Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Notre-Dame precies herbouwen zoals het was, of met de restauratie juist laten zien dat er iets groots gebeurd is?

Home

Kleis Jager

Luchtfoto van de uitgebrande Notre-Dame. © AP

De Notre-Dame restaureren is op veel manieren mogelijk. En het kan voor minder geld dan gedacht wordt , zegt de in Frankrijk werkzame restauratie-architect Carsten Hanssen.

Vanuit zijn woon- en werkplaats Chinon volgt Carsten Hanssen de ontwikkelingen rond de Notre-­Dame op de voet. Onlangs was hij zelf nog betrokken bij de restauratie van de kerk in Auvers-sur-Oise, de laatste woonplaats van Vincent van Gogh. Hier moesten delen van het dak en het spantwerk (de houten constructie eronder) worden vervangen. 

Lees verder na de advertentie

De kathedraal wordt nu nagekeken op kwetsbare plekken. Hoe zijn deze ontstaan?

“De Notre-Dame is gemaakt van kalksteen uit een groeve die vroeger net buiten Parijs lag. In kalksteen en in de specie op basis van kalk die is gebruikt, kunnen onder invloed van extreme hitte en het bluswater scheuren ontstaan. Wat het erger maakt, is dat het dak was bedekt met lood. Dat lood is gesmolten, waardoor op sommige delen thermische uitzetting kan optreden. Dat het grootste deel van het gewelf boven het schip, het plafond van de kerk , bewaard is gebleven zegt niet veel. Waarschijnlijk moet het gewelf in zijn geheel vervangen worden.”

Het spantwerk van de Notre-Dame is verwoest. Moet dit ‘woud’, zoals het wordt genoemd, heel precies hersteld worden?

“Nee, niemand ziet het spantwerk zitten. In de kathedraal van Chartres is het van staal, in de kathedraal Reims – die afbrandde na een Duits bombardement in de Eerste Wereldoorlog – van beton. Dat zijn goede oplossingen die sneller, goedkoper en veiliger zijn.”

En de torenspits die op het dak stond, het hoogste punt van de kerk? Sommigen pleiten al voor een gedurfde vervanger van staal en glas.

“Zoals altijd in dit soort gevallen ontstaat er nu behalve een praktische ook een ethische discussie. De spits geldt als een meesterwerk van Eugène Viollet-Le-Duc die de ­Notre-Dame halverwege de negentiende eeuw restaureerde en bijvoorbeeld ook heel veel waterspuwers op het gebouw liet zetten, waarvan er trouwens eentje lijkt op zijn schoonmoeder. Het is geen probleem om alles precies te maken zoals het was. Alleen zal het resultaat in dat geval vergelijkbaar zijn met het getto van Warschau: alles is er zoals toen, maar je hebt daar het gevoel alsof er niets is gebeurd. ­Deze brand is een mooie kans om tot uitdrukking te brengen dat er iets groots heeft plaatsgevonden, om de emoties van dit moment ­blijvend vorm te geven.”

Hoe zou dat kunnen?

“Daar moet je over nadenken, maar ik heb al beelden gezien van collega’s die bijvoorbeeld voorstellen om van het dak een grote glazen kas te maken met veel groen erin. Dat is misschien een wild plan, maar wat mij betreft ligt het debat helemaal open.”

De teller van de inzamelingsactie voor de Notre-Dame staat bijna op een miljard euro. Is dat genoeg?

“Meer dan genoeg, het is zelfs belachelijk veel geld. Zo’n 200 miljoen euro voor het spantwerk, het dak, de gewelven en het interieur lijkt mij genoeg. Dat is natuurlijk een ruwe schatting, maar een miljard heb je echt niet nodig om dit te doen. Het is geweldig dat zoveel mensen enthousiast geld overmaken, maar tegelijk een beetje zuur omdat de Franse monumentenzorg het moet doen met een budget van 350 miljoen euro per jaar. Daar is onlangs iets aan gedaan met een speciale erfgoedloterij, maar het ­tekort blijft heel groot.”

Zal een deel van het geld uiteindelijk worden uitgegeven aan andere monumenten?

“Dat is heel erg te hopen.”

Is de Notre-Dame over vijf jaar helemaal opgeknapt zoals ­president Macron nu belooft?

“Alles hangt af van de vraag hoeveel er precies herbouwd moet worden. Zelf zou ik eerder denken aan tien jaar. Maar wie weet lukt het, als er heel hard wordt gewerkt.”

Franse regering wil Notre-Dame in vijf jaar herstellen

De Franse regering wil de deels door brand verwoeste Notre-Dame in vijf jaar herbouwen. Premier Édouard Philippe sprak van een ‘historische verantwoordelijkheid’.

Na een ministerraad die geheel gewijd was aan de gevolgen van de brand, presenteerde premier Philippe een wetsvoorstel om de restauratie en de inzamelingsactie die is gelanceerd in goede banen te leiden. Een commissie moet toezien op de juiste besteding van de giften, die een miljard euro benaderden.

De commissie wordt onder anderen geleid door de voorzitter van de rekenkamer. “Elke euro die wordt overgemaakt voor de Notre-Dame zal besteed worden aan de restauratie en nergens anders aan”, benadrukte Philippe. De premier kon niet zeggen hoeveel het herstel moet kosten. “Het heeft geen enkele zin bedragen te noemen, we weten het nog niet.”

Schuldenlast

Het geld is zeer welkom. De Franse staat, eigenaar van alle kerkgebouwen sinds de scheiding tussen kerk en staat in 1905, is niet verzekerd tegen brand en kampt met een hoge schuldenlast. Om de Fransen aan te moedigen in de buidel te tasten, wordt hen een fiscaal voordeel in het vooruitzicht gesteld. Bedragen tot 1000 euro zijn voor 75 procent aftrekbaar, dat is nu 66 procent. Hierbij kondigde Philippe een internationaal concours aan voor architecten die een idee hebben voor de vervanging van de torenspits die op het dak van de kerk stond. Hij sloot niet uit dat het werkstuk uit 1859 van Eugène Viollet-Le-Duc ingeruild wordt voor een moderne versie. “Maar het kan ook een identieke versie worden.”

Intussen is ook het politieonderzoek begonnen naar de oorzaak van de brand. Men gaat vooralsnog uit van een ongeluk, veroorzaakt door bijvoorbeeld een sigarettenpeuk, een warme lasnaad of een brander waarvan de buis nog warm was. Het bedrijf dat aan het werk was op de steiger rond de torenspits, heeft laten weten dat zijn twaalf werknemers alle regels hebben gerespecteerd. Zo waren zij elke dag na het werk verplicht de hoofdschakelaar uit te doen, de toegang tot de steiger af te sluiten en de sleutels in te leveren bij de sacristie.

Dertig personen zijn al gehoord en specialisten zijn op zoek naar het element dat het vuur heeft doen ontbranden. Aan de hand van de resten van het dak, de balken eronder en de torenspits kan mogelijk worden vastgesteld waar de brand is begonnen en of een vuur eerst gesluimerd heeft.

Lees alles over de brand in de Notre-Dame op deze pagina.

Deel dit artikel