Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De relschopper en de terrorist

Home

Sylvain Ephimenco

'Ik ben moslim maar geen terrorist', verzekert deze man ons op het Place de la République. © getty
Essay

Hoe kon de rellende Franse jeugd uit 2005 zich ontwikkelen tot terrorist? Achterstelling kan het niet zijn, schrijft Sylvain Ephimenco. En hoe staat het met de moslims in Nederland?

Ze vonden een vinger tussen andere menselijke resten. De vinger was van de terrorist die zichzelf in concertzaal Bataclan op vrijdag 13 november had opgeblazen. Zodoende kon Ismaël Omar Mostefaï als eerste van de acht islamistische aanslagplegers worden geïdentificeerd. Ooit een kleine delinquent, later een geradicaliseerde islamist die naar alle waarschijnlijkheid een aantal maanden in Syrië heeft doorgebracht.

Mostefaï, Fransman van Algerijnse afkomst, werd dertig jaar geleden in de Parijse wijk Courcouronnes geboren. In die zin voldoet hij aan het profiel dat bekend is van zijn voorgangers, die in januari dit jaar de eerste aanslagen pleegden in Parijs. De gebroeders Kouachi (aanslag op Charlie Hebdo) en Amedy Coulibaly (Joodse supermarkt) waren amper ouder dan Mostefaï, bezaten eveneens een strafblad en waren ook in achterstandsbuurt of banlieue geboren. Die verpauperde buurten waar werkloosheid en drugshandel zegevieren, vormen een enorm reservoir van moslimterroristen.

Permanente beweging
In Frankrijk is voor die 'gevoelige' wijken een wetenschappelijke naam bedacht: de ZUS, de Zone Urbaine Sensible. In totaal vallen 751 buurten, meestal conglomeraten van samengeperste betonnen kolossen, onder die noemer. Daarin wonen 4,5 miljoen mensen, zo'n 7 procent van de Franse bevolking. De meerderheid is migrant van Arabische of Afrikaanse komaf, en meestal moslim. Er is een permanente beweging in de ZUS's: iedereen wil er weg, nieuwe immigranten nemen de vrijgekomen plaatsen onmiddellijk in. Dit komt de cohesie en de integratie vanzelfsprekend niet ten goede.

Terwijl Mostefaï en de zijnen bezig waren dood en verderf in het hart van Parijs te zaaien, waren sommige Franse media net klaar met hun terugblik op de grootste rellen die de banlieues ooit hebben gekend.

Het is tien jaar geleden dat er een einde kwam aan drie weken van vernietigende escalatie tussen de migrantenjeugd en de politiemachten naar aanleiding van een ongeluk waarbij twee jongeren het leven lieten. Vandalen zetten gebouwen, scholen, buurthuizen, kantoren, bibliotheken en supermarkten in lichterlaaie, alsof ze vooral de structuur wilden vernietigen die hen naar meer welzijn, cultuur en beschaving kon voeren.

Niet minder dan 9193 auto's gingen in vlammen op, er vielen twee doden, 56 politieagenten raakten gewond, 2921 mensen werden gearresteerd. De revolte leek geen politiek of religieus karakter te hebben, hoewel hier en daar Allah-u-akbar klonk.

Onrustige novemberweken
Mostefaï en zijn geestverwanten Kouachi en Coulibaly waren toen net in de twintig. Ik vermoed dat ze in de onrustige novemberweken in 2005 de rellen hebben meegemaakt, misschien hebben ze wel meegedaan en de politie, brandweer en hulpdiensten bekogeld, en auto's in de fik gestoken. Maar hoe dan ook: relschoppers veranderen niet per se in kille terroristen. Wat is er gebeurd in die tien jaar?

Lees verder na de advertentie
Niet minder dan 9193 auto's gingen in vlammen op, er vielen twee doden, 56 politieagenten raakten gewond, 2921 mensen werden gearresteerd

In 2005 vonden rellen plaats in Parijs en diverse andere Franse steden. © anp

De Franse overheid heeft heel wat geld in die wijken gepompt, maar veel heeft het niet geholpen. Het was ook rijkelijk laat en het had weinig effect doordat de gestage instroom van migranten ongemoeid werd gelaten. De gewelddadigheden die nu de voorsteden in hun greep houden zijn intenser.

Politiepatrouilles worden regelmatig aangevallen. Agenten worden zelfs in hinderlagen gelokt, dan duiken er zomaar vijftig belagers op rond een politieauto. Voor heel Frankrijk, dus niet alleen in de 'gevoelige wijken', geldt dat er iedere dag 20 agenten gewond raken; over heel 2014 waren dat er 7603, een toename met 46 procent sinds 2008.

