Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De onafhankelijkheid van de rechter is in het geding

Home

UIli d'Oliveira en oud-hoogleraar migratierecht en oud-redacteur Nederlands Juristenblad

© ANP
Opinie

Alweer dwarsboomde de Tweede Kamer de benoeming bij het hoogste rechtscollege, de Hoge Raad. In kleine stapjes wordt de rechtspraak gepolitiseerd.

De president van de Hoge Raad, Geert Corstens, heeft bij de installatie van drie nieuwe vicepresidenten zijn ernstige zorg geuit over de situatie in Hongarije (Trouw, 5 januari). In dat land wordt de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht vernield door een politieke 'dictatuur van de meerderheid'.

Zo is bijvoorbeeld Corstens' collega bij de Hongaarse Hoge Raad ontslagen omdat hij 'onvoldoende ervaring' had, terwijl hij decennia bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens had gefigureerd. Honderden andere Hongaarse rechters worden ontslagen vanwege hun leeftijd, maar vooral omdat de Hongaarse regering politieke geestverwanten op hun plek wil zetten.

Vanwaar opeens deze (terechte) Nederlandse bezorgdheid over ontwikkelingen in een ander Europees land? Ik denk dat dit te maken heeft met recente gebeurtenissen in eigen land. Dat werd ook duidelijk uit het vervolg van Corstens' rede.

In omfloerste taal gaf de president van de Hoge Raad commentaar op het feit dat de Tweede Kamer zich in korte tijd al twee keer heeft bemoeid met de samenstelling van de Hoge Raad, ons hoogste rechtscollege. Onlangs dwarsboomde de Kamer de benoeming van advocaat-generaal Aben tot lid van de Hoge Raad, eerder was er rumoer om een benoeming die wél doorging, van hoogleraar Ybo Buruma.

Volgens de Nederlandse Grondwet wordt een lid van de Hoge Raad door de regering per koninklijk besluit benoemd uit een voordracht van drie personen, opgesteld door de Tweede Kamer. Het is vaste prik dat deze voordracht spoort met de aanbevelingen die de Hoge Raad zelf aan de Kamer doorgeeft. Juridische kwaliteit en specialisme zijn doorslaggevend. Hoogstzelden wijkt de Kamer van de aanbeveling af.

De laatste tijd wordt er politiek gemorreld aan dit systeem. De zelfvoorziening heeft zijn goede kanten, omdat zij de onafhankelijkheid van de Hoge Raad tegenover de politiek kan garanderen - de politiek, die in de Hoge Raad voor ambtsmisdrijven zijn speciale rechter vindt.

Maar de Tweede Kamer is steeds nadrukkelijker bezig het 'voordrachtsrecht' voor de Hoge Raad te politiseren. Eerst bij Buruma, een affaire die nog landelijk rumoer veroorzaakte. Naar het oordeel van de PVV was Buruma ongeschikt voor de Hoge Raad omdat hij te veel de nestgeur van de PvdA zou uitwasemen. Hij kon alleen worden benoemd na een hoofdelijke stemming in de Kamer.

Ook de Hoge Raad zelf weet nog niet hoe hiermee om te gaan. Onverstandig genoeg zegde Buruma kort na zijn tumultueuze benoeming zijn lidmaatschap van de PvdA publiekelijk op; nét het verkeerde signaal. Het versterkt de onjuiste gedachte dat rechters partijloos horen te zijn, en in geen geval lid van D66 of de PvdA.

Recent was er weer politieke bemoeienis met een benoeming. Advocaat-generaal Aben zou ongeschikt zijn voor de Hoge Raad vanwege zijn (publiek gemaakte) juridische beoordeling dat de wraking in het proces-Wilders onterecht was. Die redenering was juridisch gezien in mijn ogen even onweerlegbaar als elegant geformuleerd, maar kon de PVV niet bekoren. Aben was te kritisch geweest in het proces-Wilders; de aanbeveling was niet acceptabel.

Het is een gevaarlijke weg die de Tweede Kamer is ingeslagen om de aanbeveling van de Hoge Raad te negeren. Maar het is even gevaarlijk dat de Hoge Raad zich heeft neergelegd bij dit dreigende onheil door gedwee de volgorde in de aanbeveling te wijzigen.

Het is ter zelfrechtvaardiging dat president Corstens in zijn toespraak zei: 'Dan rijst de vraag wat wijsheid is. In het ene geval kan de tegenwind overwonnen worden (...) Maar welbewust het oog van een orkaan instappen in de aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid dat de kandidaat daaruit ernstig beschadigd van de radar zal worden weggeslingerd zou niet van wijsheid getuigen'.

Het is niet moeilijk de benoeming van Buruma in het eerste geval te herkennen, en in het tweede geval de val van Aben. Maar, aldus Corstens, we moeten niet overdrijven. Vandaar de verwijzing naar Hongaarse toestanden.

Ja, in Hongarije is alles veel erger. Maar hier veroorlooft de Tweede Kamer zich een politiek van kleine stapjes. Het gaat om niets minder dan de politisering van de hoogste rechters door het parlement. Een botsing lijkt onvermijdelijk en nodig.

Deel dit artikel