Levant Front, een Syrische rebellengroep die samen met Turkije strijdt tegen de Koerdische YPG-milities in Noord-Syrië. Vorige week namen zijn mannen de stad Afrin in. Turkse tanks rolden door de straten. De Turkse vlag wapperde boven het stadhuis.

Lees verder na de advertentie

Volgens president Erdogan gaat het offensief bovenal om Turkije's nationale veiligheid. Ankara ziet de YPG als een terroristische organisatie vanwege haar banden met de PKK. Die eveneens Koerdische groepering is al decennia verwikkeld in een bloedig conflict met de Turkse staat. Deze week kondigde Erdogan aan de PKK ook te zullen aanvallen in Irak.

De term Vrije Syrische Leger is betekenisloos. Het verwijst naar een kluit milities geboren uit de chaos van de opstand.

John Landis

Maar wat hebben de Syrische Hamadin en zijn mede-rebellen in Afrin te zoeken? "Wij willen maar één ding", verklaart de kolonel kortaf. "Een vrij en verenigd Syrië zonder het regime van Bashar Al Assad." Maar waarom doet hij dan mee aan de strijd tegen de YPG in Afrin? "We hebben niets tegen de Koerden, maar wel iets tegen de YPG. Zij zijn het tweede gezicht van het Assad-regime."

Een vrij en verenigd Syrië? Zo duidelijk ligt het allang niet meer, zegt Joshua Landis aan de telefoon. Landis is hoogleraar Syrische geschiedenis aan de Universiteit van Oklahoma en volgt het geweld in Syrië vanaf dag één. Het terugveroveren van Syrië op Assad was ooit het doel, maar zit er voor de rebellen simpelweg niet meer in.

Landis: "Hamadin wil Turkse steun voor een stukje Syrië. Als hij daarvoor de YPG moet verdrijven, doet hij dat. Vervolgens zal hij een mini-staatje oprichten en zichzelf ervan overtuigen dat dit de toekomst van een vrij en verenigd Syrië dient. In ieder geval komt er brood op tafel voor zijn gezin."

Regeringsleger

Kolonel Hamadin begon zijn strijd tegen het Assad-regime zeven jaar geleden. Aan het begin van de Syrische opstand legde hij zijn officiersrang in het regeringsleger neer en koos de kant van de straat. Zijn gezin vluchtte naar Turkije, maar de inmiddels veertig jaar oude Hamadin zette de strijd voort. Hij werd bevelhebber in het Vrije Syrische Leger.

Dat losse verbond van anti-Assad-strijders viel al snel uiteen. Inmiddels zijn er honderden verschillende milities in Syrië. Veel daarvan zijn afsplitsingen van jihadistische bewegingen. Een ander deel gebruikt nog altijd de term Vrije Syrische Leger. Het is camouflage tegen de chaos.

Buitenlandse mogendheden en westerse regeringen draaiden de geldkraan aan de rebellen steeds verder dicht. Berichten over extremistische groeperingen doen het niet goed bij hun kiezers. Twee weken geleden nog verklaarde minister Stef Blok van buitenlandse zaken dat ook het Nederlandse kabinet de financiëring van rebellen in de noordwestelijke regio Idlib stopzet. Alleen 'gematigde' groepen in het zuiden van Syrië kunnen nog op steun uit Nederland rekenen.

Voor de Koerden waren jihadistische bewegingen een grotere bedreiging dan Assad

Volgens Hamadin worden de rebellen daarmee onterecht op één grote terreurhoop gegooid. Zijn Levant Front is islamistisch, dat klopt, maar vocht wel tegen Islamitische Staat, Jabhat al-Nusra en andere extremistische groeperingen. "Ik ben zelf uit mijn dorp verdreven door al-Nusra", zucht Hamadin. "Maar ik snap het wel. In het Westen zijn moslims per definitie terrorist."

Turkije is hem gunstiger gezind. Turkse steden als Gaziantep en Istanbul dienden vanaf het begin van de opstand als informele hoofdkwartieren voor de rebellen. Hamadins Levant Front ontving al jaren steun uit Ankara. De kolonel ziet de Turken dan ook als een trouwe bondgenoot in zijn oorspronkelijke strijd tegen Assad.

Verraders

Dat Erdogan daarbij ook de YPG wil verdrijven, vindt Hamadin prima. Hij ziet de Koerdische strijders als verraders van zijn revolutie. Die wrok stamt uit het begin van de Syrische opstand. Assad stond de destijds nog kleine Syrisch-Koerdische partij PYD en haar militaire vleugel, de YPG, toe om hun invloed uit te breiden in Koerdische regio's zoals Afrin en Kobane. Assads regeringstroepen trokken zich daar terug.

