Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De schimmige constructies rond de Zeeuwse fosforfabriek Thermphos

Home

Jan Kleinnijenhuis en Karlijn Kuijpers

© Trouw

In 2012 ging de Zeeuwse fosforfabriek Thermphos failliet. Het gerenommeerde advocatenkantoor Loyens & Loeff hielp met het verhullen van geheime trusts en bankrekeningen van de eigenaar, zo blijkt uit de Paradise Papers.

Een fabrieksterrein vol met fosforslik, asbest en radioactief materiaal. Honderden Zeeuwen zonder baan. Dat is er over van de Zeeuwse fosforfabriek Thermphos die eind 2012 failliet ging. Vijf jaar na dato zijn curatoren nog steeds bezig om geld voor gedupeerde schuldeisers binnen te halen. Maar dat geld schiet ruimschoots tekort om het zwaar vervuilde bedrijventerrein te saneren. Rijk, provincie en het havenbedrijf moeten opdraaien voor de kosten van de sanering, geschat op 83 miljoen euro.

Lees verder na de advertentie

Dagblad Trouw onderzocht interne documenten van het offshore advocatenkantoor Appleby die een uniek nieuw inzicht bieden in de financiën van Thermphos. Uit deze stukken, die in handen zijn van de Süddeutsche Zeitung en via journalistencollectief ICIJ zijn gedeeld met Trouw, blijkt dat Thermphos gefinancierd werd met leningen uit buitenlandse trusts. Deze trusts waren in handen van een man die volgens de Israëlische justitie in Thermphos investeerde namens een wapenhandelaar die nu in Frankrijk gevangen zit vanwege illegale wapenleveranties aan Angola.

De Israëlische rechter oordeelde dat Galmor de fabriek had gekocht met geld van wapenhandelaar Gaydamak

Thermphos ontstond in 1997 na een splitsing van de Duitse chemie-multinational Hoechst. In 2003 werd de Vlissingse fabriek verkocht aan de Israëliër Nahum Galmor. Israëlische aanklagers stelden kort na verkoop dat de fabriek was gekocht met zwart geld van de wapenhandelaar Arkadi Gaydamak. Bovendien zou de fabriek gebruikt worden om chemische producten te kunnen leveren aan Iran. Fosfor is een belangrijke grondstof voor chemische wapens.

Leenconstructies

Het advocaten- en belastingadvieskantoor Loyens & Loeff hielp de Israëliër Galmor van zeker 2009 tot 2014 met het opzetten van ingewikkelde leenconstructies. Ook hielp het advocatenkantoor in 2014, twee jaar na faillissement, om de oorsprong van Galmors geld te verhullen. De Paradise Papers bevatten leenovereenkomsten en uitgebreid e-mailverkeer tussen Loyens & Loeff en Appleby. Loyens & Loeff laat in een reactie weten dat het een geheimhoudingsplicht heeft en dus niet kan ingaan op vragen over deze zaak.

De Nederlandse politie deed in 2004 naar aanleiding van waarschuwingen uit Israël oriënterend onderzoek naar Thermphos. In 2010 liet toenmalig minister van justitie Hirsch Ballin aan de Tweede Kamer weten dat er na dat onderzoek geen aanleiding was geweest om een opsporingsonderzoek te starten.

Wel kregen de Israëlische aanklagers hulp van de Nederlandse autoriteiten. Verdachten werden verhoord in Nederlandse rechtbanken. De Israëlische rechter oordeelde in 2012 dat Galmor de fabriek had gekocht met geld van de Israëlische wapenhandelaar Arkadi Gaydamak. Met hulp van een Israëlische bank verhulden Galmor en Gaydamak de betrokkenheid van de wapenhandelaar. “Gaydamak en Galmor deden alsof het geld van Galmor was, terwijl het in werkelijkheid allemaal van Gaydamak kwam”, stelde de rechter in zijn vonnis. Hij veroordeelde Galmor en Gaydamak voor list en bedrog en het gebruikmaken van andermans fouten, zo blijkt uit het vonnis dat is opgevraagd door Trouw.

Ook nadat Galmor was veroordeeld deed Loyens & Loeff nog jarenlang zaken met hem. Wanneer Appleby na de veroordeling opheldering vraagt aan Loyens & Loeff, antwoordt een partner bij het advocatenkantoor dat ‘Galmor schuld had moeten bekennen met als enige reden de aanklager een nette uitweg te bieden’.

Hulp van Loyens & Loeff

Thermphos kreeg tussen 2005 en 2011 in totaal 47 miljoen dollar geleend van een trust van Nahum Galmor op het eiland Man. Een trust is een Angelsaksische rechtsvorm waarbij vermogen wordt beheerd door een bewaarder. Trusts kunnen ook gebruikt worden om de werkelijke begunstigden te verhullen. Uit de Paradise Papers blijkt dat Loyens & Loeff Galmor tussen zeker 2009 en 2011 hielp om deze leningen te verstrekken.

