Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De pure islam is hartstikke rekkelijk

Home

M. Ajouaou

De islam is lang niet zo star als het vaak aan de buitenkant lijkt. Veel moslims passen zich aan de seculiere Nederlandse omgeving aan. De kiem daarvoor ligt in de islam zelf.

Het artikel van Van Doorn (31 december) over het maatschappelijke klimaat rond de moslimminderheid slaat de spijker op zijn kop.

Enkele elementen van zijn bijdrage verdienen echter uitdieping. Zo maakt hij het voor elke geloofsgemeenschap zo kenmerkende onderscheid tussen 'religie en leven, normen en gedrag'. Hij wijst op het gevaar om moslims louter te willen begrijpen vanuit de religieuze leerstellingen en de normenstelsels, daar de meeste moslims een veel 'rekkelijker' gedrag vertonen. Hoe ontstaat dat rekkelijke gedrag? Laten we allereerst vaststellen dat de islam in zijn pure vorm een zeer rekkelijke godsdienst is. Zo bevat de Koran een zeer beperkt aantal richtlijnen, waarvan sommige zelfs vatbaar zijn voor meerdere uitleg. In een gezaghebbende uitspraak schrijft de profeet Mohammed dit -in de islamitische theologie bekend als het 'zwijgen van God'- aan Diens barmhartigheid toe. De opzet van God zou zijn om zich niet in details uit te spreken, om zo de vrijheidsmarge van denken en handelen van de gelovigen zo ruim mogelijk te (t)rekken.

Er zijn vele varianten van bovengenoemd rekkelijk gedrag. Ik noem er een paar. Een eerste variant is dus het uitgaan van de vrijheidsmarges die de pure islam beschikbaar stelt en de restricties die in de loop van de geschiedenis zijn ingevoerd opzij te zetten. Deze -meest emancipatoire- houding stelt de moslim in staat om zelf te reflecteren op geloofsteksten in relatie met zijn realiteit, met in het vooruitzicht altijd een verzoenende uitkomst. Dit is emancipatoir omdat het het sterke monopolie van de geestelijke stand (imams, geleerden, religieuze instituties etcetera) als bemiddelaars doorbreekt. Deze houding is te bespeuren bij hoogopgeleiden, linkse theologen maar ook bij imams die buiten een geloofsgemeenschap functioneren zoals islamitische geestelijke verzorgers in penitentiaire inrichtingen.

Een andere variant is gewoon het aanvaarden van de werkelijkheid, al strookt deze niet met de eigen orthodoxe levensvisie. Zo kom ik zelf uit een zeer orthodox ouderlijk nest. Maar de bemoeienis van mijn ouders met het religieuze leven van hun kroost is, tegen de wet in, zeer beperkt. Zij hielden hiermee op na een paar vergeefse pogingen. Mijn vader zal uit zichzelf nooit een vrouwelijke hand schudden, maar als een dame hem de hand toesteekt, neemt hij het gebaar uit beleefdheid wel in ontvangst. Hij vindt dat de vrouw kinderen moet baren, thuis moet zitten en slechts in het bijzijn van haar man of naaste familielid buiten mag vertoeven. Maar als mijn werkende echtgenote zelfstandig op reis naar Marokko gaat, dan trakteert hij haar op een warm onthaal, zonder moreel oordeel.

Trekken we dit voorbeeld naar het macroniveau, dan kunnen we aannemen dat zelfs een orthodoxe islam goed te verenigen is met een seculiere omgeving als de Nederlandse. Sterker nog, deze mogelijkheid moét er zijn en is van groot belang voor wat Van Doorn het 'plooiingsproces' van de islam in de Nederlandse cultuur en maatschappij noemt. Misschien moeten we afstappen van het idee dat in Nederland alleen plaats moet zijn voor een 'liberale' en 'gematigde' islam.

Rekkelijk gedrag van moslims kan ook het gevolg zijn van zelfcorrigerende vermogens. Er is tegenwoordig bijna geen enkele imam die, zoals een aantal decennia terug het geval was, zijn kudde oproept om de biezen te pakken en te vluchten voor dit 'verderfelijke' Westen. Zij zullen door de gelovigen gauw aangesproken worden op zulke onredelijke uitspraken.

Veel moslimfamilies in Nederland hebben een duidelijke grens getrokken door, bijvoorbeeld, boerkadragende familieleden een bezoekverbod op te leggen of geheel uit te sluiten vanwege de ernstige verstoring van de sociale verhoudingen die de boerka's veroorzaken. Dit soort interne confrontaties leidt vaak tot bijstellen van extreem religieuze gedrag.

Wij moeten ook niet het positieve effect van externe confrontaties onderschatten. De weerstand tegen de komst van moskeeën, tegen de gebedsoproep, de mediaspionage, de AIVD-rapporten, het zijn allemaal zaken die moslims aan het denken zetten.

Ten slotte leidt ook wat wij kunnen noemen 'verzadiging' van de orthodoxe levensvisie tot rekkelijk religieus gedrag. Ik ken veel orthodoxe en zelfs radicale jongeren die na verloop van tijd hun intense 'verzadigde' religieuze ervaring zijn uitgegroeid en gematigder zijn geworden en andere jongeren zijn gaan behoeden voor radicalisme. Probleem is dat dit proces veel geduld van de omgeving vereist.

Deel dit artikel