De Syrische president werd daarvoor snel beloond: de PYD sloeg demonstraties tegen het regime van Assad de kop in. Voorstanders van de Syrische opstand, en ook Koerdische critici van de PYD, werden gevangengezet en gemarteld. Zij vermoeden dat de PYD een deal sloot met het regime: autonomie in ruil voor orde. Daarover berichtten meerdere internationale organisaties zoals de International Crisis Group en Human Rights Watch.

Mohammed Hamadin, nog trots achter een bureau in plaats van op zijn Turkse bank. © -

Voor de YPG bestond er dan ook een groter gevaar dan Assad. Aan alle kanten werden de Koerdische gebieden aangevallen door IS en andere jihadistische bewegingen. De Verenigde Staten zagen de Koerdische strijders daarom als ideale bondgenoot in de strijd tegen Islamitische Staat. "Maar zelfs toen ze al die Amerikaanse wapens kregen, lieten ze het regime gewoon met rust", zegt Hamadis verbitterd.

De YPG en Assad werken zelfs samen, beweert de kolonel. Waarschijnlijk is er eerder sprake van gedwongen coëxistentie dan warme vriendschap, maar op het slagveld maakt dat verschil weinig uit. Gefrustreerd dreunt Hamadin de voorbeelden op: "De YPG hielp Assad tijdens het beleg van Aleppo. Ze verplaatsen rustig hun troepen door regeringsgebieden. Ze namen Tal Rifaat in met luchtsteun van de Russen, de bondgenoot van Assad. Voor ons is het overduidelijk."

Wraak of bevrijding?

Samenwerken met Turkije in Noord-Syrië biedt de rebellen een kans op wraak. Hamadin heeft het uiteraard liever over een bevrijdingsactie. Trots laat hij filmpjes zien van rebellen die vluchtelingen terug naar hun huizen helpen. "We zijn heel voorzichtig om burgerslachtoffers te voorkomen", vertelt hij. "Maar de YPG gebruikt inwoners als menselijk schild. Toen we het stadje Jinderis innamen, troffen we drie oudere mannen aan. Ze waren geboeid in een huis vol met landmijnen. Gelukkig konden we ze bevrijden."

Dit is oorlog. We ontkennen niet dat er enkele incidenten hebben plaats­ge­von­den.

Mohammed Hamedin

Die verhalen zijn moeilijk te verifiëren. Zoals in iedere oorlog verspreiden alle strijdende partijen voortdurend misinformatie. Ook over de hoeveelheid burgerslachtoffers bestaat er grote onduidelijkheid. Volgens het Syrische Observatorium van de Mensenrechten ligt hun aantal rond de driehonderd. Hamadin wil nog wel erkennen dat er "in iedere oorlog ook burgers gedood worden". Ankara zwijgt over burgerslachtoffers.

Hamadin beweert dat het bestuur van Afrin zo snel mogelijk zal worden overgedragen aan de inwoners van de stad. Er zijn lokale commissies opgericht, zo vertelt hij, waarin zowel Arabieren als Koerden een plek krijgen. "We werken samen met Koerdische critici van de YPG", vertelt hij. "We hebben goede banden met de lokale bevolking."

Daar was tijdens de inname van Afrin weinig van te zien. Naast YPG-logo's vielen de rebellen ook Koerdisch erfgoed aan. Een groep strijders haastte zich naar het standbeeld van Kawa, een mythische held die voor de Koerden symbool staat voor verzet tegen onderdrukking. Ze schoten het beeld aan puin, trokken het met een bulldozer omver, en dankten God.

Plunderingen

Vervolgens sloegen de rebellen aan het plunderen. De Turkse fotograaf Bulent Kiliç legde alles vast. Een dief met een geit onder zijn arm. Een man op een tractor die een karlading scooters wegsleept. Strijders in spijkerbroek die in de lucht schieten. Winkels die in vlammen opgaan. Een man die een kratje frisdrank wegsmokkelt.

"Dit is oorlog", reageert Hamadin. "We ontkennen niet dat er enkele incidenten hebben plaatsgevonden. De strijders in kwestie zijn opgespoord, voor de militaire politie gebracht en gevangengezet. Ze zijn niet representatief voor de reputatie van het Vrije Syrische Leger."

Die reputatie is toch al niet al te best, zegt hoogleraar Syrische geschiedenis Joshua Landis. "De term Vrije Syrische Leger is volstrekt betekenisloos. Het verwijst naar niet meer dan een kluit milities geboren uit de chaos van de opstand."

De oorlog gaat nu alleen nog over pakken wat je pakken kan

De academicus heeft weinig vertrouwen in Turkijes poging daar enige orde in te scheppen. Het Turkse leger voerde al eerder militaire operaties uit met de rebellen in Noord-Syrië. Sinds een jaar probeert Ankara naar schatting 20.000 strijders samen te smeden tot een nieuw Nationaal Syrisch Leger.

