Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De riskante koers van Merkel in rel rond komiek

Home

Saskia Jonger

Merkel en Erdogan, hier in februari. © Epa

Dat Angela Merkel in eigen land onder vuur zou komen te liggen door haar optreden in de vluchtelingencrisis, had ze waarschijnlijk wel ingeschat; ze zette de deur immers open voor meer dan een miljoen vluchtelingen. Maar dat ze, nu die vluchtelingenstroom is verminderd en haar akkoord tussen de EU en Turkije de eerste resultaten laat zien, zo hevig zou worden bekritiseerd om een veel kleinere zaak, had ze waarschijnlijk niet kunnen bevroeden.

De zaak-Böhmermann, zoals de affaire in Duitsland wordt genoemd, is binnen een paar weken totaal geëscaleerd. Jan Böhmermann las ruim twee weken terug een lastergedicht over Erdogan voor in zijn tv-show. Hoewel de tv-komiek met het gedicht, waarin hij de Turkse president onder meer uitmaakte voor pedofiel en beschuldigde van bestialiteit, zei aan te willen geven waar de Duitse grenzen van satire liggen, reageerde Erdogan furieus.

In het weekend daarna maakte Merkel een inschattingsfout. De bondskanselier, die er alle belang bij heeft de relatie met Turkije goed te houden nu dat land een cruciale rol speelt in het verminderen van de vluchtelingenstroom, hoopte dat ze iets van de Turkse boosheid kon wegnemen. In een gesprek met de Turkse premier Davutoglu vertelde ze dat ze het gedicht ook 'smakeloos' en 'bewust kwetsend' vond. Bovendien dacht ze volgens Duitse media te voorkomen dat Turkije naar de rechter zou stappen.

Ze bereikte geen van tweeën. Turkije diende vorig weekend een officieel verzoek in bij de Duitse regering om Böhmermann te vervolgen voor 'belediging van een buitenlands staatshoofd'. Het land beriep zich daarbij op een oude Duitse wet, die bovendien bepaalt dat Berlijn moet oordelen of de klacht ontvankelijk is. Erdogans woede nam niet af: afgelopen maandag diende hij ook een civiele klacht in bij de rechter in Mainz.

Maar bovenal leidde Merkels telefoontje tot ophef in eigen land. De bondskanselier boog voor Turkije, luidde de kritiek van grote Duitse kranten. Politici van de SPD en linkse oppositiepartijen Die Linke en Die Grünen stelden ook dat de CDU-voorvrouw pal voor de komiek en Duitse grondrechten van vrijheid van meningsuiting en kunst had moeten staan.

Lees verder na de advertentie
Komiek Jan Böhmermann. © Epa

Kritiek die gisteren alleen maar toenam, toen Merkel bekendmaakte dat haar regering de zaak aan de rechter overlaat. Böhmermann mag strafrechtelijk worden vervolgd als de openbaar aanklager daartoe besluit. Want 'in een rechtsstaat is het niet aan de regering, maar aan openbaar aanklagers en rechters om rechten van het individu en andere belangen af te wegen tegen persvrijheid en vrijheid van kunsten', aldus de kanselier, die ook zei dat de regering intern verdeeld was.

Daarmee bewandelt Merkel de officiële, juridische weg. Ze wil niet op de stoel van de rechter zitten en ziet haar beslissing om vervolging toe te staan als enige juiste. Als ze vervolging blokkeert, bepaalt ze immers eigenhandig dat het lastergedicht niet beledigend is. Prominente media zijn het met haar eens. 'Zo is het goed, zo is het correct', schrijft de Süddeutsche Zeitung. Der Spiegel vindt dat Merkel Turkije nu leert hoe een rechtsstaat werkt.

Veel andere Duitsers, onder wie politici van haar coalitiepartij SPD, zien in het besluit juist een knieval voor Ankara. Op Twitter werden gistermiddag veel berichten geplaatst met #nichtmeinekanzlerin. SPD-fractievoorzitter Thomas Oppermann stelde dat vervolging wegens 'majesteitsschennis' niet in een moderne democratie past.

Merkel heeft door haar inlevende telefoontje aan Davutoglu de schijn tegen. Ze heeft Böhmermann al eens veroordeeld. Dat ze de oude wet vanaf 2018 wil afschaffen, maakt haar in ogen van haar critici niet geloofwaardiger: waarom moet deze 'paragraaf 103' dan nu nog wel worden toegepast?

Zo vervreemdt de bondskanselier zich van een deel van haar kiezers, net als in de vluchtelingencrisis, terwijl ze toch al onder vuur ligt binnen haar eigen partij. Geopolitiek is Merkels beslissing wel handig. Mocht de zaak voor de rechter komen en Böhmermann wordt vrijgesproken, dan kan Erdogan haar niets verwijten. Nu ook niet. Maar daarvoor betaalt ze in eigen land een hoge prijs.

Lees vandaag in Trouw twee extra verhalen over dit onderwerp: Valt er nog te lachen met de Turken / Hoofdredationeel commentaar.

Geopolitiek gezien is Merkels aanpak wel handig. Erdogan kan haar niets verwijten als vrijspraak volgt

Deel dit artikel

Geopolitiek gezien is Merkels aanpak wel handig. Erdogan kan haar niets verwijten als vrijspraak volgt