Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De punt achter het nieuws

Home

Jeroen den Blijker

25 jaar lang 'Gute Nacht Freunde', 25 jaar 'Buiten is het.. graden, binnen zit...'. Is er dan niets veranderd bij 'Met het oog op morgen'? Natuurlijk. En het kan nog beter. Alhoewel, zit de luisteraar daar echt op te wachten?

Het lijkt niets bijzonders, een jubileum van een kwart eeuw in radioland. Mr. G.B.J. Hiltermanns 'Toestand in wereld' (,,Goedenmiddag overigens, luisteraars') was immers 43 jaar achtereen te beluisteren. Maar 'Het oog', zoals het programma in de wandelgangen heet, is toch iets bijzonders: het is een radioklassieker, net als 'Arbeidsvitaminen' of 'Langs de lijn'. Op een laat tijdstip uitgezonden: het moment waarop Nederland massaal de sponde opzoekt, tussen elf en twaalf uur 's avonds. Een marktaandeel van veertig procent, al snel 300 000 luisteraars, is niets uitzonderlijks, de concurrentie van latenightshows als Barend & Van Dorp ten spijt.

Vreemd eigenlijk. Alleen die begintune al: Reinhard May, een tieneridool uit de jaren zeventig, zingt iets half verstaanbaars, nota bene in het Duits. Over 'eine Zigarette' en 'ein letztes Glas im stehn'. En dan, direct daarop volgend, die schelle klanken van Charlie Nederpelts Vara-dansorkest. Een kras op je gehoor.

Ordners vol klaagbrieven hebben ze bij de redactie van 'Het Oog' over die tune: 25 jaar May, 25 jaar klachten. Al wordt het de laatste jaren wel wat minder. De oorlog hè, die raakt zo langzamerhand bij het grote publiek wat in de vergetelheid. ,,Maar vorige week kreeg ik toevallig nog een brief, van een 81-jarige luisteraar', zegt hoofdredacteur Henk van Hoorn, die het programma zelf al dertien jaar presenteert. ,,De goede man schreef: 'Mijnheer, u bent de baas van 'Het Oog', en ik ben de baas van mijn vrouw. We kunnen dus op niveau praten..' Waarop de vraag volgt of Van Hoorn nu eindelijk iets kan doen aan die vermaledijde begintune. Het antwoord was dus, net als op al die andere brieven, nee. May is destijds, door Kees Buurman, de geestelijk vader van het programma, niet voor niets gekozen: dat roken, dat drinken, dat opstaan en vertrekken, dat heimwee-melodietje, da's dus precies de sfeer van 'Het oog'. Aanhikken tegen het afscheid. Want het was toch zo gezellig. En er is nog zoveel te zeggen...

Van Hoorn: ,,May hoort gewoon bij het programma'. Uit recente cijfers blijkt bovendien dat tegenwoordig 81 procent van de luisteraars de tune positief waardeert. ,,De tune is verder zeer herkenbaar en dat is heel belangrijk. Dat moet je dus niet veranderen', zegt Benno Roozen, van het Genootschap radiojingles en -tunes. Toegegeven, een beetje afgezaagd is May inmiddels wel. ,,Na 25 jaar zijn er wat barsten gekomen in het vernis. Maar de tune ligt nog steeds goed in het gehoor.'

Dat laatste was oorspronkelijk wel anders: Charlie Nederpelt zette met zijn dansorkest net een kwart noot te hoog in. Bewust? Onbewust? Wie zal het zeggen? Die valse overgang (natuurlijk ook weer goed voor de nodige brieven) is inmiddels wel weggepoetst. Technisch is dat tegenwoordig een peulenschilletje.

En zo zijn er meer veranderingen geweest in de loop der jaren. Al moet je wel een echte 'Oog'-fanaticus zijn om het te registreren. ,,Het valt vooral op als je een uitzending van 25 jaar geleden nog eens beluistert', zegt Van Hoorn. Het 'oude' 'Oog op morgen' was ook écht een oog op morgen. Dat betekende bijvoorbeeld gesprekjes over de huishoudbeurs in Utrecht (dat was 25 jaar geleden nog een echt item). Of een babbeltje met een kandidaat-promovendus, over diens proefschrift. Een tikkeltje braaf, ja, erkent Van Hoorn. Agendajournalistiek. Ook was er veel meer tijd voor de alom gewaardeerde rubriek 'Het nieuwsoverzicht' ('Wat was er vandaag op radio en tv?'). Ieder itempje daarin duurde al snel één a anderhalve minuut. Tegenwoordig is het gedaan met tien, twintig seconden. ,,Maar de deskundigen, die zijn gewoon gebleven', zegt Van Hoorn. ,,Je kan ook gewoon niet zonder hen. Wel letten we tegenwoordig scherp op hun presentatie. Aan een standaardpraatje hebben we geen behoefte meer, dat kunnen wij als redactie en presentatoren ook nog wel bedenken. De deskundige is dus alleen bij ons welkom als hij iets uitstraalt. Betrokkenheid bijvoorbeeld.'

