Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De schadelijke informatiemachine van Poetin

Home

Geert Groot Koerkamp

Voorbeelden van propaganda: 'Gezinnen in Donetsk krijgen per post de afgesneden hoofden van hun familieleden.' ©

In de dagelijkse nieuwsbulletins en talkshows op de Russische televisie klinkt nog slechts één geluid: het anti-Oekraïense. De propagandamachine van Poetin draait op volle toeren. 'Lang niet iedereen begrijpt dat het leugens zijn.'

De situatie in buurland Oekraïne is een gespreksonderwerp dat veel Russen als het even kan uit de weg gaan. Wie de discussie toch aangaat, moet rekening houden met hoog oplopende emoties. Hechte vriendschappen komen erdoor onder druk te staan. Dat is ook geen wonder, want de onafgebroken stroom aan verontrustende en niet zelden gruwelijke beelden die de Russische televisie de kijkers nu al meer dan een jaar voorzet, laat niemand onberoerd.

"Die enorme stroom aan leugens die het hele afgelopen jaar over de hoofden van de Russen is uitgestort, heeft geleid tot de oorlog in het oosten van Oekraïne", zegt journalist en oud-parlementariër Igor Jakovenko stellig. "Ze hebben ertoe geleid dat heel veel Russen daadwerkelijk zijn gaan geloven dat in Oekraïne fascisten aan de macht zijn gekomen, dat Oekraïne in feite een bezet land is dat moet worden bevrijd, dat ons broedervolk is bezet door fascisten."

Verenigde Staten
Jakovenko (63) is oud-bestuurder van de Russische journalistenbond, een functie waaruit hij na een conflict in 2009 werd ontheven. Hij volgt met argusogen hoe zijn televisiecollega's de gebeurtenissen voorschotelen aan het Russische publiek. Zoals Dmitri Kiseljov, de meervoudig door president Poetin onderscheiden anchorman van het weekendprogramma 'Nieuws van de Week' en sinds het afgelopen najaar hoofd van een nieuwsorganisatie die het officiële Russische standpunt moet uitdragen.

Week-in-week-uit laat hij in een ogenschijnlijk live opgenomen uitzending zijn licht schijnen over de gebeurtenissen in Rusland, de wereld en bovenal Oekraïne. Hij richt steevast zijn pijlen op de Verenigde Staten en onderstreepte in een van zijn uitzendingen dat Rusland het enige land ter wereld is dat in staat is de VS te reduceren tot 'radioactieve as'.

Jakovenko noemt mensen als Kiseljov 'oorlogsmisdadigers', die eens terecht zullen moeten staan voor hun daden. "Dat zal en moet beslist ooit gebeuren. Aan de handen van mensen als Dmitri Kiseljov en Vladimir Solovjov, aan hun microfoons, aan hun toetsenborden, kleeft bloed van mensen. In Neurenberg zijn indertijd ook verschillende vertegenwoordigers van de massamedia veroordeeld, net als tijdens het Rwanda-tribunaal medewerkers van radiostation Mille Collines."

In gang gezet
Gaat die vergelijking niet te ver? Jakovenko vindt van niet. "Voor mij is die propaganda de kern van wat er het afgelopen jaar is gebeurd. Ik geloof dat de oorzaak van het bloed dat nu in het oosten van Oekraïne vloeit eerst en vooral de informatie-oorlog is die vooral de federale televisiezenders voeren tegen hun eigen volk. Want die honderden en inmiddels duizenden mensen die uit de Russische regio's zijn gekomen om te doden en te sterven in het zuidoosten van Oekraïne, dat zijn mensen die tot die handelingen zijn aangezet door de Russische propaganda."

Lees verder na de advertentie
Die enorme stroom aan leugens die het hele afgelopen jaar over de hoofden van de Russen is uitgestort, heeft geleid tot de oorlog in het oosten van Oekraïne

Voorbeelden van propaganda: 'Voor de ogen van zijn moeder werd een jochie van drie gekruisigd in Slavjansk.' ©

Er zijn voorbeelden te over van uitzendingen die ongetwijfeld het bloed hebben doen koken van veel kijkers die de propaganda voor waar aannamen. Het Eerste Kanaal meldde dat in de door de Oekraïense troepen ingenomen stad Slavjansk een kind voor de ogen van zijn moeder was gekruisigd. De zender NTV maakte melding van afgehakte hoofden van inwoners in Donbass die per post naar hun families werden opgestuurd. Weer anderen hielpen verhalen over honderden verkrachte zwangere jonge vrouwen de wereld in. "Lang niet iedereen begrijpt dat dat leugens zijn", zegt Jakovenko. "Heel veel mensen geloven ze, net zoals heel veel mensen blindelings geloven dat het in Oekraïne verboden is Russisch te spreken."