"Ik wens ze veel succes", zegt Landis cynisch. "De Verenigde Staten probeerden jarenlang precies hetzelfde. Het probleem is dat veel van deze groepen niet eens in Syrië geloven. Ze vochten onder de vlag van de islam, niet die van de natie. Syriërs zijn het nooit eens geweest over wat Syrië betekent."

Basale instincten

Inmiddels gaat de oorlog om veel basalere instincten. "Het is pakken wat je pakken kan", aldus Landis. Na zeven jaar geweld bestaat er in Syrië geen ruimte meer voor altruïsme. Mensen zijn teruggedreven tot hun meest primaire loyaliteiten: familie, religie en etniciteit. Een bevelhebber kan mooie woorden hebben, maar de realiteit is anders. De meeste rebellen zijn islamist en anti-Koerdisch."

Een perfecte match voor Ankara. "Erdogan ziet de islamisten als zijn broeders", stelt Landis. "De meeste van hen zijn Arabieren die hem zullen helpen in de strijd tegen de Koerden. Het doel van de Turken is glashelder. Vanaf het begin van de oorlog in Syrië willen ze de YPG vernietigen. Dat is precies wat ze nu doen."

Alles wordt van tevoren besproken tussen Turkije, Rusland, Amerika en Iran

Mohammed Hamadin

Verder oprukken in Syrië om uiteindelijk het regime van Assad omver te werpen, is niet het doel van Turkije en de Syrische rebellen: dat zou Rusland, Assads belangrijkste bondgenoot, niet toelaten. "Sinds de Syrische rebellen samen met Turkije vechten, heeft geen van hen Assad aangevallen. Hun missie is dramatisch veranderd sinds Ankara het roer heeft overgenomen."

Waarom de rebellen daarmee akkoord gaan? "Ze hebben geen alternatief. Hun enige kans op overleving is een bondgenootschap met een leger dat sterker is dan dat van Assad. Zoals de Koerden voor Amerika kozen, zo kiezen de rebellen voor Turkije. Ze worden betaald door Turkije, getraind door Turkije, en gecontroleerd door Turkije."

Thee

In de Turkse woonkamer van Hamadin is de zon al weggetrokken. Zijn zoontje komt voor de derde keer thee brengen. "Alstublieft", zegt hij in het Turks. De kolonel staart naar het jongetje met de grote bos krullen. "Als God het wil, krijgt hij een goede opleiding in Turkije", prevelt hij met een droeve glimlach. "Zodra deze oorlog voorbij is, ga ik terug naar mijn kinderen."

Hamadin begon zijn relaas met lovende woorden over de Turks-Syrische samenwerking. Maar op de vraag wie nu echt het laatste woord heeft, slaakt de trotse Syriër een zucht. "Wat denk je zelf?", laat hij zich na een pijnlijke stilte ontvallen. "Alles wordt van tevoren besproken tussen Turkije, Rusland, Amerika en Iran. Alle strijdende groepen, het regime incluis, dansen naar de pijpen van de grote machten. Wij Syriërs hebben niets te zeggen."

De man in joggingbroek heeft een laatste verzoek. Hij wil liever niet gefotografeerd worden op zijn Turkse bankstel. "Ik zal je een officieel portret sturen", zegt hij. "Dat komt beter over". Hamadin scrollt door zijn telefoon, op zoek naar het juiste beeld. Een eigen bureau. Een uniform met officiersster. Een gladgestreken vlag. De resolutie is wat laag. Maar op de foto lijkt Hamadin nog altijd bevelhebber van de Syrische revolutie.

Lees ook: Turks nationalisme aan de Syrische grens

Aanslagen in de Turkse provincie Kilis, aan de grens met Syrië, voeden de steun voor de Turkse operatie in Afrin én de afkeer van het Westen. "De terroristen zijn de betaalde honden van de Amerikanen", sist een bewoner. Anderen vragen waarom Nederland Turkije kapot wil maken. Een reportage van onze correspondent Melvyn Ingleby.

Deel dit artikel

De term Vrije Syrische Leger is betekenisloos. Het verwijst naar een kluit milities geboren uit de chaos van de opstand.

John Landis

Voor de Koerden waren jihadistische bewegingen een grotere bedreiging dan Assad

Dit is oorlog. We ontkennen niet dat er enkele incidenten hebben plaats­ge­von­den.

Mohammed Hamedin

De oorlog gaat nu alleen nog over pakken wat je pakken kan

Alles wordt van tevoren besproken tussen Turkije, Rusland, Amerika en Iran

Mohammed Hamadin