Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De opvoeder opvoeden

Home

Arlette Dwarkasing

Meer dan 80 000 kinderen per jaar worden mishandeld in Nederland. En veel meer kinderen worden ernstig in hun sociaal-emotionele ontwikkeling bedreigd. Ongeveer één op de duizend mishandelde kinderen overlijdt aan de gevolgen. Kindermishandeling, zegt de jurist Jan Willems, is een groot maatschappelijk probleem en tegelijk een ernstige en grootschalige mensenrechtenschending. Moet de staat zich dus bemoeien met de opvoeding? Ze is daartoe verplicht, betoogt Willems vandaag op een congres aan de Universiteit Maastricht, gewijd aan zijn proefschrift.

Zolang de staat niet zegt: 'Jij mag geen kind krijgen want jij kunt het niet veilig opvoeden', móet zij iedere prille ouder - misschien al tijdens de zwangerschap - verplichten tot een gesprek over opvoeding. Om mogelijke risico's in kaart te brengen en zo kindermishandeling te voorkomen. Alleen dan kan er een einde worden gemaakt aan deze ernstige en grootschalige schending van mensenrechten in Nederland.

,,Wie een andere oplossing heeft, ik hoor het graag'', zegt Jan Willems, universitair docent internationaal recht in Maastricht. ,,Maar de huidige situatie mag niet voortduren. Als morgen in een gevangenis twee gedetineerden medegevangenen martelen, staan de kranten er bol van. Dagen achtereen. Er zal verontwaardiging zijn: waarom heeft de leiding deze mensen niet in toom kunnen houden? Vragen worden gesteld in de Tweede Kamer. Wie weet wordt Amnesty International ingeschakeld. Nu worden er in Nederland 80 000 kinderen jaarlijks gemarteld, minstens tachtig kinderen overlijden per jaar aan de gevolgen. De publieke belangstelling ervoor staat daarmee in geen verhouding.''

,,We zijn er als samenleving een eeuw lang al in geslaagd het probleem kindermishandeling in de marge te houden. Dat wil zeggen: aan de rand van de journalistiek en politieke aandacht. De kloof tussen wat we ertegen doen, en wat we inmiddels over kindermishandeling weten en kunnen voorkomen, dreigt zo groot te worden dat aan het eind van de eeuw van het kind, van een nieuwe - een tweede - sociale quaestie sprake lijkt: de sociaal-pedagogische kwestie.''

En die kloof kan groter worden omdat er geen lobby is, meent Willems. Zoals bijvoorbeeld de vrouwenbeweging een enorme lobby in gang wist te zetten tegen mishandeling en misbruik van vrouwen. ,,De vrouwen zeiden: 'Wij zijn slachtoffers van een misstand en vragen aandacht voor ons lijden'. De misstand kwam op de politieke agenda, de beweging heeft een hele mentaliteitsverandering teweeggebracht. Maar kinderen kunnen zelf die aandacht niet opeisen. En velen willen, eenmaal volwassen, niet meer aan die tijd van mishandeling worden herinnerd.''

In zijn proefschrift 'Wie zal de opvoeders opvoeden?' stelt Willems dat de staat - op grond van het VN-verdrag inzake de rechten van het kind - verplicht is ervoor te zorgen dat kinderen worden beschermd tegen slecht ouderschap. Als het VN-verdrag wordt opgevat als een mensenrechtelijke grondwet is 'het recht van het kind op persoonswording' een grondrecht.

Een meer pedagogische formulering daarvan is volgens Willems: 'Het recht van elk kind op te groeien in een veilige en stabiele omgeving met volwassenen die affectie tonen en leiding geven'. Hij schrijft: ,,De primaire opvoedingsverantwoordelijkheid berust bij de ouders, de secundaire bij de staat. Dat betekent dat op de staat de algemene verplichting rust een tekort aan pedagogisch besef bij de ouders te compenseren.''

En of dat tekort er is weet je pas als je aanstaande ouders spreekt, of liever gezegd ondervraagt. Want Willems stelt zich voor dat er met vragenlijstjes wordt gewerkt om te weten te komen of ouders behoren tot een risicogroep waarin kindermishandeling te verwachten is.

Er zijn onderzoeken te over die aangeven wat risicogroepen zijn. Ouders die zelf traumatische jeugdervaringen hebben gehad, in het ergste geval zelf mishandeld of verwaarloosd zijn, kunnen eenzelfde patroon als hun ouders volgen, als zij niet de mogelijkheid hebben gehad hun eigen negatieve ervaringen goed te verwerken. Meestal is er sprake van meerdere problemen tegelijk. Verslavingen, psychische of psychiatrische problemen, criminaliteit, een lichamelijke of verstandelijke handicap, gedragsmoeilijkheden, een sociaal isolement, werkloosheid. Willems past ervoor die groepen er bij voorbaat al uit te pikken. Stigmatisering moet worden voorkomen. En bovendien: kindermishandeling komt in alle milieus voor.

Waar een 'tekort aan pedagogisch besef' blijkt of wordt vermoed, moet de staat 'compenseren'. Anders gezegd: de overheid moet ingrijpen. Maar dat doet de jeugdbescherming toch al lang?

,,Ja, pas als het al fout is gegaan in de opvoeding. Het is eigenlijk een rare situatie. De staat zegt tegen ouders: jullie hebben absolute autonomie. Maar als het fout gaat, of als de samenleving last heeft van jullie kinderen, dán gaan we ingrijpen. Als de kinderbescherming dan uiteindelijk komt is de zaak dus al geëscaleerd. Interventie van de staat op dat moment zegt dus eigenlijk: jij bent mislukt als opvoeder. Dat is natuurlijk niet zo'n diplomatieke manier om iets te bereiken.''