,,We zijn sowieso journalistieker gaan werken. Het gaat er tegenwoordig vooral om: wat kunnen we, zo aan het eind van een dag, toevoegen aan het nieuws van die dag? Daarbij is het wat minder belangrijk geworden om vooruit te blikken, naar het nieuws van morgen. We zijn in feite min of meer de dagafsluiting geworden, wij zijn de punt achter het nieuws.' Of er op korte termijn nog veranderingen te verwachten zijn? Van Hoorn ('Alles kan natuurlijk altijd beter') noemt het krantenoverzicht ('De krant van morgen'). ,,We kunnen dus nooit met honderd procent zekerheid zeggen wat er in de krant van morgen staat. We zijn immers volledig afhankelijk van wat de kranten faxen. En de echte primeurs worden vaak angstvallig achtergehouden, met oog op de concurrentie. Terwijl die onderwerpen natuurlijk ook te omschrijven zijn. Daar moeten we dus naar kijken.' Gek genoeg vindt de luisteraar het prachtig, dat 'De krant van morgen'. ,,De meeste mensen vinden juist dat ze een goed overzicht krijgen.'

Wat al die jaren onveranderd is gebleven, is de muziek. Typische 'Oog-muziek', al is het moeilijk te verwoorden wat 'Oog-muziek' nu precies is. Hanneke Derboven deed vorig jaar, toen ze met de vut ging, een poging in Trouw. Aanvankelijk moest het vooral iets 'jazz-achtig' zijn. Sara Vaughn, Ella Fitzgerald, dat genre. ,,Ik werd bijna ontslagen toen ik eind jaren zeventig eens een plaatje van Chicago draaide: 'If You leave me now'.' Want smaakvol, dat willen ze daar bij 'Het oog' wat graag wezen. De muziekprogrammeur mag vooral geen gekke dingen doen: Geen 'Crazy Horses' dus na een onderwerp over paarden. Dat levert direct stapels brieven op.

Waar het bij de muziekkeuze in feite vooral om draait, is het evenwicht, tussen gesproken tekst en muziek. Ingewikkeld gesprekje? Dan een relaxed wijsje. Derboven greep in dat geval nog wel eens naar Michal Franks. Haar lievelingszanger. Die is dus, sinds Derbovens vertrek, nauwelijks nog te beluisteren bij 'Het oog'. Want Herman van der Velden heeft een andere smaak. Al zal de gewone luisteraar dat nauwelijks hebben opgemerkt.

Wat het natuurlijk ook altijd aardig doet, zijn platen die de presentator leuk vindt. Dat werkt sfeerverhogend. Jan Tromp bijvoorbeeld, houdt van 'lieve liedjes'. John Jansen van Galen is gek op cajun. En zo heeft iedereen wel wat. Want ja, presentatoren, die zijn toch bepalend voor de sfeer van het programma. Van Hoorn: ,,De vierkoppige redactie doet vooral veel voorbereidend werk, levert A-viertjes aan over de onderwerpen, regelt gasten. Maar vragen voor de presentator? Nee, dat moet je helemaal zelf doen.'

Daar valt dus ook de 'binnenkomer' van de avond onder, het grapje, de woordspeling waarmee het programma begint. Of de uitsmijter, waarmee de presentator zijn gehoor naar bed brengt. ,,Verplicht is natuurlijk niets', legt Van Hoorn uit. Maar, zo voegt hij er aan toe: ,,Ik herinner me nog heel goed die ene keer toen iemand gewoon 'goedenavond' zei.'

Dat 'persoonlijke' maakt het presenteren van 'Het oog' ook begerenswaardig. Jaarlijks krijgt Van Hoorn een stuk of tien telefoontjes. Of er geen behoefte is aan enige verversing van de presentatorenstal. Nee dus, zegt Van Hoorn. Bovendien, voor 'Het oog' moet je worden gevraagd: het is een eer. Maar echt onbeperkt is de vrijheid ook weer niet. De luisteraar, daar gaat het uiteindelijk allemaal om. Dus toen John Jansen van Galen eens zijn uitsmijter (een gedichtje) achterwege hield, werd de redactie direct platgebeld. En sindsdien heeft Van Galen altijd een bundeltje meegenomen. Wat J.C. Bloem voor het slapen gaan, doet het altijd goed.

Deel dit artikel