Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De rechtbank zag een andere Volkert

Home

Joop Bouma

Juristen mengen zich niet publiekelijk in een zaak die onder de rechter is. Maar de juridische mores laat advocaat Theo Hiddema koud. Met een pleidooi dat vooral een requisitoir is, wil de advocaat van de familie Fortuyn gerechtshof en advocaat-generaal beïnvloeden voordat zij in juli het hoger beroep behandelen van Volkert van der G. Het vonnis van de rechtbank deugt niet, vindt Hiddema.

Ze zijn ziende blind geweest, de rechters die Volkert van der G. veroordeelden voor de moord op Pim Fortuyn, zegt mr. Theo Hiddema, advocaat van de nabestaanden. De Amsterdamse rechtbank heeft zich over het motief en over de persoonlijkheid van de dader een rad voor ogen laten draaien.

,,Ik mag het vast niet zeggen, maar de advocaten van Volkert van der G., Franken en Böhler, hebben weloverwogen van hun cliënt een ander mens gemaakt. Ze hebben hem opgevoed voor de rechtszitting. Ik heb dat in maart voorspeld, ruim vóór het proces, en het is uitgekomen. De rechtbank heeft zich simpelweg op het verkeerde been laten zetten.''

Hiddema neemt zijn toevlucht tot onorthodoxe middelen in een poging de advocaat-generaal en het Amsterdamse gerechtshof te beïnvloeden. Om zijn kritiek op het vonnis van de rechtbank te onderbouwen geeft hij de eerste verklaring uit handen die Volkert van der G. aflegde over zijn motief voor de moord op Pim Fortuyn.

In november, na maanden van zwijgen, besloot Van der G. opening van zaken te geven bij de rechter-commissaris. De familie Fortuyn eiste inzage in de bekentenis. Dat werd aanvankelijk geweigerd. Hiddema kreeg het proces-verbaal pas in handen na tussenkomst van de kort geding-rechter.

De advocaat beloofde de rechter dat hij het 31 pagina's tellende document niet aan anderen dan de familie zou geven. Hiddema doet dat nu toch. ,,Ik voel mij niet meer gebonden aan de geheimhouding, omdat het stuk is behandeld tijdens de openbare rechtszitting.''

Waarom deze ongewone actie? ,,Het hoger beroep is onze laatste kans'', zegt hij. ,,Voor de nabestaanden is het onverdraaglijk dat de moordenaar van Pim motieven ontleent aan het gedachtengoed van hun broer. Maar daarnaast is er bij mij ook een persoonlijke intellectuele behoefte me te verzetten tegen het vonnis van de rechtbank.''

Op cruciale punten heeft de rechtbank verkeerd geoordeeld, vindt de strafpleiter. Het wringt bij het motief, aldus Hiddema. De rechtbank hechtte in het op 15 april gewezen vonnis geloof aan Volkert van der G.'s verklaring dat hij Pim Fortuyn doodschoot, omdat de politicus in zijn ogen een gevaar was voor de verdrukten in de samenleving, WAO'ers, minderheden, asielzoekers. Niet zijn visie op dieren en het milieu zou Fortuyn noodlottig zijn geworden; Van der G. had naar eigen zeggen gehandeld uit compassie met de minderbedeelden in de samenleving.

In zijn eerste verklaring bij de rechter-commissaris zei Volkert van der G.: ,,Als het idee is ontstaan dat ik Fortuyn heb omgebracht alleen omdat hij niet diervriendelijk zou zijn geweest, dan is dat idee onjuist.'' Van der G. vermoordde Pim Fortuyn omdat hij in de politicus 'een machtswellusteling' zag, die ,,met simplistische ideeën steeds makkelijk probeerde te scoren (...) ten koste van kwetsbare groepen in de samenleving''.

Dat motief is geconstrueerd, vindt Hiddema. ,,Volkert van der G. heeft bij de rechtbank een lesje opgezegd, een spelletje gespeeld.''

Volgens Hiddema heeft de rechtbank verzuimd aanwijzingen uit het strafdossier en uitlatingen van Van der G. op de rechtszitting over de werkelijke reden voor de moord op Fortuyn, op de juiste waarde te schatten. Het motief ligt volgens hem uitsluitend in Van der G.'s rigide, compromisloze milieuopvattingen.

,,Maar de rechtbank oordeelde dat Van der G. handelde uit een politiek motief. En daarmee stond vast dat de rechters een warm kloppend mensenhart in Van der G. vermoedden. Een grove misvatting. In dat oordeel ligt echter wel besloten dat Van der G. kennelijk gevoelens vertolkte van de mensen die destijds tegen Pim Fortuyn ageerden. De opvatting van de rechtbank slaat terug op de nagedachtenis van Pim Fortuyn.''

,,Volkert is iemand met een absoluut besef van goed en kwaad. Er zit geen spatje relativering bij die man. Hij is een gewetensvol schutter, een rigide milieudespoot. Dat is hij zijn leven lang geweest en niets anders. Bij de huiszoekingen thuis zijn er boekjes gevonden over dierenrechten, voedingsleer en verhoormethoden. Niet één boek van Pim Fortuyn! Ook geen andere politieke geschriften. Als het hem was te doen om Fortuyn als politicus dan had Van der G. zich voor zijn daad terdege gedocumenteerd. Daar is niets van gebleken.''

,,Uit het psychiatrisch rapport van het Pieter Baan Centrum komt Van der G. naar voren als perfectionistisch en dwangmatig, iemand met een ijzeren geweten. Ter zitting heeft Van der G. gezegd dat hij, als hij volgens zijn geweten moeten handelen, altijd de uiterste consequentie zal trekken. Hij kan zo'n afschuwelijke daad als de moord op Fortuyn slechts plegen als hij zijn geweten op perfecte wijze kan aanspreken. Nu bij hem een politiek geweten ontbreekt, kan hij dus alleen maar vanuit zijn milieugeweten hebben geschoten.''

Hiddema wijst in dit verband op een afgetapt telefoongesprek dat Van der G. op 9 juni vanuit het huis van bewaring voerde met een vriend. Ze spraken over de enorme media-aandacht voor de moord op Fortuyn. Van der G. zei toen dat hij door de persaandacht kansen zag liggen voor de zaak van de dierenrechten. 'Ieder nadeel heeft zijn voordeel, zeker op langere termijn', zei hij tegen zijn vriend. Bij de rechter-commissaris deelde Van der G. mee dat die uitspraak moest worden gezien als 'een uiting van positief denken'. ,,Ik heb bedoeld te zeggen dat op de langere termijn ook iets goeds uit dit alles kon komen.''

Maar volgens Hiddema toont dit gesprek aan, dat Volkert van der G. op een moment dat hij zich onbespied waande zijn ware aard toonde, dat van de milieuactivist.

Daarnaast valt het de advocaat van de familie Fortuyn op dat Van der G., toen hem werd gevraagd naar politici die een rol speelden bij zijn meningsvorming over Fortuyn, slechts kwam met de namen van Zalm (VVD) en Teeven (ex-Leefbaar Nederland). ,,Hij noemde geen andere namen, omdat hij de advocaten Spong en Zalm geen duw in de rug wilde geven met hun haatzaai-klacht tegen journalisten en tegen politici als Oudkerk (PvdA) en De Graaf (D66). Dat is berekenend.''

In het proces-verbaal van de eerste verklaring bij rechter-commissaris mr. H.A. van Eijk komt het boek Animal Liberation (1975) van de Australische milieuactivist Peter Singer ter sprake. In het voorwoord van dit boek, populair in kringen van dierenbevrijders, wordt gesproken over het belang van geweldloosheid bij acties voor het dierenwelzijn. Singer schreef: 'Het zou een tragische fout zijn als zelfs maar een kleine groep binnen de dierenbevrijdingsbeweging haar doelen zou proberen te bereiken door mensen te verwonden'.

Van der G. geeft bij de rechter-commissaris toe dat hij zelf niet geweldloos handelde. Maar, vraagt hij zich af, wat is geweld? ,,Geweld is een diffuus begrip en het gebruik ervan is ook niet altijd juist. (...) Ik zou de manier van optreden van Fortuyn ook als gewelddadig willen omschrijven. Desgevraagd merk ik op dat het doden van een mens onder omstandigheden geoorloofd kan zijn. Overigens is dat geen taboe in Nederland. Ik denk dat 95 procent van de Nederlandse bevolking daar ook zo over denkt, kijk maar naar de steun die er was voor de uitzending van militairen naar een oorlogsgebied.''

Hiddema is het ook niet eens met de beslissing van de rechtbank dat het onwaarschijnlijk is dat Volkert van der G. ooit opnieuw een soortgelijk delict zou plegen. ,,Van der G. heeft, zo bleek ter zitting, een eigen opvatting van het recht. The law according to Volkert, noem ik dat. In de rechtszaal verklaarde Van der G. dat hij een daad zal stellen als hem dat wordt ingegeven op grond van zijn moreel geweten. De grenzen van wat aanvaardbaar is, bepaalt hij zelf. Tegen de rechter verklaarde hij immers dat niet alles wat moreel hoogstaand is, ook voldoende bescherming vindt in de wet. Dat geeft al aan dat deze man het zo weer zou doen.''