Zelfs Vladimir Pozner wordt de propaganda al te gortig. De 80-jarige nestor van de Russische televisiejournalistiek, die nog altijd een breed publiek bereikt met zijn wekelijkse interviewprogramma op het Eerste Kanaal, constateerde in de slotuitzending van het afgelopen jaar tussen neus en lippen door dat 2014 'geen goed jaar' was, onder meer vanwege de 'ongekende propaganda op de televisie'. Hij is een van de zeer weinigen in het Russische medialandschap die het zich kunnen veroorloven dat op televisie hardop te zeggen.

Pussy Riot
Staatspropaganda is niet nieuw in Rusland. Sinds president Vladimir Poetin in 2000 aan de macht kwam is het medialandschap ingrijpend veranderd. Televisiezenders kwamen onder controle van de overheid en de informatie in de nieuwsuitzendingen werd steeds eenzijdiger. Critici van het Kremlin verdwenen van het scherm. De laatste jaren richtten de staatszenders hun pijlen vooral op de door het Westen (lees: Amerika) gesteunde 'interne vijand', zoals de organisatoren van massale straatprotesten in 2011 en 2012, de homobeweging en Pussy Riot. De punkband voerde begin 2012 een anti-Poetinact op in een Moskouse kathedraal, een actie waarvoor leden van de groep in een werkkamp belandden.

De massale protesten in de Oekraïense hoofdstad Kiev eind 2013 luidden een nieuw hoofdstuk in voor de Russische media. Vanaf dat moment beheerste de berichtgeving over het buurland de informatieve programma's en verdwenen Ruslands niet geringe binnenlandse problemen - zoals de naderende economische crisis, de waardevermindering van de roebel en de inflatie - naar de achtergrond.

Het deed journalist Konstantin Eggert onlangs tijdens een talkshow verzuchten dat hij de stellige indruk had 'dat ik in Oekraïne woon'. "En dat begin ik nu wel zat te worden", aldus Eggert. "Het kan mij niet schelen of Oekraïne over vijf jaar toetreedt tot de Navo of niet. Ik maak me er veel meer zorgen over dat mijn salaris twee keer minder waard is geworden, en over de prijsstijgingen. Ik moet een gezin onderhouden."

Sinds president Vladimir Poetin in 2000 aan de macht kwam is het medialandschap ingrijpend veranderd

Voorbeelden van propaganda: 'MH17 is neergehaald door Oekraïne, dat bewijst ook het zwijgen van Kiev' ©

Het gros van de uitzendingen waaraan hij deelnam was gewijd aan Oekraïne, de dreiging van Amerika en de gevaren van een oorlog met het Westen. De oud-voorzitter van de senaat gaf hoog op van het Russische vermogen Amerika geheel te verwoesten, als dat land het zou wagen Rusland aan te vallen.

De televisiebeelden die sinds eind 2013 dagelijks het netvlies van de Russische televisiekijkers passeren, laten vooral veel dood en verderf zien, die uitsluitend op het conto van de 'fascistische' nieuwe Oekraïense machthebbers (de 'junta') worden geschreven. Daaronder vallen zowel de meer dan honderd dode pro-Russische activisten door brand in Odessa in het voorjaar als ook de ramp met vlucht MH17.

Als het gaat om de massademonstraties in Kiev van vorige winter zijn dat steeds dezelfde beelden van sinistere figuren met zwarte vlaggen en fakkels, geen interviews met 'gewone' mensen die vertellen over hun beweegredenen zich aan te sluiten bij het protest. De rode draad is dat in Oekraïne met Amerikaanse steun een gewelddadige machtsovername heeft plaatsgevonden en dat het Oekraïense leger een nietsontziende 'strafexpeditie' uitvoert tegen de Russisch-sprekende bevolking van de oostelijke provincies, die het waagde zich daartegen te verzetten.

Informatiemachine
Die boodschap klinkt niet alleen door in de dagelijkse nieuwsbulletins, maar vooral ook in diverse talkshows, waarin week-in-week-uit grotendeels dezelfde gasten (een ratjetoe van parlementsleden, politicologen en journalisten, onder wie een enkeling die het 'andere' - Oekraïense, westerse - standpunt mag verdedigen) elkaar verliezen in oeverloos geschreeuw, dat iedere normale discussie onmogelijk maakt. De presentatoren verhullen hun sympathie niet en scharen zich zonder uitzondering bij het anti-Oekraïense kamp. "Oekraïne is geen soevereine staat", zegt presentator Pjotr Tolstoj tegen een deelnemer aan zijn talkshow. "Kiev praat over het oplossen van de crisis met politieke middelen, maar bedient zich intussen van de tactiek de bevolking van Donbass uit te moorden", oreert zijn collega Vladimir Solovjov recht in de camera.

