Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De onrustige buitenwereld

Home

Chris Rutenfrans

Bijna een halve eeuw geleden, in 1951, verscheen de roman Ik heb altijd gelijk van W.F. Hermans. De hoofdpersoon van dat boek, Lodewijk Stegman, gaat tekeer tegen alles en iedereen in het toenmalige Nederland. Van de katholieken zegt Stegman dat ze een verrot gebit hebben van het ouwels eten en zich voortplanten als konijnen. Op grond van deze passage in zijn roman werd Hermans aangeklaagd wegens belediging van het katholieke volksdeel. Hij ging vrijuit op grond van de overweging dat een schrijver niet aangesproken kan worden op de uitlatingen van zijn romanpersonages.

In 1999 stapt de Zandvoortse burgemeester Rob van der Heijden naar de rechter omdat hij zichzelf, en met hem het joodse volk, beledigd acht door een passage in de roman Danslessen van Pieter Waterdrinker. Dat boek speelt in Zandvoort, en er komt een burgemeester in voor die, net als de huidige burgemeester, Van der Heijden heet en joods is. Die burgemeester wordt in het boek 'een gnoomachtige gestalte' toegedicht en hij wordt door een personage 'zo'n joodje' genoemd. Waterdrinker werd door de Haarlemse rechtbank veroordeeld, maar door het gerechtshof vrijgesproken. Het openbaar ministerie laat het er niet bij zitten en is in cassatie gegaan bij de Hoge Raad.

Het Nieuw Israëlitisch Weekblad (NIW) heeft een gesprek met burgemeester Rob van der Heijden. Die vindt het niet terzake doen of de schrijver het eens is met het discriminerende personage; waar het hem om gaat is de vraag hoe ver schrijvers mogen gaan bij de vermenging van fictie en werkelijkheid. Dat de burgemeester als enige personage in het boek geen gefingeerde naam lijkt te hebben, is opmerkelijk. ,,Vooral', zegt Van der Heijden, ,,omdat het verhaal in de jaren zeventig speelt, toen ik helemaal geen burgemeester was'. Van der Heijden vertelt over Zandvoort, dat 26 procent van de plaatselijke bevolking aanhanger was van de NSB, tegenover 4 procent landelijk. En dat de joden die in de oorlog werden afgevoerd, door de bevolking werden uitgezwaaid. Van der Heijden heeft ervoor gezorgd dat de badplaats, die jaarlijks door miljoenen Duitsers wordt bezocht, een monument kreeg ter herdenking van de vele weggevoerde joodse inwoners.

In hetzelfde nummer van het NIW veel aandacht voor de affaire-Haider. In zijn column schrijft G. Philip Mok over de 'Haider-hypocrisie' die eruit bestaat dat de wereld net doet alsof de toetreding van de FP & Ouml; van Haider tot de Oostenrijkse regering wat nieuws is. ,,Niks hoor', schrijft Philip Mok, ,,in het verleden konkelde de zich socialist noemende Bruno Kreisky (van joodse komaf maar hij vond 'Die Juden ein miezes Volk' en noemde nazi-jager Simon Wiesenthal 'een joodse fascist') lustig met allerlei nazi-gespuis en nam ze in zijn regering op zonder dat er al te veel internationale stampei over ontstond.' Mok wijst er ook op dat, ,,nu heel 'progressief' Nederland koningin Beatrix verwijt dat zij gewoon naar Oostenrijk op privé-vakantie is gegaan', niet wordt gememoreerd ,,hoe Hare Majesteit na het bekend worden van Kurt Waldheims SS-verleden en diens aantreden als pariapresident, deze 'Freund' van wijlen koning Hoessein een felicitatietelegram stuurde.'

In Centraal weekblad (Sow) geeft Arie Oostlander, CDA-lid van het Europees Parlement, een analyse van de kwestie-Haider. Hij begint met de uitspraak van de schrijver van de pauselijke encycliek Quadragesimo Anno, de monnik O. von Nell-Breuning, dat die encycliek in Portugal en Oostenrijk ten onrechte werd opgevat als een aanmoediging tot corporatisme. Volgens Oostlander heeft Oostenrijk nog altijd een corporatistisch karakter, in die zin dat de instellingen van staat en maatschappij in elkaar overvloeien. De twee van oudsher grootste politieke partijen, üVP en SP & Ouml;, zijn verweven met allerlei belangenverenigingen, inclusief die van werkgevers en werknemers. Die verdelen onderling de functies, maar zijn ook zodanig tot elkaar veroordeeld dat ze een hervorming van de maatschapppij in de weg staan. Dat is weer eens gebleken toen de coalitiebesprekingen mislukten omdat de vakbonden, die deel uitmaken van de SP & Ouml;, er een veto over uitspraken. Daar komt bij dat in Oostenrijk de 'onrustige buitenwereld zeer nabij' is en dat het land de laatste jaren veel vluchtelingen heeft opgenomen. Dit alles vormt de basis voor het succes van een populist als Haider.

Deel dit artikel