Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De pater die niet heilig werd

Home

Monic Slingerland

Pogingen om pater Jan Roothaan heilig verklaard te krijgen, verliepen knullig en hadden geen resultaat. Dat maakt voor priester Marc Lindijer, die vorige week in Nijmegen promoveerde op een onderzoek naar de pater, niet uit. „Ik bid geregeld tot hem. Op het gebied van banen en huizen heeft dat tot nu toe meestal succes.”

’Ik hoop nog steeds dat ik ongelijk heb”, zucht kerkhistoricus Marc Lindeijer (43). De jezuïet stuitte bij zijn promotieonderzoek naar de mislukte heiligverklaring van pater Rothaan op een reeks blamages waarbij de dienaren van de r-k kerk zich van hun knulligste kant laten zien. En bleef het maar daarbij. In zijn poging de reeks missers in een groter kader te plaatsen, kan Lindeijer alleen maar concluderen dat er in de rk kerk in de vorige eeuw dezelfde geest heerste als in bijvoorbeeld het stalinisme of fascisme. Hij schrok van zijn bevindingen. „Het kon toch niet zo zijn dat de kerk zo dicht aan zat tegen de dwaalleer van de moderne tijd?”

Lindeijer spreekt van het utopistische tijdperk. „Met onhaalbare idealen voor ogen probeerden de leiders zaken naar hun hand te zetten. Het uitgangspunt is de maakbare mens, die in een aardse heilsstaat leeft. Daarbij geldt een ideaal van heroïsche deugd. Onmenselijk, dwingend. De lat ligt veel hoger dan menselijkerwijs mogelijk is.”

Dat stellen van hoge idealen kwam vreemd genoeg voort uit de de emancipatie van de gewone burger, aan het begin van de vorige eeuw. De mens werd niet meer bepaald door geboorte, maar door eigen inzet. Wie zijn best deed, kon het ver schoppen. Lindeijer: „De rk kerk vertaalde dat gedachtengoed met het ideaal dat iedereen heilig kan worden. Als je maar flink je best deed. Hoogtepunt daarvan is de uitspraak van paus Pius XI. Hij formuleerde de heiligheid voor iedereen, gebaseerd op wilskracht en ascese. In de Sovjet-Unie zie je datzelfde terug in het ideaal dat iedereen een held kan worden. Iedere boer, iedere arbeider, iedere fabriekarbeidster.”

Lindeijer schetst hoe onmogelijk het is om volgens het kerkelijke ideaal te leven. „Volgens het kerkelijke voorschrift dient de deugd op heroïsche wijze beoefend te worden, vol blijheid en enthousiasme. Een gewoon mens houdt dat hoogstens een kwartier vol.” De gedreven Amsterdamse kapelaan Cor Ligthart, die almaar probeerde om pater Rothaan heilig te laten verklaren, liet kaartjes drukken met de tekst ’Ik moet en wil heilig worden’.

Marc Lindeijer, in 2002 priester gewijd, woont en werkt in Rome. Hij is vanaf zijn bekering, in zijn studententijd in Nijmegen, gefascineerd door heiligen. „Ik las graag heiligenlevens, nog steeds. Heiligen zijn het mooiste deel van de kerk.” Wat dat betreft heeft hij een topbaan: Lindeijer bereidt als vicepostulator bij het centraal bestuur van de jezuïeten in Rome zalig- en heiligverklaringen voor.

Voorwaarde voor die baan is dat hij gepromoveerd is. Zijn onderzoek is begonnen als een noodzakelijke stap om zijn droombaan te krijgen. Lindeijer zocht zijn onderwerp dicht bij huis: de mislukte heiligverklaring van pater Rothaan, de generaal-overste van de Nederlandse jezuïeten onder wie de orde na de heroprichting in 1814 weer tot bloei kwam. Vijftig jaar lang probeerde een groep katholieken rond de Amsterdamse Krijtberg onder leiding van kapelaan Cor Ligthart, voor elkaar te krijgen dat Roothaan zaligverklaard werd, met heiligverklaring als later doel. De knullige wijze waarop dat steeds mislukte leest als een soap. (’Pater Ligthart en de zaak Roothaan’, uitg. Verloren).

