Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De perfecte spijtbetuiging

Home

Seada Nourhussen

Excuses aanbieden is essentieel in de dagelijkse omgang. Maar we zijn slecht in ’sorry’ zeggen. Althans, op een geloofwaardige en oprechte manier. Een kleine handleiding.

’Ja, ik weet het. Dat was niet zo aardig van me, maar...’ Ho! Stop! Dit is een voorbeeld van een slechte spijtbetuiging. Meteen een eerste tip voor iedereen die, voordat we aan het kerstdiner aanschuiven en ons klaarmaken voor het nieuwe jaar, nog wat goed te maken heeft met familieleden, vrienden of collega’s: zeg nooit ’maar’ als u iemand uw excuses aanbiedt. „Dat doet de hele verontschuldiging teniet”, zegt Frank van Marwijk. „Met dat ene woordje, ’maar’, wil je uiteindelijk toch je eigen fouten verdoezelen. ’Eigenlijk’ is net zo’n woord.”

En als er iets is wat een goede verontschuldiging moet bevatten, dan is dat wel een onomwonden bekentenis. „Zonder je eigen falen toe te geven, zal de verontschuldiging niet in goede aarde vallen.”

Van Marwijk, sociotherapeut en directeur van Bodycom Lichaamscommunicatie, vindt dat we onderontwikkeld zijn in onze excuses aanbieden. We zeggen wel de hele dag door ’sorry’. Als we per ongeluk tegen iemand aanlopen, als we onopzettelijk voordringen bij de bakker of als we onbedoeld iemand afsnijden in het verkeer. Sorry, sorry, sorry. Toch zijn we slecht in ’sorry’ zeggen, vindt Van Marwijk. „Althans, op een geloofwaardige en oprechte manier. Tussen neus en lippen door ’sorry’ zeggen vinden we geen probleem. Maar echt onze spijt betuigen, dat doen we niet graag.”

Waarom hebben we zo’n moeite met verontschuldigingen? „Omdat je excuses aanbieden voor veel mensen een synoniem is voor schuld bekennen”, verklaart Van Marwijk. „Mensen hebben het gevoel dat ze gezichtsverlies lijden als ze schuld bekennen. Het is een kwestie van eer.”

Schuld zou er echter niets mee te maken moeten hebben, vindt de sociotherapeut. „Als je zegt dat iets jouw schuld is, dan trek je het boetekleed aan. Dan zeg je: ik ben fout en zal altijd fout blijven.” Een beter uitgangspunt, zegt Van Marwijk, is om te zeggen dat iets jouw verantwoordelijkheid is. „Een cruciaal verschil. Want dan is er ruimte voor verbetering. Je neemt de verantwoordelijkheid om aan jezelf en je relatie met de ander te werken.”

Paulien Willemse is zelfstandig bemiddelaar bij conflicten in het bedrijfsleven. „Mensen bieden niet graag hun excuses aan, omdat ze zich dan kwetsbaar moeten opstellen”, is haar ervaring. „Zo geef je namelijk ook een inkijkje in jezelf en je eigen tekortkomingen.”

Op een adequate en effectieve manier ’sorry’ zeggen is ook niet makkelijk. Behalve dat we de woorden ’maar’, ’ eigenlijk’ en ’schuld’ moeten vermijden in een spijtbetuiging, moeten we bij een verontschuldiging ook niet te veel op de inhoud ingaan, zegt Van Marwijk. „De aandacht voor het persoonlijke aspect wordt dan totaal genegeerd. Als je geld van iemand gestolen hebt of als je vreemdgegaan bent, is die persoon vaak niet zozeer gekwetst vanwege het bedrag of vanwege die andere man of vrouw. Mensen zijn gekwetst omdat hun vertrouwen is geschaad. Dat wordt vaak totaal vergeten.”

Terwijl bij een goede spijtbetuiging juist de ander centraal moet staan. „Je moet het leed van de ander erkennen”, weet bemiddelaar Willemse. „Onlangs moest ik bemiddelen tussen een interim-directeur en een hooggeplaatste werknemer.” De interim-directeur was aangesteld om het bedrijf te reorganiseren. Iedereen moest opnieuw solliciteren naar zijn functie – inclusief de hooggeplaatste werknemer, die pas weduwnaar was geworden, twee kinderen had én die veeleisende baan. Willemse: „Hij probeerde alle ballen in de lucht te houden, maar dat ging fout. De interim-directeur zag dat en vond dus dat hij nu niet meer geschikt was voor zijn functie. De weduwnaar voelde zich geschoffeerd, vooral omdat de interim-directeur alleen maar bezig was met het algemeen belang en geen seconde had stilgestaan bij zijn leed.”

Pas toen de directeur zei hoezeer hij met de werknemer meeleefde, was de angel uit het conflict, zegt Willemse. „De werknemer zag in dat hij te veel hooi op zijn vork had genomen en vertrok onder goede omstandigheden. Excuses werken als een laagje aarde waarop een nieuwe verstandhouding kan groeien.”

Nog een bruikbare tip volgens Van Marwijk: „Ook als u er zelf van overtuigd bent dat u niet fout bent, kan het handig zijn om uw excuses aan te bieden.” Van Marwijk schreef het zojuist verschenen boek ’Manipuleren kun je leren’. „Soms kun je sneller dingen gedaan krijgen in een conflict door je maar gewoon alvast te verontschuldigen voor jouw aandeel in de ruzie. Daarmee help je de ander ook om sorry te zeggen. Als je in gevecht blijft vanwege gelijk en ongelijk, komt je niet veel verder.”

Etiquettedeskundige Beatrijs Ritsema houdt er een geheel andere mening op na. „Alleen spontane excuses zijn oprecht. Als je met je fiets tegen iemand aanrijdt, flap je er vaak een welgemeend ’sorry’ uit. Alle andere verontschuldigingen zijn niet oprecht, want mensen liegen of bedriegen met opzet. Wat is een verontschuldiging dan waard? Het spijt ze namelijk niet echt. Als mensen zich al uitputten in excuses, doen ze dat alleen vaak uit eigenbelang.”

Een veelgebruikte opvoedmethode is dat kinderen die ruzie met elkaar hebben ’sorry’ tegen elkaar moeten zeggen. „Daar zit een hypocriet tintje aan”, vindt Ritsema. „Je kunt geen gevoelens eisen van mensen. Het is vaak gratuite onzin.”

Toch onderkent zelfs Ritsema het belang van excuses, al is het maar een formaliteit, in het sociaal verkeer. „We kunnen niet zonder. Of het nou de standaard excuusbrief van de NS is aan een gedupeerde reiziger, of de oprechte spijt als je vergeten bent het pak van je man bij de stomerij op te halen. Excuses zijn het gereedschap waarmee we de verhoudingen, op de werkvloer, in relaties en families, weer oplappen.”

Lees verder na de advertentie
Valkhofplein, Nijmegen (Trouw)

Deel dit artikel