De leningen van de trust gingen niet direct naar Thermphos, maar kwamen geregeld via een omweg langs drie of vier andere trusts en bedrijven in Luxemburg en Guernsey uiteindelijk in Vlissingen terecht. Loyens & Loeff adviseerde hierbij. Bij een van die leningen legt Loyens & Loeff uit dat het in stappen moet, ‘zodat de bankgegevens van de trust niet in de boeken van het bedrijf komen’. Hoewel het geld op papier in verschillende stappen ging, adviseerde Loyens & Loeff een aantal keren om het geld juist direct over te maken, omdat dat makkelijker of sneller zou zijn.

In 2014 mailt een medewerker van Loyens & Loeff dat Galmor de bescherming van zijn geld wil verbeteren

Dat er meer dingen vertrouwelijk moesten blijven, blijkt wanneer een medewerker van Loyens & Loeff een leenovereenkomst aan Appleby stuurt. Daarin ‘ontbreekt één handtekening (ik kon hem deze pagina niet laten tekenen vanwege vertrouwelijkheid – vanwege de informatie op deze pagina)’, schrijft de fiscalist van Loyens & Loeff. Welke informatie hiermee wordt bedoeld, en waarom deze informatie geheim moest blijven is onduidelijk.

“Financiële dienstverleners zoals Loyens & Loeff hebben een plicht om ongebruikelijke transacties die verband kunnen houden met witwassen te melden”, zegt Marcel Pheijffer, hoogleraar accountancy aan universiteit Nyenrode. “Bij dergelijke constructies en transacties waarbij betalingen worden gestapeld, mag van Loyens & Loeff dan ook extra alertheid verwacht worden”, stelt hij.

Uit de stukken blijkt dat Galmor twee jaar na het faillissement probeert om de oorsprong van het geld te verhullen. In 2014 schrijft Loyens & Loeff namens Galmor een e-mail aan Appleby dat ‘het voor privacy-doeleinden van belang is’ dat de naam van de trust niet in de boeken van het moederbedrijf van Thermphos komt. Wat hiermee wordt bedoeld valt uit de stukken niet op te maken. Loyens & Loeff ontwerpt een plan om de leningen te herstructureren. Zo wordt in de boeken van het moederbedrijf van Thermphos onzichtbaar waar de leningen vandaan komen.

Verboden

In diezelfde e-mail stelt Loyens & Loeff voor om de contracten die nodig zijn voor die herstructurering met terugwerkende kracht in te laten gaan. Loyens & Loeff wil de contracten drie jaar eerder laten ingaan. Dit is onder bepaalde omstandigheden verboden, maar Loyens & Loeff legt uit dat het kan omdat ‘dat altijd al de bedoeling was geweest, maar het papierwerk niet goed was gedocumenteerd’. Trustkantoor TMF – dat ook bij de transactie betrokken is – weigert dit.

In 2014 mailt een medewerker van Loyens & Loeff aan Appleby dat Galmor de bescherming van zijn geld wil verbeteren. Om dat te doen verandert Galmor de naam van de trust en probeert hij een deel van het geld bij een andere bank onder te brengen. Loyens & Loeff coördineert deze wijzigingen.

Loyens & Loeff zegt vanwege zijn geheimhoudingsplicht niet in te kunnen gaan op vragen. Galmor laat weten dat hij persoonlijk en financieel nog steeds lijdt onder het faillissement, omdat hij de grootste schuldeiser is. Hij gaat niet in op vragen over de transacties. Wapenhandelaar Gaydamak ging, hoewel Trouw hem via verschillende van zijn advocaten heeft benaderd, ook niet in op vragen.

Mist

“Constructies waarbij mist wordt opgetrokken – zoals bij de kwestie Thermphos, Galmor en wapenhandelaar Gaydamak – nopen tot extra waakzaamheid”, stelt Marcel Pheijffer. “Alleen op die wijze kan aan de poortwachtersrol en meldplicht van financieel dienstverleners serieus inhoud worden gegeven.”

Ondanks herhaaldelijke verzoeken en het aanbod om inzage te krijgen in de vertrouwelijke documenten, wilden de curatoren van Thermphos niet ingaan op vragen van Trouw. In een reactie laten zij enkel weten dat zij bekend zijn met de discussie over de eigenaar van Thermphos. “Dit is onderdeel van het onderzoek naar de gang van zaken binnen de onderneming, voor zover dit faillissementsrechterlijk relevant is”, stellen zij.

Uit faillissementsverslagen blijkt dat Gaydamak zich bij de curatoren heeft gemeld, omdat hij stelt de eigenaar te zijn van Thermphos. Desondanks gaan de curatoren ervan uit dat Galmor de eigenaar is. “De curatoren hebben die eigendomsclaim niet geverifieerd, maar hebben geen gegronde reden om aan de juistheid daarvan te twijfelen”, staat in het faillissementsverslag.

Lees alle berichtgeving over de Paradise Papers in ons dossier.

Deel dit artikel

De Israëlische rechter oordeelde dat Galmor de fabriek had gekocht met geld van wapenhandelaar Gaydamak

In 2014 mailt een medewerker van Loyens & Loeff dat Galmor de bescherming van zijn geld wil verbeteren