Verder is in die banlieues de drugshandel een ware industrie geworden waarvan hele families profiteren. Ernstiger is dat steeds meer wapens de wijken zijn binnengesmokkeld, vaak de beruchte kalasjnikovs, oorlogswapens die criminelen voor afrekeningen gebruiken, vooral in de quartiers nord van Marseille. Uit eigen ervaring weet ik dat je zulke wijken beter kunt mijden. Zeker als je met een buitenlandse nummerplaat rondrijdt en niet als prooi wilt worden gezien.

'Zuivere islam'
In 2005 al schatte de inlichtingendienst van de Renseignements Généraux het aantal radicale moslims in de Franse voorsteden op tussen de 300.000, en een half miljoen (Frankrijk telt 4,5 miljoen moslims, al zijn er ook veel hogere schattingen). Het zijn vooral salafisten die hun eigen netwerken en gebedshuizen beheren. Ze hebben met hun gedweep met de 'zuivere islam' veel invloed op jongeren; sommigen prediken de gewelddadige jihad.

Tien jaar geleden relde de moslimjeugd uit de banlieues met als wapens stenen en benzinebommen: hun actieradius was niet groter dan een steenworp. Ze kwamen hun getto's van beton en asfalt niet uit.

Nu, tien jaar later, hebben ze hun vertrouwde territorium verlaten om dood en verderf te zaaien in de gegoede buurten van de kuffars (ongelovigen). Ze zijn de périphérique, de ring van snelwegen rondom Parijs die ongeveer de scheiding tussen twee werelden vormt, binnengedrongen.

In 2005 schatte de in­lich­tin­gen­dienst van de Renseignements Généraux het aantal radicale moslims in de Franse voorsteden op tussen de 300.000 en 500.000

Het socialistische Franse Kamerlid van Algerijnse afkomst Malek Boutih schreef afgelopen zomer, in opdracht van de regering, een schokkend rapport, 'Génération radicale'. Zijn bevindingen over de migrantenjeugd die door het islamistische jihadisme is geïnfecteerd, zijn alarmerend. Boutih bestempelt de salafisten en de krijgers die ze geestelijk begeleiden zelfs als 'nazi's'.

Vrolijke onbezorgdheid
Twee dagen na de jongste aanslagen fulmineerde hij op het nogal politiek correcte radiostation France Inter: "Ik heb mijn buik vol van hen die beweren dat Frankrijk racistisch is en de anderen altijd de slachtoffers zijn. We zitten nu al jaren op een glijbaan die ons naar het onherstelbare brengt. Tien jaar geleden produceerden deze wijken relschoppers. Nu zijn ze terroristen geworden."

De mannen staken op die vrijdag de dertiende niet de Parijse ring over om auto's in brand steken. Ze deden het om die andere Parijse jeugd die ze zelden of nooit ontmoetten, van haar vrolijke onbezorgdheid te ontdoen. Deze gehate jonge 'ongelovigen' die de wetten van Allah met de voeten treden door te feesten, te drinken en naar muziek te luisteren. Die in een land wonen bovendien dat broeders uit Syrië bombardeert.

Alexandre Devecchio, commentator van de krant Le Figaro, schreef afgelopen dinsdag: "De jeugd die door de koorts van de dodelijke mystiek van de radicale islam is bevangen, heeft andere jongeren tot doelwit gemaakt. Een jeugd die ze als geprivilegieerd beschouwde en die de charmes van de onschuld bezat."

Goedkope arbeidskrachten
In november 2005 vielen in drie weken twee doden. Vrijdag de dertiende in enkele uren 129.

En zie hoe snel de tot op het bot versleten theorie van de sociale achterstand aanhang verliest. Die theorie vond tien jaar geleden in binnen- en buitenland nog alom bijval als verklaring voor de bruuske ontwrichting van de Franse samenleving.

Niet dat economische aspecten geen rol spelen in het marginaliseren van individuen. Maar er is meer. Sinds de 19de eeuw heeft Frankrijk de komst van arme migranten uit het buitenland verwelkomd, vaak uit eigenbelang. Deze goedkope arbeidskrachten kwamen uit Polen, Italië, Portugal of Spanje. Ze leefden vaak in armoede, werden uitgebuit en gediscrimineerd. Ze vormden ook een aanzienlijk deel van het criminele contingent dat achterstandsbuurten onveilig maakte. Maar nooit hebben ze zich massaal tegen de ontvangende samenleving gekeerd of geprobeerd de staat te ontwrichten. Om over het plegen van massamoorden in de straten van Parijs niet te spreken.

Na verloop van tijd kozen ze de weg van de assimilatie - nu bijna een schandelijk woord geworden - richting een volwaardig Frans burgerschap. De huidige migrantenjeugd heeft het hoe dan ook veel breder dan de gastarbeiders van weleer, ze loopt op dure sportschoenen en speelt op Playstations.