Hoe is het om zo’n onluisterend beeld te geven van de kerk waarbij Lindeijer zelf is aangesloten? „Het is niet leuk om de rk kerk te plaatsen in het rijtje van het stalinisme en het fascisme. De rk kerk is niet gevrijwaard van de geest van de wereld waartegen ze zich juist verzette. Mijn overste noemde het verhaal een ’Grieks drama’ toen hij het boek uit had. Je ziet die hele heiligverklaring vanaf het begin naar de mislukking gaan. Soms zou je willen dat de onfeilbaarheid in de kerk in meer te vinden is dan in dogma-uitspraken.”

Voor Marc Lindeijer zelf heeft pater Roothaan (overleden in 1853) bijzondere betekenis. „Ik bid geregeld tot hem. Op het gebied van banen en huizen heeft dat tot nu toe meestal succes. Voor mij zelf maakt het niet uit dat hij niet is heiligverklaard. Ik heb een band met hem. Hij is voor mij een vriend in de hemel.”

Komt Roothaan wel in aanmerking voor een heiligverklaring? „Heiligheid is een genade”, zegt Lindijer. „Het is iets dat je geschonken krijgt, niet iets dat je kunt afdwingen of organiseren. Heiligheid vereist wonderen. Wonderen gebeuren, nog steeds. Daar is wel altijd gebed voor nodig. Cor Ligthart organiseerde grote gebedscampagnes voor pater Roothaan. Die mislukten. Er waren misschien maar tien gebedsverhoringen per maand. Voor een canonieke heilige, dus officieel erkend, mogen dat er wel flink wat meer zijn.”

Maar hoeveel gebeden er ook gericht worden, niemand kan boven de grens van zijn eigen heiligheid uit gebeden worden, zegt Marc Lindeijer. Iedere heilige is voorbestemd tot een zekere graad van heiligheid. Meer kan het nooit worden. Een andere limiet bij het hele proces is de tijd. „Het gaat met echte heiligen anders dan met Michael Jackson die al drie dagen na zijn dood zo ongeveer werd heiligverklaard. Er is tijd voor nodig. Vroeger duurde het 50 jaar na het overlijden, dat is wat korter geworden. Maar altijd kost het tijd.”

Al was pater Roothaan al ruim vijftig jaar dood toen Cor Ligthart zijn zaligverklaring in gang zette, de zaak ging toch aan ongeduld ten onder, meent Marc Lindeijer. „Ongeduld is een kenmerk van utopisten. Men wil de zaak zo snel mogelijk naar zijn hand zetten.” Daarbij deden de ijveraars voor de heiligverklaring van pater Roothaan de waarheid geweld aan. Marc Lindeijer: „Bij de uitgave van de brieven van Rothaan is sprake van falsificatie. Wat niet aan het ideaal beantwoordde, is er uit geknipt. Ook dat is een kenmerk van utopisten. Denk maar aan de foto’s van het politbureau onder Stalin. Daar werden figuren weggeretoucheerd die niet welgevallig waren.”

Roothaan zelf, het object van de heiligverklaring, was juist geen man van te hoge idealen, vertelt Lindeijer. „Hij was realist genoeg om te weten dat een mens zijn grenzen heeft.”

Roothaan stierf in 1853. Pas zestig jaar na zijn dood begon de tijd van het utopisme. Lindeijer: „Het hoogtepunt was onder Pius XI, die verklaarde dat iedereen heilig kan worden. In die tijd zie je het aantal heiligverklaringen enorm stijgen.” Die sneltrein van heiligen maakt bijna een noodstop in de jaren zestig. Vanaf die tijd loopt het aantal heiligverklaringen en het aantal aanvragen snel terug.

Idealisten met te hooggestemde doelen zijn er nog wel. „Neem Huub Oosterhuis. Echt een nieuwe utopist. Even drammerig, even wereldvreemd”, zegt Lindeijer. Ongerust geworden door de uitkomsten van zijn eigen onderzoek, las Lindeijer de teksten van het Tweede Vaticaan Concilie (1963-1965) na op sporen van utopisme. „Ik vond er inderdaad een uitspraak over. Het Concilie zegt dat de mens niet op die manier maakbaar is. Dat stelde me gerust.”

Lees verder na de advertentie
(Trouw)
Priester Mark Lindijer in een kapel met het enige 'heiligenbeeld' van niet-heilige Roothaan. (FOTO HERMAN ENGBERS)



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie