Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De protestantse kerk wordt happy clappy

Home

Ooit gruwden kerkgangers van handgeklap en halleluja. Inmiddels is evangelische vrolijkheid de trend in de protestantse kerken. 'Dit geloof sluit wel aan bij de huidige belevingscultuur.'

Handen in de lucht bij de massale praise-bijeenkomsten, meelezen met de bijbelstudie en God joelend prijzen tijdens intensieve aanbiddingssessies. Wie met Pinksteren naar Biddinghuizen, Flevoland, rijdt kan het allemaal meemaken. Samen met bijna 60.000 anderen. Want zoveel christenen zijn er tot en met maandag bijeen op Pinksterconferentie Opwekking. Dit evenement, dat qua omvang goed te vergelijken is met popfestival Lowlands, geldt voor veel christenen als hoogtepunt van het jaar.

Het is het kroonjuweel van de evangelische beweging in Nederland. In de 42 jaar dat het evenement wordt gehouden, is Opwekking uitgegroeid tot de grootste jaarlijks terugkerende festiviteit in christelijk Nederland. Het toenemend aantal bezoekers staat in schril contrast met de teruggang in kerkbezoek in de traditionele kerken.

'Eén Weg, één Waarheid: Jezus!', is het juichende credo bij de toegangspoort van het festivalterrein aan de oever van het Veluwemeer. Maar wie verder kijkt, ziet meer dan handgeklap en halleluja. Meer dan de helft van de bezoekers, zo ontdekte de organisatie een paar jaar geleden, bezoekt normaal gesproken een 'gewone' protestantse kerk. Voornamelijk van behoudende signatuur, van gereformeerde bond tot gereformeerd-vrijgemaakt. Dat is opmerkelijk. Ooit waren traditionele kerkgangers wars van happy clappy. Maar nu wisselen deze christenen het onopgesmukte dieet van preek, psalmen en pijporgel steeds vaker af met een menu van evangelische uitbundigheid - en niet alleen met Pinksteren in de Flevopolder. Wat is er aan de hand in protestants Nederland?

"Op een festival als Opwekking wordt heel scherp een ontwikkeling zichtbaar die al langer gaande is in de protestantse kerken", zegt Miranda Klaver. Ze is religieonderzoekster, theologe en antropologe aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Klaver vat deze trend samen onder de noemer 'evangelicalisering'. Evangelicalisering, legt ze uit, is een antwoord op de crisis in geloof binnen de gevestigde kerken. "In de jaren negentig raakten de kerken echt in verlegenheid. De krimp werd pijnlijk zichtbaar. Geconfronteerd met die leegloop dacht men: waar moet dat heen?" Predikanten, ouderlingen en diakenen die op zoek gingen naar een oplossing, kregen al snel de evangelische beweging in het vizier. Niet zo vreemd. Daar was vrolijkheid, elan en zelfvertrouwen.

Hans Eschbach, dominee in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), behoorde tot die zoekende predikanten. Hij heeft de omslag in zijn kerk aan den lijve ervaren. "We zagen de vitaliteit van de evangelische wereld, terwijl onze kerk een moeilijke tijd beleefde. Wat kunnen we van hen leren, dachten we." Zeventien jaar geleden richtte hij het Evangelisch Werkverband op in zijn kerk, een 'vernieuwingsbeweging' van evangelische signatuur. Eschbach weet nog precies wat hij miste in zijn kerk. "Het was allemaal te rationeel. In de evangelische beweging wordt de totale mens aangesproken. Niet alleen de ratio, óók het gevoelsleven."

Aanvankelijk moest Eschbach knokken tegen, wat hij noemt, 'karikaturen van de evangelische beweging'. Deze zou te oppervlakkig zijn, te vrolijk, en theologisch niet in de haak. Antropologe Klaver herkent die kritiek: "De evangelische beweging is toch meer een beweging van selfmade-theologen die geen academische studie hebben gehad. Veel dominees vonden, met name in de begintijd, dit soort 'ervaringsdeskundigen' veel te eenvoudig."