De huidige migrantenjeugd heeft het hoe dan ook veel breder dan de gastarbeiders van weleer, ze loopt op dure sportschoenen en speelt op Playstations

Het grote verschil is dat daar waar vroegere migranten uit christelijke landen kwamen, de huidige lichting haar oorsprong vindt in de moslimwereld. Dat is een nieuw fenomeen dat amper zestig jaar geleden op gang is gekomen. Dat de islam een religie is met een uitgesproken profiel, een godsdienst die zich niet zomaar door een vreemde omgeving laat absorberen, is nu alom bekend.

Nieuw leven
Voor veel jongeren uit de banlieues en andere kwetsbare wijken verschaft hun geloof hun, vinden ze, een morele superioriteit die de consumptiefilosofie en prethouding van de ongelovigen niet bezit. Hun redenering is dat als je die religie met het lood van kogels en het kruit van bommen kunt versterken, je dan de expansie en onderwerping die de islam vanaf de zevende eeuw predikt, een nieuw leven kunt inblazen. En dit begint met ontwrichting van binnen uit.

Tien jaar geleden, na de rellen in de banlieues, bood de doctrine van sociaal-economische achterstand een comfortabel houvast. Ze maakte dat we de illusie van maakbaarheid in stand konden houden. Maar ze had, onbedoeld of niet, een ander effect: deze doctrine markeerde de wedergeboorte van en de confrontatie met de zuivere islam. De Franse autoriteiten zouden de gebedshuizen van de herauten daarvan, de salafistische predikers, meteen moeten sluiten.

En in Nederland, zijn we iets opgeschoten in de discussie over de oorzaken en bestrijding van moslimterrorisme? Veertien jaar geleden, pal na 9/11, richtte ik mij in Trouw in een brief tot de Nederlandse moslims:

Zijn we iets opgeschoten in de discussie over de oorzaken en bestrijding van mos­lim­ter­ro­ris­me?

Erken dat binnen jullie geloof een nieuwe generatie krijgers is opgestaan, fanatieke dissidenten die door hun wreedheid en vastberadenheid de wereld doen sidderen. Het is wrang maar of jullie het willen of niet, de verwerpelijke daden van een minderheid die zich op de islam beroept, kunnen verwarring scheppen en direct of indirect het imago van de meerderheid besmeuren.

Hoe heilzaam was het niet geweest - dit is maar een persoonlijke wens - de kloof te dempen. Als moslims en niet-moslims gezamenlijk en massaal hun aversie van het terrorisme op straat hadden geuit. Te laat is het natuurlijk nooit. Ook niet om de vertrouwde stellingen van het 'slachtofferisme' te verlaten zodat vooroordelen van niet-moslims beter kunnen worden ontkracht.

Verhoring?
Afgelopen maandag verzamelden moslims en niet-moslims zich voor de Rotterdamse Essalammoskee, om hun afschuw over de Parijse aanslagen te uiten. Was dat een verhoring van mijn bede anno 2001? Helaas niet. De toespraak van burgemeester Ahmed Aboutaleb, die zich vierkant tegen IS uitsprak, mocht er zijn. Maar hij stond hier best eenzaam. Hoeveel mensen stonden daar? 500? 600? Op tv zag ik daar nogal wat niet-moslim-Rotterdammers, die uit solidariteit waren gekomen.

Ik dacht terug aan Aboutaleb die me veertien jaar geleden boos toevoegde dat het stigmatiserend was om moslims te vragen afstand te nemen van terrorisme. Nu zegt hij iets wat in 2001 nog een golf van woedende reacties opriep bij velen, Aboutaleb destijds incluis. Dat is winst, maar het wegkijken, de ontkenning en soms het schouderophalen zijn niet verdwenen. Het is jammer, maar mijn Open Brief uit 2001 zou zo weer de krant in kunnen.

De Open Brief uit 2001 is hier na te lezen; hij verscheen in Trouw ook in het Arabisch, en in het Engels in The Washington Post.

Ik dacht terug aan Aboutaleb die me veertien jaar geleden boos toevoegde dat het stigmatiserend was om moslims te vragen afstand te nemen van terrorisme

Deel dit artikel

Niet minder dan 9193 auto's gingen in vlammen op, er vielen twee doden, 56 politieagenten raakten gewond, 2921 mensen werden gearresteerd

In 2005 schatte de in­lich­tin­gen­dienst van de Renseignements Généraux het aantal radicale moslims in de Franse voorsteden op tussen de 300.000 en 500.000

De huidige migrantenjeugd heeft het hoe dan ook veel breder dan de gastarbeiders van weleer, ze loopt op dure sportschoenen en speelt op Playstations

Zijn we iets opgeschoten in de discussie over de oorzaken en bestrijding van mos­lim­ter­ro­ris­me?

Ik dacht terug aan Aboutaleb die me veertien jaar geleden boos toevoegde dat het stigmatiserend was om moslims te vragen afstand te nemen van terrorisme