Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De onderduik was als een zwart gat

Home

Meindert van der Kaaij

© Beeld uit een van de animaties bij het verrijkte e-book/ Marcel van der Drift

Kind zijn en moeten onderduiken omdat Duitsers jacht op je maken. De ervaringen van veertien jonge onderduikers die de Tweede Wereldoorlog overleefden zijn nu gebundeld in een bijzonder verrijkt e-book. Onze lezers kunnen het hieronder gratis downloaden, ter ere van Dodenherdenking.

De voorgeschiedenis
Wat zes jaar geleden begon met de wens om het onderduikverleden van zijn moeder in beeld te brengen, eindigt dit weekend in een multimediaal project dat over veel meer gaat.

Marcel Prins - fotograaf en documentairemaker -  interviewde tientallen mensen die tijdens de oorlog ondergedoken hebben gezeten en raakte daarmee een gevoelige snaar. Bij het inlezen voor het verhaal van zijn moeder, Rita Prins-Degen, ontdekte Prins (51) dat er relatief weinig egodocumenten van onderduikers waren. Er zijn goede wetenschappelijke werken over dat onderwerp, maar ook daarin staan niet de verhalen centraal van mensen die tijdens de oorlog niet mochten bestaan.

Dat bracht hem op het idee om meerdere mensen hun verhaal te laten vertellen. Aanvankelijk was het zijn bedoeling om hierover een website te maken met korte animatiefilms over verschillende onderduikverhalen, met daarbij beknopt de persoonlijke geschiedenis van de onderduikers.  Peter Henk Steenhuis stelde voor om van het uitgebreide interviewmateriaal een boek te maken: Andere Achterhuizen. Trouw publiceerde in 2010 enkele van die verhalen. Een jaar later verscheen daarvan ook een versie voor kinderen: 'Ondergedoken als Anne Frank'.

Lees verder na de advertentie

Dat boek werd opgepikt in Duitsland en er verscheen een vertaling in het Duits (Versteckt wie Anne Frank) en daarna in het Engels (Hidden like Anne Frank). Gerenommeerde kranten als Süddeutsche Zeitung en The New York Times Book Review schreven er lovende recensies over.

Onlangs zetten Prins en de andere makers, Peter Henk Steenhuis en Marcel van der Drift, de stap naar een toepassing voor tablets: een e-boek verrijkt met filmpjes, foto's en persoonlijke documenten. Trouw omarmde dit project en biedt vanaf vandaag het boek aan voor de lezers. 

De verhalen
De moeder van Prins vertelde in het gezin over haar onderduik op een anekdotische manier. Ze ging vragen van haar kinderen over die tijd niet uit weg, maar sprake van een systematische vertelling van het hele verhaal was er niet.

Dat kwam pas toen Prins haar interviewde voor zijn project. "Zij wilde vooral dat we thuis een gewoon, doorsnee gezin waren. Ze waakte er, kortom, voor om telkens de oorlog erbij te slepen. Een andere reden daarvoor was dat ook mijn vader in zijn jeugd tragische dingen had meegemaakt. Zijn vader was Joods en werd in 1942  met het eerste transport van Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd. Hij fietste door een park waar hij als Jood niet mocht komen. We hadden dus thuis twee verhalen die bepaald niet doorsnee waren."

Rita dook eerst onder in Amsterdam, bij de werkgever van haar vader. Daar werd het op een gegeven moment te gevaarlijk, onder meer omdat ze was gezien door iemand die niet geheel te vertrouwen was. Daarop kwam zij bij een gezin in Hengelo, dat haar liefdevol opving en bij wie zij een gelukkige tijd beleefde. Het gezin moest echter verhuizen omdat het huis het gevaar liep gebombardeerd te worden.