,,Volkert van der G. heeft de mentaliteit van een huurmoordenaar. Maar in zijn eigen beleving doet hij geen vlieg kwaad. Dan ben je een tijdbom. Hij kan zijn verstand op nul zetten. Als hij zijn besluit heeft genomen, tot in de uiterste consequentie, dan gaat hij op de automatische piloot. Dan ben je als slachtoffer de klos. Het kan dagen duren, maanden, maar bij Volkert van G. zal ieder bezwaarschrift en iedere kogel binnen de geldende termijn op de bestemde plaats aankomen.''

Hiddema wijst in dit verband op de verklaring die Volkert van der G. bij rechter-commissaris Van Eijk aflegde over wat hij deed op 6 mei 2002 in de uren voorafgaand aan de aanslag in het Hilversumse Mediapark.

De passage in het proces-verbaal leest alsof de 6de mei voor Volkert van der G. een dag was als alle andere. Een dag waarop hij wat werkte, een paar boodschappen deed en uiteindelijk Pim Fortuyn ombracht. ,,Ik heb Petra 's morgens niet verteld hoe mijn dag eruit zou zien, Ik denk dat ik om ongeveer 9.00 uur met de auto van huis ben vertrokken richting VMO (het kantoor van de Vereniging Milieu Offensief in Wageningen, red.). Als X (een collega, red.) heeft gezegd dat hij mij kort na 10.00 uur bij VMO heeft zien binnenkomen, dan klopt dat dus wel. Omstreeks 12.30 uur verlieten X en ik het kantoor en zijn we naar de bakker gegaan. Ik heb toen tegen X gezegd dat ik de rest van de dag vrij zou nemen vanwege het mooie weer. Ik kon moeilijk tegen hem zeggen dat ik iemand ging doodschieten. Ik ben nog even in een fotozaak geweest en ben volgens mij daarna nog even bij VMO binnen geweest om een telefoontje te plegen. (...) Vervolgens ben ik naar de Postbank gegaan om geld te halen en een poststuk te laten versturen. Daarna ben ik naar Albert Heijn in Wageningen gegaan waar ik onder meer bananen en mueslibolletjes heb gehaald.'' In de Wageningse fotozaak haalde Van der G. foto's op die hij nodig had voor een bezwaarprocedure tegen een veehouder in Renswoude.

De haast klinische beschrijving van de uren voorafgaand aan een moord, toont voor Hiddema aan dat Volkert van der G. levensgevaarlijk is. ,,Enkele uren voor de moord doet hij eerst, voor het verstrijken van de termijn, een bezwaarschrift op de post. Deze man stáát voor een besluit. Hij beschikt over een inwendige ijskast, hij kan conserveren. Bij de rechter-commissaris gaf hij toe: de plek en de tijd voor deze aanslag waren voor mij niet zo relevant. Hij is obsessief, warm-menselijke momenten kent hij niet. Dit alles is trouwens volstrekt in strijd met wat je bij andere criminelen ziet. Volkert van der G. is een unieke figuur in de criminele historie.''

Hiddema, die een deel van het proces bij de rechtbank bijwoonde, vindt dat Volkert van der G. een gevaar is voor de samenleving. ,,In mijn hart zeg ik: hij zou TBS moeten krijgen. Hij heeft een compulsieve dwangmatige, perfectionistische karakterstructuur. Begrijp me goed, ik ben geen liefhebber van levenslange gevangenisstraffen. Als strafrechtadvocaat beweeg ik me in tegengestelde richting: ik streef naar vrijspraak voor mijn cliënten. Maar in deze zaak slaan we collectief de plank mis als we Volkert van der G. zien als een idealist die opkwam voor de zwakkeren in de samenleving. Ik wil niet dat zwakkeren in de samenleving gaan denken dat er straks iemand namens hén achttien jaar zit te tuchten. Ik wil ook niet dat de zwakkeren denken dat de rechter vindt dat Volkert voor hén is opgekomen. Ik wil evenmin dat zwakkeren kunnen gaan denken dat Pim iets tegen hen had.''

Dat Volkert van der G. in staat is opnieuw een wapen te gebruiken, blijkt volgens Hiddema ook uit zijn reactie op een vraag van rechtbankpresident mr. F. Bauduin. De rechter vroeg of de moordaanslag hem, achteraf bezien, de verstrekkende gevolgen waard zijn geweest. ,,Na die vraag bleef het een minuut stil en toen zei Volkert: 'Ja, maar achteraf gezien was het beter dat een ander het had gedaan'. Welnu, iemand die een dergelijke daad zo sinister rechtvaardigt, is in staat opnieuw te doden.''

Deel dit artikel