Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De politie, dat ben je zelf

Home

Leonie Breebaart

Marc Schuilenburg: 'Overal zijn mensen die onze veiligheid zeggen te bewaken, maar de overheid weet amper wat ze doen.' © Maartje Geels
Interview

Sluipenderwijs heeft de overheid het bewaken van onze veiligheid gedelegeerd aan derden, zoals buurtcomités en winkeliers, ontdekte criminoloog en filosoof Marc Schuilenburg. Een niet onderkend gevaar.

De afdeling strafrecht en criminologie van de Vrije Universiteit Amsterdam is beveiligd. Zonder pasje kom je er niet. Daarom moet Marc Schuilenburg de journalist van Trouw komen ophalen. Op slippers, vanwege de hittegolf. Binnen heerst een serene rust. Criminologen zitten elk in hun eigen cel stil achter hun eigen computer. "Het lijkt wel of het al vakantie is", merkt Schuilenburg op.

Zelf is hij enigszins uitgeput na het voltooien van zijn boek, dat deze maand bij een New Yorkse uitgever verschijnt. Het zoeken van fondsen voor de vertaling moest tussen de bedrijven door, want aan Nederlandse universiteiten wordt het publiceren van een boek minder gewaardeerd dan het schrijven van artikelen. "In mijn tijd aan een universiteit in New York merkte ik dat docenten wel weer worden gestimuleerd boeken te schrijven", zegt hij. "Maar het zal nog wel een jaar of tien duren voordat we hier zover zijn."

Inspiratie vond de filosoof en criminoloog niet alleen bij het werk van wetenschappers en filosofen, maar ook op straat, vooral in Rotterdam-Zuid. Daar volgt hij een buurtproject waar burgers zelf mogen bepalen wat hun buurt veilig maakt. 'Buurt Bestuurt' is één van de voorbeelden van een veel bredere ontwikkeling, constateert Schuilenburg. Steeds vaker laat de overheid het bewaken van onze veiligheid over aan private partijen: bedrijven, winkeliers, woningbouwcorporaties, of inderdaad buurtcomités.

Helemaal wat de overheid wil, zou je zeggen: de burger lost het zelf wel op.
"Inderdaad, en dat heeft zeker voordelen, bijvoorbeeld in zo'n Rotterdamse buurt. Want wat de politie als dé oplossing ziet, vaak drugsbestrijding, vinden de burgers soms helemaal niet zo belangrijk. Op hun eigen prioriteitenlijstje van wat er moet gebeuren staat dan dat auto's in de buurt niet zo hard moeten rijden. Daar hebben ze veel meer last van. Nieuw beleid is dat de politie nu ook moet luisteren naar zulke klachten: ze moeten dus eerst iets doen aan die hardrijders."

Prachtig, iedereen blij.
"Dat zou je denken, maar de laatste twee decennia zie je vaker dat de politie helemaal niet meer wordt ingeschakeld. Neem het collectief winkelverbod. Veel mensen weten het niet, maar als je in één winkel iets hebt gestolen, kun je een jaar lang een winkelverbod voor allerlei andere winkels krijgen. Zo'n verbod kan zich uitbreiden tot in andere steden. Het is niet de overheid die dat heeft bedacht, maar de winkeliers onderling. Maar er is niemand die in de gaten houdt hoever ze daarin gaan. En degenen die ermee te maken hebben, zijn meestal niet van het type dat tegen zo'n maatregel in opstand komt."

Lees verder na de advertentie
Veel mensen weten het niet, maar als je in één winkel iets hebt gestolen, kun je een jaar lang een winkelverbod voor allerlei andere winkels krijgen

Hoe is dat zo gekomen? Kan de overheid het zelf niet meer af?
"De trend is begonnen in de jaren tachtig, toen de criminaliteit toenam. Je kunt nu eenmaal niet op elke hoek van de straat een agent neerzetten, dus hulp van andere partijen dan de politie was welkom. Daarnaast zag je dat het bedrijfsleven steeds meer te zeggen kreeg. Dat oefende druk uit: als jullie het niet doen, doen we het zelf. Daar is de laatste jaren nog het beleid bijgekomen van de burger die zichzelf moet organiseren; we noemen dat nu de participatiemaatschappij. Inmiddels is het aantal particuliere beveiligers in Nederland bijna even groot als het aantal agenten. Dat is voor de staat natuurlijk ook goedkoper.