Hans Eschbach betreurde de kritiek van zijn godgeleerde vakbroeders. "Inhoudelijk zijn de verschillen niet zo groot. We delen dezelfde orthodoxe visie op het geloof: we geloven allemaal dat God leeft en dat hij handelt in deze tijd. We geloven allemaal dat wonderen mogelijk zijn." Inmiddels is Eschbachs club uitgegroeid tot een florerende tak in de Protestantse Kerk in Nederland, die veel jongeren weet aan te spreken met onder meer liedbundels en cursusmateriaal. "Sommige kerkelijke gemeenten zijn helemaal evangelisch verkleurd", weet Eschbach.

Dat de evangelische beweging een enorme aantrekkingskracht uitoefent op traditionele kerkgangers, is ook Joop Gankema niet ontgaan. Gankema is directeur van de evangelische stichting die Opwekking organiseert. "Dit festival heeft een brugfunctie. Mensen uit traditionele kerken komen hier om op een heel andere manier het geloof te beleven. Ze kunnen hier hun gevoel kwijt. Dat komt doordat wij de taal van de mensen spreken. Daar hoort ook onze muziek bij. Dat is de taal van de moderne cultuur. Een orgel vind je niet in de top-50."

Volgens Miranda Klaver is het succes van de evangelische beweging in de kerken grotendeels te danken aan de individualisering van de maatschappij. Door afbrokkeling van het gezag van de dominee is er ruimte ontstaan voor vormen van religie waarin subjectiviteit een belangrijke plaats inneemt. Evangelischen leggen meer dan traditionele protestanten de nadruk op de persoonlijke kant van het geloof. "In de evangelische manier van geloven is er volop aandacht voor persoonlijke keuze en innerlijke beleving. De herontdekking van de zintuigelijkheid van het geloof sluit nauw aan bij de huidige belevingscultuur."

Het Nederlandse protestantisme bestaat, concluderen Klaver én verschillende studies, niet langer uit een orthodoxe en een vrijzinnige hoofdstroom, met een door allen gewantrouwde beweging van evangelischen. De kerkelijke vrijzinnigheid vergrijst en sterft uit. Wat achterblijft is een orthodoxe kern overgoten met een evangelische saus. Dominee Hans Eschbach: "Sociologen zullen zeggen: nood breekt wet, ze moeten door de secularisering wel verder met elkaar. Maar ik geloof dat God hier aan het werk is. Hij maakt de gelovigen één."

Dansen voor de Heer
Naar schatting zijn er in Nederland ongeveer een half miljoen christenen die zich op de een of andere manier 'evangelisch geïnspireerd' noemen, zowel binnen als buiten de gevestigde kerken. De zelfbewuste evangelische beweging manifesteert zich in Nederland vooral vanaf de jaren zeventig. Aanvankelijk zette de stroming zich fel af tegen de gevestigde kerken. Te rationeel en te dor, in hun ogen. Het gevoel dat God er 'is', door middel van de Heilige Geest, zou er, zo meenden de evangelischen, naar de achtergrond zijn verdwenen.

Als tegenreactie zetten ze fors in op ervaring. Wie een evangelische viering bezoekt, kan dat vandaag de dag nog steeds waarnemen. Zo nemen de gelovigen ('broeders en zusters') er actief en spontaan deel aan de vieringen. Ze geven van hun instemming blijk door 'halleluja' of 'amen' te roepen en soms ook wel 'Praise the Lord'.

Een van de beeldbepalende kenmerken van evangelische christenen is het zingen van liederen uit de 'Opwekkingsbundel'. Dit zijn vaak vrolijke lofprijzingsliederen die een uitbundige sfeer scheppen. De laatste jaren zijn ook meer ingetogen aanbiddingsliederen in trek. De melodieën zijn, anders dan van het klassieke kerklied, gemaakt voor een band.

De evangelische beweging groeide lange tijd stormachtig, maar de aanwas bestond voornamelijk uit teleurgestelde gelovigen uit gevestigde kerken.

Ondanks grote uiterlijke verschillen die een toenadering tussen beide stromingen lang blokkeerden, is er eigenlijk amper verschil van mening tussen evangelische christenen en traditionele protestanten over wat de belangrijkste geloofswaarheden zijn. Beiden geloven dat de Bijbel de manier is waarop mensen God leren kennen. Ook nemen ze de Schrift (veelal) letterlijk, geloven ze dat Jezus Christus de zoon van God is en menen ze dat God een plan heeft met de wereld. Bovendien zijn velen ervan overtuigd dat God wonderen doet. Dat het op Pinksterfestival Opwekking bijna altijd mooi zomerweer is terwijl er elders in het land op hetzelfde moment wel eens een donderbui valt, wordt door sommigen gezien als zo'n wonder.

