Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Russische provincie Pskov stroomt leeg

Home

Geert Groot Koerkamp

Het Kremlin van Pskov, de hoofdstad van de gelijknamige provincie. Op de oever van de rivier staat de leus: ‘Rusland begint hier’. © Geert Groot Koerkamp
Reportage

Al tweeduizend dorpen in de Russische provincie Pskov zijn volledig verlaten. En die leegloop gaat door.

De kronkelige weg door het dorpje Solovji is door de gesmolten sneeuw veranderd in een grote waterplas. Het kan Joeri Borovkov niet deren. Zingende vogels, een strakblauwe lucht en de al voelbare warmte van de zon betekenen dat het voorjaar onderweg is.

Lees verder na de advertentie

“Meer kunnen we ons niet wensen. We hebben hier alles wat we nodig hebben, grond, schone lucht, water”, glundert Borovkov, op weg naar de waterpomp vijftig meter van zijn houten huis.

Borovkov (57) woont hier al zijn hele leven, en met plezier. Maar hij heeft het dorp zien veranderen: steeds meer jongeren vertrekken naar de grote stad, naar Pskov of Sint-Petersburg, omdat hier op het platteland niet genoeg werk is. Van de ruim veertienhonderd bewoners die het dorp in het jaar 2000 nog telde zijn er inmiddels honderden naar elders verhuisd.

Zes of zeven kinderen per gezin, dat zou het sterftecijfer kunnen compenseren

Andrej Manakov, hoogleraar geografie

“De bevolking neemt af, ons dorp van vroeger is praktisch leeggelopen”, zegt Borovkov. “Vroeger, in de jaren zeventig, had je hier een kudde koeien, dertig stuks. Daarna is het steeds minder geworden. Nu zijn er helemaal geen koeien meer en is de oorspronkelijke bevolking bijna helemaal vertrokken. Er zijn alleen nog mensen die hier hun datsja hebben.”

Slechts de varkensmesterij enkele kilometers verderop, een voormalige sovchoz, biedt nog werk. De meeste werknemers wonen in een handvol lage flatgebouwen een kilometer verderop. Borovkov werkte er zelf ook, maar hield het negen jaar geleden voor gezien. Het werk werd slecht betaald en de omstandigheden stonden hem niet aan.

“Door de varkensmesterij valt de leegloop hier nog mee”, zegt Borovkovs dorpsgenoot Vladimir Vasiljev (64). “Maar in de dorpen verderop gaan de jongeren inderdaad weg.”

Koploper

Al decennia lang is uit de provincie Pskov een ware exodus aan de gang. De regio, die grenst aan Estland en Letland, is fors groter dan Nederland, maar telt tegenwoordig nog hooguit 630.000 inwoners, van wie een derde in de hoofdstad Pskov. Een kleine eeuw geleden waren dat er nog een miljoen meer. Jaarlijks loopt de bevolking met ongeveer zevenduizend mensen terug.

“De provincie Pskov bezet in Rusland qua demografische ontwikkeling de laatste positie – of de eerste, afhankelijk van hoe je ernaar kijkt”, glimlacht Andrej Manakov, hoogleraar geografie aan de staatsuniversiteit van Pskov. “Pskov is koploper wat betreft sterfte en natuurlijke afname van de bevolking. Al een kwarteeuw is de sterfte hoger dan waar ook in Rusland. Dat komt doordat het aandeel ouderen hier heel groot is. De jongeren gaan weg, dat is een onophoudelijk proces.”

Een combinatie van factoren ligt ten grondslag aan die ongunstige statistieken. De geografische ligging is er een van. Het aanzuigende effect van de nabije miljoenenstad Sint-Petersburg speelt ook een grote rol, maar dat Pskov een grensregio is, werkt evenmin mee. Na de Eerste Wereldoorlog grensde de provincie aan de nieuwe onafhankelijke staten Estland en Letland, en daarom werd hier uit strategische overwegingen geen zware industrie ontwikkeld. Veel mensen gingen weg om elders in fabrieken te werken en Pskov bleef nog lang een overwegend agrarische regio. Dat veranderde pas na de inlijving van de Baltische staten door de Sovjet-Unie.

Overgeleverd aan de elementen

Het uiteenvallen van de Sovjet-Unie was een nieuwe klap. De industrie stortte in elkaar en de crisis noopte jonge mensen hun geluk elders te zoeken. Daar bovenop kwam een snel dalend geboortecijfer, een na-ijlend effect van de Tweede Wereldoorlog. Inmiddels zijn er tweeduizend dorpen waar al niemand meer woont. Ze zijn overgeleverd aan de elementen en zullen uiteindelijk van de kaart verdwijnen.

Hoe het tij te keren? Manakov haalt de schouders op. Perspectief op een kentering of zelfs maar een stabilisering van de situatie is er nauwelijks, het is vooral zaak de schade te beperken. “Het sterftecijfer ligt aanzienlijk boven het geboortecijfer. Om dat te compenseren zouden er in elk gezin niet twee, drie of zelfs vier kinderen geboren moeten worden, maar zes of zeven.”

Dat is absoluut niet realistisch, weet Manakov. “Tegenwoordig is twee kinderen al veel in Rusland. De enige oplossing is is dus immigratie van jonge mensen. Maar wie wil hierheen komen? Daarvoor moet je voorwaarden scheppen, en dat kan alleen als hier een economische sprong voorwaarts wordt gemaakt. Maar hoe reëel is dat als de economische situatie in de provincie Pskov slechter is dan waar ook in Rusland?”

De hoop is gevestigd op toeristen

Toerisme is de economische strohalm waaraan Pskov zich vastklampt. Qua historisch erfgoed kan bijna geen enkele Russische regio wedijveren met Pskov, dat vergeven is van eeuwenoude monumenten en graag een graantje zou meepikken van de toeristenstroom die Baltische bestemmingen als Tallinn en Riga en ook Sint-Petersburg aandoet. Vandaar de leus die met reuzenletters te lezen is op de oever van de Velikaja, onder de muren van het historische Kremlin van Pskov: ‘Rusland begint hier’.

De onbekendheid van de regio, de matige bereikbaarheid en een even omslachtige als dure visumprocedure staan die goede bedoelingen in de weg. Een belangrijke test voor Pskov zijn de Hanzedagen, die hier eind juni plaatsvinden – een jaarlijks internationaal evenement waarvoor in 1980 in Zwolle de aanzet werd gegeven. Pskov zet met steun van Moskou alle zeilen bij om de benodigde accommodatie en infrastructuur te realiseren om de honderdduizenden bezoekers te kunnen ontvangen, in de vurige hoop dat het voor velen van hen niet het laatste bezoek zal zijn.

Lees ook: 

Jongeren willen weg uit het Russische Perm, op zoek naar avontuur

In de grauwe industriestad Perm heeft de jeugd weinig perspectief. Geen wonder dat de animo om te vertrekken groeit. Op 18 maart gaan de kiezers in Perm en elders in Rusland naar de stembus om hun president te kiezen.

Deel dit artikel

Zes of zeven kinderen per gezin, dat zou het sterftecijfer kunnen compenseren

Andrej Manakov, hoogleraar geografie