Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De PVV blijft nog wel even

home

PAUL VAN DER STEEN

Wilders is al eerder afgeschreven, maar in veel peilingen blijkt de PVV weer de grootste partij van Nederland

"Steun het verzet!", luidt de oproep van de PVV op haar website. Kwamen in het verleden voornamelijk de tegenstanders van de Partij voor de Vrijheid (PVV) met mank lopende vergelijkingen met de jaren 1940-1945, nu roept de partij zelf dat soort parallellen op. Volgens de PVV is Den Haag een uitvoerend filiaal geworden. "Niet de Nederlandse belangen staan voorop, maar de wensen van de eurofielen. Niet onze politici regeren, maar ongekozen bureaucraten in Brussel." En: "Nederland wordt kapot bezuinigd. Elke Nederlander gaat het voelen. 2013 wordt een zwart jaar. Ondertussen kiest dit kabinet voor ontwikkelingshulp, geld voor Brussel en Zuid-Europa, windmolens, multikul en kunstsubsidies."

Het klinkt langzamerhand als een grijs gedraaide plaat. De media-aandacht voor de verzetstournee van de PVV is dan ook beperkt. In de Tweede Kamer is Wilders niet langer 'het koninginnetje van het bal'. Hij slaat niet langer het ritme, walst niet meer zo gemakkelijk over alles en iedereen heen. PVV-optredens krijgen meer en meer het karakter van een rituele dans. Wilders lijkt zijn magie kwijt, constateren sommigen.

Tegelijkertijd slaat het blije lentegevoel van Rutte ('Laten we het CPB verslaan!') niet echt over op de kiezer. In veel peilingen blijkt de PVV weer de grootste partij van Nederland. Terwijl die onder meer vanwege de zogenaamde gordijnbonus (durft elke aanhanger van Wilders wel voor zijn voorkeur uit te komen?) de steun meestal te voorzichtig inschatten.

Concluderen dat de PVV over haar hoogtepunt heen is, lijkt daarom voorbarig. Als de afgelopen jaren trouwens iets geleerd hebben, dan is het dat Wilders niet te snel moet worden afgeschreven, stelt Koen Vossen in zijn boek 'Rondom Wilders. Portret van de PVV'. In 'Vrij vissen in het Vondelpark' (2003) beschreef de politiek historicus al eens op vermakelijke wijze het komen en gaan van politieke partijtjes tussen de twee wereldoorlogen. De PVV lijkt het langer uit te houden.

Daar leek het aanvankelijk niet op. "Een ijverig Kamerlid maar geen topper", kopte de Volkskrant boven een artikel van Hans Wansink, een tijdje nadat de politicus zich had afgescheiden van de VVD. "Hij taxeerde de verhoudingen verkeerd, waardoor hij geen prominente positie kon afdwingen. Wilders kan de indruk niet wegnemen dat hij, zeker vergeleken bij Hirsi Ali, het politieke gevoel en de allure van een echte topper mist." Wansink stond niet alleen in zijn oordeel. Veel Haagse insiders voorzagen hooguit een toekomst als splinterpartij.

Toch haalde de kort daarna opgerichte PVV bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 negen zetels, meer dan elke nieuwkomer ooit, met uitzondering van de LPF. Maar ook daarna waren er momenten dat menigeen geen stuiver meer gaf voor de kansen van Wilders. Nadat Rita Verdonk met slaande deuren de VVD had verlaten en met Trots op Nederland (TON) begon, steeg ze tot enorme hoogten in de peilingen. De PVV zag haar aanhang zo goed als verdampen.

Verdonks virtuele premierschap was van korte duur. In de Kamer bakte ze er weinig van. TON maakte vooral naam met interne ruzies. De PVV profiteerde. Veel van de kiezers die in de peilingen hun steun voor Verdonk hadden uitgesproken, keerden niet meer terug naar de gevestigde partijen. Ze vonden de PVV misschien iets te uitgesproken, maar niettemin een goed alternatief voor TON.

Veel van het door Wilders gehanteerde model bevreemdt: de partij met slechts één lid, de buitenste ringen van de PVV die weinig horen van de binnenste ring, de ondoorzichtige partijfinanciering, een wel erg solistische leider. Maar voorlopig werkt het wonderwel.

Er verschenen de afgelopen jaren nogal wat boeken over Wilders en de PVV, en vooral niet zulke beste. Psychotherapeut Joost Bosland greep zijn 'De waanzin rond Wilders. Psychologie van de polarisatie in Nederland' aan om Wilders fictief op de divan te leggen en te analyseren. Conclusie: een flinke borderlinestoornis. Wilders leek volgens hem wel wat op tbs'ers van de manipulerende, wisselvallige, impulsieve en agressieve soort, die het personeel van hun kliniek weten te splijten in twee of meerdere kampen.

In de zogenaamde biografie 'Veel gekker kan het niet worden' staken de auteurs Arthur Blok en Jonathan van Melle zelfs energie in het vergelijken van Wilders en prins Claus, omdat beiden op 6 september werden geboren. "Hoewel ik hem nooit heb ontmoet, heb ik vaak het gevoel gehad dat ik zijn gedachten kon raden", schreef Meindert Fennema in 'Geert Wilders. De tovenaarsleerling'. Dat gedachtenlezen deed hij vervolgens, als een waar romancier, ook veelvuldig in zijn portret van de politicus.

Bij zoveel misbaksels en halfbakkens doet 'Rondom Wilders. Portret van de PVV' weldadig aan. Verwacht van Vossen geen spectaculaire onthullingen, speculatieve theorieën of vergelijkingen op het randje. De auteur blinkt uit in nuchterheid en degelijkheid. Hij maakt de balans op van de aanwezigheid van de PVV in de beide Kamers en andere vertegenwoordigende organen, probeert de ideologie van de partij te doorgronden en tracht het wezen van de politici en de kiezers te pakken te krijgen.

Vossen schuwt de karikaturen en waakt ondertussen voor overdreven voorzichtigheid. Joost Zwagerman en Herman Vuijsje waarschuwden eerder voor het neerzetten van de PVV-aanhangers als domme krachten die slechts met hun onderbuiken stemmen. De schrijver wil dat op z'n minst onderzoeken: "Dat de diagnose voor de patiënt niet prettig is, wil immers niet direct zeggen dat zij onjuist is."

Door het stellen van de juiste vragen en het gedegen zoeken naar de bijbehorende antwoorden vermijdt de schrijver de makkelijke aannames. PVV-kiezers blijken in hun stemgedrag niet emotioneler of irrationeler dan andere kiezers. Wilders' electoraat is misschien wat minder opgeleid dan gemiddeld, de door hem binnengehaalde volksvertegenwoordigers doen wat betreft scholingsniveau niet onder voor hun collega's.

De PVV scoort relatief goed in de grensstreken. 'Rancune aan de randen' is dat wel eens genoemd. Vossen kijkt verder en constateert dat de absolute aantallen een ander beeld te zien geven: de partij van Wilders blijkt met name te steunen op de grote steden en de slaapgemeenten er omheen. Vooral het zuidelijk deel van de Randstad zorgt voor veel stemmen. Zo heeft dit boek behalve veel overzicht tal van inzichten te bieden.

Koen Vossen: Rondom Wilders. Portret van de PVV. Boom, Amsterdam; 312 blz. euro 19,90

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.