"Die propaganda is natuurlijk niet onverwachts ontstaan", benadrukt Igor Jakovenko. "Die is voorbereid in die afgelopen twaalf jaar dat die informatiemachine van Poetin is gevormd. Maar het afgelopen jaar was wel een omslagpunt. De belangrijkste gebeurtenissen die de start van dat proces aangaven vonden plaats in 2000-2001, zoals de ondertekening door Poetin van zijn doctrine van informatieveiligheid en de vernietiging van de televisiezender NTV. Vandaag zien we de finish van dat proces. Er bestaan in Rusland geen prominente media meer die een alternatief standpunt kunnen uitdragen."

Als het gaat om de mas­sa­de­mon­stra­ties in Kiev van vorige winter zijn dat steeds dezelfde beelden van sinistere figuren met zwarte vlaggen en fakkels

Drie voorbeelden van propaganda

'Gezinnen in Donetsk krijgen per post de afgesneden hoofden van hun familieleden'
NTV, Andrej Norkin, programma 'Anatomie van de dag', 9 september 2014.
"Vandaag kwam er uit de stad (Donetsk) schokkende informatie. Gezinnen die in de provincie Donetsk wonen krijgen postpakketten met daarin de afgesneden hoofden van hun familieleden. In de staf van de republiek hebben ze dat bevestigd. Alle vermoorde mensen zijn strijders die zijn gevangengenomen door de 'Rechtse Sector'. Het exacte aantal beestachtig vermoorde mensen is niet bekend, omdat lang niet allen zijn geïdentificeerd."

'MH17 is neergehaald door Oekraïne, dat bewijst ook het zwijgen van Kiev'
Eerste Kanaal, Michail Leontjev, 'Vremja', 14 november 2014.
Het is de beroemde uitzending waarin een 'sensationele foto, vermoedelijk gemaakt door een buitenlandse spionagesatelliet' wordt getoond, die moet aantonen dat vlucht MH17 is neergehaald door een Oekraïens gevechtsvliegtuig. Beide toestellen zijn erop te zien.

Binnen enkele uren na de uitzending is de foto uit-en-te-na geanalyseerd door de internetgemeenschap en is de conclusie eensluidend: een knullige vervalsing.

Presentator Michail Leontjev reageert in een vervolguitzending geïrriteerd op de kritiek, die hij afdoet als 'kindergebrabbel'. Belangrijker is volgens hem het ontbreken van een officiële reactie van Oekraïne of het Westen op de aantijgingen van de Russische zender.

"Er is niets overtuigenders dan zwijgen. Dit zwijgen is het bewijs van (de juistheid van) onze versie."

'Voor de ogen van zijn moeder werd een jochie van drie gekruisigd in Slavjansk'
Eerste Kanaal, 'Vremja', 12 juli 2014, het verhaal van de 'kruisiging' in Slavjansk.

De nieuwslezer: "Het verstand weigert te begrijpen hoe zoiets in onze tijd mogelijk is in het centrum van Europa. Het hart gelooft niet dat zoiets mogelijk is." Galina Pysjnjak, opgevoerd als vluchtelinge, vertelt: "Op het plein werden vrouwen bijeengebracht, want mannen zijn er niet meer. Vrouwen, meisjes, oude mensen. Dit heet een publieke executie. Ze namen een jongetje van drie, in een broekje en een T-shirt, en ze timmerden hem net als Jezus vast aan een informatiebord. Eén hamerde, twee hielden hem vast. De moeder werd vastgehouden en mama moest toezien hoe haar kind bloedde. Er werd geschreeuwd, gekrijst. Mensen verloren het bewustzijn. En daarna, nadat het kind anderhalf uur lang had geleden en was overleden, namen ze de moeder, bonden haar vast aan een tank en trokken haar zo driemaal rond het plein. En het plein heeft een omtrek van een kilometer."

Journalisten die meteen erna in Slavjansk op onderzoek uitgingen, stelden vast dat het hele verhaal was verzonnen.

Er is niets overtuigenders dan zwijgen. Dit zwijgen is het bewijs van (de juistheid van) onze versie

Deel dit artikel

Die enorme stroom aan leugens die het hele afgelopen jaar over de hoofden van de Russen is uitgestort, heeft geleid tot de oorlog in het oosten van Oekraïne

Sinds president Vladimir Poetin in 2000 aan de macht kwam is het medialandschap ingrijpend veranderd

Als het gaat om de mas­sa­de­mon­stra­ties in Kiev van vorige winter zijn dat steeds dezelfde beelden van sinistere figuren met zwarte vlaggen en fakkels

Er is niets overtuigenders dan zwijgen. Dit zwijgen is het bewijs van (de juistheid van) onze versie