Samen belandde men in Amsterdam en haalde daar ongeschonden het eind van de oorlog. Omdat zijn moeder blond was en het gezin in Amsterdam zo goed als onbekend was, kon iedereen in de waan worden gelaten dat zij een echte dochter was. Zij kon daardoor zelfs net als andere kinderen naar school.

© Still van animatie uit het verrijkte e-book/Marcel van der Drift


"Een tragedie ontstond toen haar ouders, die ook ondergedoken hadden gezeten, na de bevrijding op de stoep stonden om haar op te halen", zegt Prins. "Zij was inmiddels zo gehecht geraakt aan haar opvangouders, dat zij niet meer mee wilde met haar echte ouders. Dat was een treurig neveneffect van het onderduiken."

Volgens Prins is dat een van de rode draden in de verhalen van onderduikers. "Voor veel mensen bleek de periode na de oorlog zeker zo moeilijk als de oorlog zelf. Ze kregen te horen dat familieleden waren vermoord of konden hun eigen huis niet in omdat dat inmiddels door anderen werd bewoond. Er was vaak getouwtrek met officiële instanties. Het klimaat in Nederland was uitgesproken negatief. Als ik de verhalen hoorde, kreeg ik wel eens de indruk dat het antisemitisme na de bevrijding groter was dan daarvoor."

Niet iedereen vertelde zijn verhaal over het verdwijnen uit de samenleving met hetzelfde gemak. Dat heeft volgens Prins voor een deel te maken met het gegeven dat zij niet in een concentratiekamp hadden gezeten en vonden dat ze niet mochten klagen. "Een soort hiërarchie in het oorlogsleed. Onderduiken was niet altijd een pretje, maar het kan erger. Zoals Bloeme Evers, die beide meemaakte, het verwoordde: de onderduik was een zwart gat, maar in het kamp leefde je ieder moment van de dag in doodsangst.

Wat Prins opviel na de interviews was de enorme verscheidenheid aan ervaringen van onderduikers. "We denken wel eens dat het verhaal van Anne Frank exemplarisch is, maar dat is absoluut niet waar. Elke onderduikgeschiedenis is weer anders. Het is natuurlijk wel zo dat Anne Frank tijdens haar verblijf in het Achterhuis iets unieks heeft achtergelaten."

© Still van animatie uit het verrijkte e-book/Marcel van der Drift

Download het verrijkte e-book
Een 'verrijkt e-book' noemen we het maar, want een echte naam bestaat er eigenlijk niet voor. De tekst van het boek 'Ondergedoken als Anne Frank' is verrijkt met animaties en geluidsfragmenten van de mensen die geïnterviewd werden over hun onderduikervaringen. Om dit boek te bekijken heeft u een tabletcomputer nodig: een normale e-reader is immers niet geschikt voor het afspelen van video.

We waarschuwen alvast maar: het downloaden duurt, door alle filmpjes, een stuk langer dan u gewend bent. Geef de moed dus niet op als er niet direct iets lijkt te gebeuren, het resultaat is een paar minuten wachten waard.

Heeft u een iPad?
Zorg dan dat u de laatste versie van de app iBooks geïnstalleerd heeft, en dat uw besturingssysteem up to date is. Download dan hieronder het ePub-bestand, dat u vervolgens kunt openen in iBooks. Ook dat kan de eerste keer eventjes duren.

Heeft u een Android-tablet?
Dan is het verrijkte e-book een zelfstandige app. Om die te kunnen installeren, moet u eerst in uw instellingen de optie 'Installatie toestaan van apps uit andere bronnen dan de Play Store' aanvinken. Daarna kunt u de app hieronder downloaden.

Het kan zijn dat u de vraag krijgt voorgelegd of u wel zeker weet dat u een app uit een onbekende bron wilt installeren; dat kunt u in dit geval met een gerust hart doen.

Heeft u geen tablet, maar alleen een gewone computer?
Dan kunt u op de site www.ondergedokenalsannefrank.nl de animaties en de interviews ook bekijken.

Deel dit artikel