Vorige week was er commotie bij de Raad voor de kinderbescherming over een boekje van het Platform van clientenorganisaties in jeugdzorg en familierecht. Daaruit bleek dat er veel klachten en diepe gevoelens van onvrede zijn bij ouders over de contacten met de jeugdbescherming. Dat verbaast Willems geenszins.

,,Als je het probleem al een eeuw lang marginaal hebt weten te houden kun je niet verwachten dat we in ons systeem van kinderbescherming de best toegeruste mensen en middelen hebben. Natuurlijk worden er dan fouten gemaakt. Er zullen ongetwijfeld mensen met de beste bedoelingen werken. Maar ook niet in alle arrondissementen. Terwijl het wel gaat om zeer ingrijpende en vergaande beslissingen.''

,,Bovendien zijn ouders mondiger geworden. Stel je eens voor hoe het is: bij alle ellende die je al hebt en de teleurstelling over de opvoeding komt ook nog eens dát moment van overheidsingrijpen. Zo'n situatie vraagt om escalatie. Het huidige systeem verscherpt conflicten in plaats van dat het tot oplossingen komt.''

Willems' werkgever, de Universiteit Maastricht, organiseerde het congres dat vandaag speciaal gewijd is aan de voorstellen uit zijn proefschrift voor een ingrijpender preventieve benadering. Juristen, pedagogen en psychiaters zijn uitgenodigd om over dat 'preventieve systeem' te discussiëren.

,,Begin dus met álle prille ouders'', legt Willems uit. ,,Gewoon op het consultatiebureau. Zie het als een prénatale handreiking van de staat die opvoedingshulp op maat aanbiedt. Er zijn ouders die helemaal geen hulp bij de opvoeding nodig hebben. Er zijn er die misschien voor 10 procent hulp vragen, en sommigen - ik denk aan zwakbegaafden, drugsverslaafden - zullen voor 90 procent hulp nodig hebben. Zoals dat ook gebeurt in de lichamelijke gezondheidszorg, zou het consultatiebureau kunnen kijken naar opvoedkundige risicofactoren en kunnen er adviezen, recepten en verwijsbriefjes worden gegeven voor gerichte opvoedingsondersteuning.''

,,Daarnaast zou er opvoedingsonderwijs moeten komen. Ik denk aan cursussen voor ouders, maar vooral ook lessen op scholen voor kinderen. We hechten zoveel belang aan vakken als wiskunde, techniek, informatica. Allemaal 'goed voor later'. Maar de dingen die op het menselijke vlak zo essentieel zijn - hoe ga je met elkaar om, hoe zorg je voor elkaar - vallen buiten de lesstof. In de meeste gezinnen is het ook niet meer zo dat oudste kinderen leren jongere broertjes en zusjes mee te verzorgen. Dus moet dat op school woren geleerd. We moeten echt af van die vanzelfsprekendheid dat iedereen wel kinderen kan opvoeden.''

,,En we moeten af van de kinderbijslag. Het woord alleen al heeft een negatieve associatie: fokpremie. Ik zou willen spreken van opvoedingsgeld. Een erkenning van de maatschappij voor de enorme investering die van opvoeders wordt gevraagd. En net als voor alle overheidssubsidies geldt ook hier: je mag er als staat randvoorwaarden aan verbinden. Geen drugs van kopen bijvoorbeeld. En als de ouder tekortschiet, wordt de subsidie stopgezet. Pas in laatste instantie zou de staat dwangmiddelen (lees: de jeugdbescherming, red.) in kunnen inzetten.''

In laatste instantie? Het preventieve systeem dat Willems voor ogen heeft betekent een indringende overheidsbemoeienis. Een opgelegde staatsopvoeding die lijkt te beginnen met een zekere dwang: alle aanstaande ouders verplicht op gesprek. En dat terwijl de privacy van het gezin in Nederland zeer hoog wordt geacht?

,,Door mishandelingen wordt de privacy van kinderen geschonden'', zegt Willems. ,,Het individueel lijden van een kind is rampzalig. En dat op een leeftijd dat het nog niet kan weten dat het ook anders kan. En als het in die beslotenheid van het gezin blijft, krijgt het kind niet de kans het te verwerken. Kinderen zullen hun ouders altijd blijven idealiseren en dus ook niet leren hoe het anders moet. Die keten moet worden doorbroken. We hebben het hier wel over een humanitair probleem.''

,,We hebben ons lange tijd machteloos gevoeld. Wat te doen tegen iets dat zich binnen de privacy van het gezin afspeelt? Vroeger kon je nog zeggen: Als mijn buurman zijn kind mishandelt, is het geen bedreiging voor mij persoonlijk of voor míín kinderen. Je zag ook meer dat mishandelde kinderen innerlijke problemen hadden: gebrek aan zelfvertrouwen of aan eigenwaarde. Maar de laatste decennia zie je dat kinderen zich naar buiten richten. Lastig gedrag, pesten, overlast, jeugdcriminaliteit. Nu wordt steeds duidelijker dat ook de samenleving er last van heeft dat de buurman zijn kind geen veilige opvoeding geeft. Je kunt zeggen: die buurman moet een opvoedcursus gaan volgen. Maar dat is het paard achter de wagen spannen.''



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie