Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Sinti komen voor Maria

Home

Sascha van der Zande

Het Limburgse Kapel in ’t Zand is ook dit jaar het toneel van de Sinti-bedevaart. Hoogtepunt is de processie met het Mariabeeld, hetzelfde dat ooit uit angst voor diefstal voor hen verstopt werd.

Hannes Weiss, de 81 jaar oude Sinti-leider, zit op een klapstoeltje in de zon op een weiland bij Roermond. Hij overleefde de Tweede Wereldoorlog, zette een jaarlijkse bedevaart op en ontmoette koningin Beatrix, oud-premier Van Agt en zelfs paus Johannes Paulus II. Nu kijkt hij lachend naar de rondrennende kinderen. ’Bapu’ noemen ze hem, grootvader.

„Het is goed dat we er weer allemaal zijn”, zegt hij. „We komen voor Maria, want zij houdt haar hand boven ons volk.”

Elk jaar in juli komen vele Sinti-families van heinde en verre naar Roermond tijdens de bedevaart naar de Kapel in ’t Zand. Volgens de overlevering vond een herder hier vijf eeuwen geleden een Mariabeeldje in een waterput. Sindsdien gebruiken de rondtrekkende Sinti dit ’heilige water’ om hun kinderen en zieken te beschermen en genezen.

„We hadden vroeger meestal geen geld om naar de dokter te gaan”, zegt Weiss. „Het water heeft ons vaak geholpen.”

De hele week staat het gehuurde weiland vol met woonwagens en campers uit Nederland, België, Frankrijk en Duitsland. Van woensdag tot zondag zijn er activiteiten. Donderdag was er ’een culturele Sinti-avond’, met een groot kampvuur ter ere van de doden, en vrijdag een processie met Mariabeeld. Vandaag volgen een woonwagenzegening door bisschop Wiertz van Roermond, een avondkruisweg en opnieuw een ’culturele Sinti-avond’. En morgen is er een eucharistieviering in de open lucht in het park van de kapel.

„Vooral die woonwagenzegening, daar zijn we fel op”, zegt Weiss. „We reizen veel en hebben in het verleden erg veel meegemaakt. Door zo’n zegening voelen we ons veilig. Geen familie mag worden overgeslagen.”

Al sinds de vijftiende eeuw trekken de Sinti door Nederland. Tot in 1968 de Woonwagenwet van kracht werd, die hen verplichte zich officieel in woonwagencentra te vestigen. Dat betekende het einde van hun rondreizende bestaan. Sindsdien wonen de ruim vierduizend Nederlandse Sinti op vaste standplaatsen, vooral in Noord-Brabant en Limburg, en zijn de bedevaarten extra in trek.

„Het is een ideale manier voor ze om te reizen, hun religieuze en culturele identiteit uit te dragen en elkaar te ontmoeten”, zegt pastor Jan van der Zandt van het Nederlandse pastoraat woonwagenbewoners, Sinti en Roma.

Het pastoraat is onderdeel van de rooms-katholieke diaconie en bedoeld om geestelijke ondersteuning te bieden aan de woonwagenbewoners, Sinti en Roma. In een ’gewone’ parochie voelen zij zich vaak niet thuis.

Dit voorjaar publiceerde het pastoraat de brochure ’Donkere Dagen’. Hierin vertellen Sinti die de Tweede Wereldoorlog overleefden of er familieleden in verloren, hun verhaal. Belangrijk bij de verwerking van het verleden, leert de brochure, zijn de herdenkingsreizen naar Auschwitz. Die worden georganiseerd door Lalla Weiss, dochter van Hannes Weiss.

Volgens pastor Van der Zandt is het doel van de brochure ’het informeren van de ruim 650 parochies waarbinnen Sinti wonen’, zodat de kerken meer begrip voor hen krijgen.

De bedevaart in Roermond wordt elk jaar georganiseerd door een driekoppig Sinti-bestuur onder leiding van Hannes Weiss. Pastor Van der Zandt gaat voor in vieringen.

Weiss en Van der Zandt ontmoetten elkaar tijdens een bedevaart in Frankrijk. De Sinti-leider vond het ’onbegrijpelijk’ dat ze in Nederland nog geen bedevaart hadden. „Wat in Frankrijk kan, kan in Nederland ook”, vond hij. Stellig: „We hebben recht op zo’n bedevaart, want we doen het voor Maria.”

Verreweg de meeste Sinti zijn rooms-katholiek, al zijn er de laatste jaren steeds meer die zich bij een pinkstergemeente aansluiten.

„De kerk heeft lang erg weinig voor ons gedaan”, zegt Hannes Weiss. „De pastoors hebben ons zelf in ’40-’45 op de trein naar Auschwitz gezet. Ik heb 21 familieleden verloren, en de weinigen die het overleefden en terugkeerden, werden als grofvuil behandeld. In de pinkstergemeente mogen de mensen meer zeggen en hebben ze meer rechten, dat trekt blijkbaar.”

Lang was de relatie tussen de rondreizende Sinti en zowel de rooms-katholieke kerk als de Nederlandse staat slecht. Pas negen jaar geleden wilde de overheid het leed dat de Sinti in de Tweede Wereldoorlog was aangedaan erkennen.

Ook vanuit de rooms-katholieke kerk is het lang stil gebleven. Volgens pastor Van der Zandt vooral uit ’onwetendheid’. „In het begin moest ik binnen de kerk steeds uitleggen wat ik voor de Sinti, de Roma en woonwagenbewoners deed en waarom dat van belang was”, zegt hij. „De mensen wisten gewoonweg niet dat zij ook hele families in Auschwitz hadden verloren en nog lang gediscrimineerd werden.”

Omdat de Sinti zo mobiel zijn, denkt Van der Zandt dat het voor hen belangrijk is dat hij het vaste en vertrouwde aanspreekpunt voor ze is.

Weiss knikt. „We kennen hem al meer dan 28 jaar en vertrouwen niemand zo als pastor Jan, of zoals we hem in het Sinti noemen: onze ’Rachai Janus’. Sommigen van ons vertrouwen hun doden echt aan niemand anders toe.”

Toch vindt Van der Zandt dat de parochies waarbinnen de Sinti-families wonen hun handen niet van hen af mogen trekken. Het zijn gewoon Nederlandse katholieken, vindt hij, en die horen een plek te hebben in de gewone katholieke kerk. „Eerst wilden ze hier in Roermond ook aparte missen voor ons houden” zegt Weiss. Ernstig: „Daar ben ik altijd fel tegen geweest. We willen gewoon meedoen. Als zelfs je eigen kerk je wegdrukt, dan ben je niemand meer.”

Ondanks het moeilijke verleden is er de laatste jaren, veelal door toedoen van de Sinti zelf, veel veranderd in de relatie met de katholieke kerk en de Nederlandse staat.

„Tegenwoordig gaat het wel”, zegt Hannes Weiss. „Zeker hier in Roermond hebben we niets te klagen. We zijn de burgemeester erg dankbaar.”

Maar ook in Roermond waren de verhoudingen de eerste jaren moeizaam. „De mensen keken angstig vanachter de gordijntjes”, zegt Weiss. „Ik weet nog dat ik in het eerste jaar de pastor in de kerk op een Mariabeeld wees dat ik erg mooi vond. Toen ik de volgende dag terug kwam, hadden ze het voor me verstopt.” Hij kan er om lachen. „Gelukkig is dat nu wel anders, dat beeld krijgen we nu elk jaar mee voor onze processie.”

De processie met het Mariabeeld zoals die gisteren werd gehouden, is belangrijk voor Weiss. „Want ik hou van God, maar ik hou nog meer van Maria.”

„Als wij, zoals we morgen zullen doen, een kindje dopen, dan houden we het boven ons hoofd en bieden het aan aan Maria”, zegt Weiss. „Want zoals mijn vrouw voor onze kinderen opkwam als ik te streng was, zo zorgt Maria voor ons bij God.”

Pastor Jan van der Zandt wijst naar Hannes Weiss. „Rotsvast is zijn geloof. Je zou denken dat je na al die ellende de moed zou opgeven. Maar nee, al 28 jaar gaat Hannes stug door met deze bedevaart.”

De bedevaart in Roermond heeft volgens Van der Zandt ook een voorbeeldfunctie voor de rest van katholiek Nederland. „Er zijn in het verleden zoveel bedevaarten over de kop gegaan en verloren gegaan. Maar deze is groeiende. Het is mooi ook te zien hoe de plaatselijke bevolking komt kijken en erin meedeelt.”

Voor de Sinti is dat belangrijk. „Onbekend maakt onbemind”, weet Hannes Weiss.

Tot zijn teleurstelling moet pastor Van der Zandt toegeven dat de steun vanuit de rooms-katholieke kerk nog steeds te wensen overlaat. Zo werd zijn pastoraat voor Sinti, Roma en woonwagenbewoners vier jaar geleden ineens wegbezuinigd, nog ver voor de economische crisis.

„Ze vonden dat de Sinti in hun plaatselijke parochies bediend konden worden. Maar een vast aanspreekpunt is voor zo’n mobiele groep echt onmisbaar.” Noodgedwongen is het pastoraat zijn eigen fondsen maar gaan werven, veelal bij anonieme kerkelijke fondsen.

„Gelukkig betaalt de Stichting Rechtsherstel de bedevaart”, zegt Van der Zandt. „Zij zien dit als een manier om erkenning voor de Sinti van ’de burgermensen’ te krijgen.”

Trots wijst Hannes Weiss naar de grote witte tent midden op het veld. „Met hun steun kunnen we deze grote tent huren” zegt hij. „We maken er muziek en er wordt gedanst. Als je terugkomt van de kerk, moet je laten zien dat je blij bent dat te hebben mogen meemaken. Dankbaarheid naar Maria.” En stralend: „Een bedevaart is geen bedevaart als er geen feest is.”

Lees verder na de advertentie
De Sinti komen jaarlijks bij elkaar op een weiland aan de rand van Roermond. (FOTO'S WERRY CRONE, TROUW)
De jongeren kamperen en komen al spelend de dagen door. (Trouw)

Deel dit artikel