Inmiddels zijn de scherpe kantjes eraf en zijn evangelische gemeenten steeds meer gaan lijken op gevestigde kerken. Uit een onderzoek van de Christelijke Hogeschool Ede (CHE), vier jaar geleden, blijkt dat steeds minder evangelische leiders het nodig vinden om te ageren tegen gevestigde kerken. De toenadering tussen evangelische en gevestigde kerken is concreet zichtbaar aan de Amsterdamse Vrije Universiteit. Waar ze elkaar ooit verketterden, verrichten ze sinds een aantal jaren gezamenlijk theologisch onderzoek in het Center for Evangelical and Reformation Theology (CERT).

'Iedereen eert hier dezelfde God'
Judith Postmus (22) gaat normaal naar een PKN-kerk van behoudende signatuur in haar woonplaats Rijssen. Eens per jaar bezoekt ze Opwekking.

"Ik kom al jaren op Opwekking. Vroeger, toen ik nog met mijn ouders mee ging, was ons gezin een van de weinige uit onze kerk. Sommige gemeenteleden hadden zo hun bedenkingen. Ze waren bang dat we evangelisch zouden worden. Nu merk ik dat activiteiten als deze veel bekender zijn bij gemeenteleden en ook breder worden gedragen.

Tegenwoordig ga ik met vrienden naar Opwekking. We gaan één dag, op zondag, de eerste Pinksterdag. Meer dagen is iets te

heavy

voor mij.

Ik vind het nog steeds bijzonder om het mee te maken. Het is namelijk heel anders dan ik normaal gewend ben op zondag. Bij ons in Rijssen weet je precies wat er gaat komen in de kerkdienst, er is een vaste liturgie.

Op Opwekking is de structuur wat losser. De muziek wordt afgewisseld met dans, een sketch of een korte preek. Ik ben een preek van drie kwartier gewend, maar soms zet een toneelstukje een sterker beeld neer dan een preek.

Ik voel me thuis op Opwekking, al ga ik niet met de handen in lucht staan zingen. Dat past niet bij mij, absoluut niet.

Waarom ik hier dan toch kom? Iedereen eert hier dezelfde God. Kerkmuren tellen er niet. Ik vind dat belangrijk.

Overigens merk ik in onze eigen kerk wel dat dingen die vroeger als typisch evangelisch werden gezien, steeds meer geaccepteerd worden. Zo hebben we op zondag af en toe een zangdienst, ná de gewone kerkdienst. Dan zingen we evangelische opwekkingsliederen."

'Evangelischen zijn toch wat eenzijdig'
Rudy Verhoeve (18) bezoekt dezelfde protestantse kerk als Judith Postmus. Verhoeve gaat voor de tweede keer naar Opwekking.

"Sinds vorig jaar ben ik serieus bezig met het geloof. Toen ben ik ook naar Opwekking gegaan. Wat mij daar trof was de vriendelijkheid van de mensen die er komen. Ik vind het heel mooi om met zoveel christenen bij elkaar te zijn en serieus over het geloof te doen. De bezoekers zijn onderling heel open en vrolijk. Mensen maken praatjes met elkaar. Daarom ga ik dit jaar weer. Een band tussen mensen mis ik wel eens in mijn kerk. Daar is iedereen binnen drie minuten na afloop van de kerkdienst het gebouw uit.

Er zijn wel theologische verschillen. Mijn kerk in Rijssen is wat 'zwaarder'. Wij zingen bijvoorbeeld alleen psalmen en een paar gezangen tijdens kerkdiensten. Toch kende ik de helft van de liederen al die op het Pinksterfestival werden gezongen. Dat komt doordat we op de jeugdvereniging van de kerk vaak opwekkingsliederen zingen.

Ik word niet evangelisch. In mijn eigen kerk gaat het er meer over dat je als mens zondig bent en dat je verlost moet worden van je zonden. Ik merk dat evangelische christenen vooral de dankbaarheid benadrukken. Dat gebeurt bij ons ook, maar alleen maar dankbaarheid vind ik toch wat te eenzijdig. Toch is het belangrijk dat christenen verder kijken dan de eigen kerk. We dienen één God."

Deel dit artikel