Het is wel een eng idee, dat je niet weet wie agent is en wie niet.
"Ik noem het in mijn boek een carnaval van opspoorders en handhavers. Omdat die beveiligers allemaal een ander pak dragen, zijn ze lastig te herkennen. Daar komt bij dat je je als burger steeds moet instellen op nieuwe regels - regels die je soms helemaal niet kent. Je weet niet wat zo'n beveiliger mag of niet mag. En de overheid heeft daar ook geen idee van - het probleem wordt in Nederland amper onderkend.

Eigenlijk word je dus overal en altijd bespioneerd door onduidelijke figuren.
"In elk geval is het lastig uit te maken bij wie je veilig bent. Die vermenging van taken zie je ook bij stedelijke interventieteams. Doordat verschillende diensten in de gemeente zijn gaan samenwerken, raken steeds meer instellingen besmet met de taak straf uit te delen. Als een interventieteam een huis binnenvalt, is daar nu ook iemand bij van de woning- bouwvereniging. Daardoor raakt het idee van veiligheid versnipperd: de verhuurder was er om je te beschermen, nu blijkt hij gegevens door te spelen naar de politie en stormt je huis binnen als je ergens van wordt verdacht."

Wie kunnen we nog vertrouwen?
"Dat is een belangrijke vraag. Vergeleken met andere Europeanen voelen Nederlanders zich opvallend vaak onveilig. Maar veiligheid associëren ze ook meteen met onveiligheid: met agressie, wantrouwen, angst. Dat is toch vreemd. Waarom roept het woord veiligheid niet automatisch positieve gevoelens op, zoals geborgenheid of vertrouwen? Díe emoties zorgen ervoor dat je je prettig voelt in je land - of gewoon in je buurt. Ik denk dan: waarom zouden we die positieve gevoelens niet proberen te versterken?"

Inmiddels is het aantal particuliere beveiligers in Nederland bijna even groot als het aantal agenten. Dat is voor de staat natuurlijk ook goedkoper

Via barbecues of buurtfeesten? Dat is al zo vaak gebeurd en lijkt niet veel te helpen.
"Dat zijn de clichévoorbeelden. Maar in Den Haag, in de Schilderswijk, lieten agenten vroeger kinderen tussen de 7 en 10 jaar met hen meelopen. Dan kregen ze zo'n petje op en een blokje in hun hand en mochten ze 'bonnetjes uitschrijven'. Dat lijkt misschien een naïef project, maar de agenten die ik erover sprak vonden het juist erg zinvol. Ze weten dat zo'n kind later nog een prettige herinnering aan hen heeft en ze op straat herkent. Zo schep je vertrouwen. Maar dat project is ook alweer wegbezuinigd."

Mensen moeten het zelf maar oplossen. Dat klinkt nogal Amerikaans.
"We zijn nog altijd een heel ander land dan Amerika. Daar kun je gewoon in de winkel een wapen kopen; het geweldsmonopolie ligt daar ook niet volledig bij de staat. Maar het valt mij wel op dat Nederland op het gebied van veiligheid toch altijd te rade gaat bij de Amerikanen. Het idee van zero tolerance bijvoorbeeld is rechtstreeks gekopieerd uit de VS. Waarom? De VS doen het op het gebied van veiligheid helemaal niet zo goed. Het vertrouwen tussen burgers en overheid is er klein. We zouden beter kunnen kijken naar de Scandinavische landen, bijvoorbeeld naar Noorwegen.

Intussen weet de overheid zich geen raad met een proces dat ze zelf in gang zet: overal zijn mensen die onze veiligheid zeggen te bewaken, maar wie het zijn en wat ze doen, lijkt de regering minder te interesseren."

'The Securitization of Society. Crime, Risk, and Social Order' verschijnt deze maand bij NYU Press, New York.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Veel mensen weten het niet, maar als je in één winkel iets hebt gestolen, kun je een jaar lang een winkelverbod voor allerlei andere winkels krijgen

Inmiddels is het aantal particuliere beveiligers in Nederland bijna even groot als het aantal agenten. Dat is voor de staat natuurlijk ook goedkoper