Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De natie floreert niet zonder buitenlucht

Home

Hans Goslinga

PVV-senator Marcel de Graaff © anp
Column

Senator Marcel de Graaff, lijsttrekker van de PVV bij de Europese verkiezingen, is weer wat verder gegaan op de schaal van radicalisering van de anti-islampartij. In het debat over de staat van de Europese Unie zei hij afgelopen dinsdag dat er in Nederland geen plaats is voor 'mensen uit landen met een minderwaardige cultuur'. De senaat reageerde geschokt. "Nog nooit heb ik zo'n gevoel van plaatsvervangende schaamte gehad", zei VVD-senator Fred de Graaf.

De PVV kan bij de verkiezingen op 22 mei de grootste partij worden, dus is het onverstandig de ontwikkeling van haar gedachtegoed te negeren. Beter is het de vraag op te werpen of Nederland erbij gebaat zou zijn zich, los van de Europese Unie, in de natiestaat in te graven en voor andere culturen, met name de islamitische, af te sluiten.

Deze hypothese is in zoverre ironisch dat de PVV, hoewel zij de westerse cultuur superieur acht, het gevaar van overweldiging kennelijk reëel vindt. Afgaande op uitspraken van Wilders is dat zo. Op een spreekbeurt in het Amerikaanse Nashville schilderde hij drie jaar geleden Europa af als een al bijna aan de islam onderworpen Eurabië. De cultuur van vrijheid die de PVV zegt te verdedigen, is klaarblijkelijk een teer plantje, dat niet veel buitenlucht kan hebben.

Zelfbeperking
Hoe anders is de kijk van de Franse historicus Ernest Renan (1823-1892), een krachtig verdediger van de natiestaat, mits deze zich niet in zichzelf opsloot. Wilde een natie tot bloei komen, dan moest de nationale cultuur niet worden afgebakend. "Dit is zelfbeperking, men plaatst zichzelf in een hokje. Men verlaat de frisse lucht die men inademt op het wijde veld van de mensheid, om zich af te zonderen en zich louter te beperken tot zijn landgenoten."

Renan zei dit in 1882 in zijn beroemde lezing 'Wat is een natie?' aan de Sorbonne. De historici Coos Huijsen, oud-Kamerlid, en Geerten Waling hebben daar het stof vanaf geklopt, omdat de zienswijze van de Fransman in hun ogen kan helpen bij de meningsvorming over de spanning tussen natiestaat en Europese integratie. Deze spanning zal meer dan ooit centraal staan bij de komende campagne.

Misschien wel de belangrijkste waarneming van Renan was dat de grondslagen van een natie niet moeten worden gezocht in ras, taal, religie, belangen of fysieke ligging, maar in de wil van de inwoners, terugkijkend op een gedeeld verleden, samen verder te gaan. Hij wees op Zwitserland, dat vier talen kent en toch een eenheid is. "De wil van de Zwitsers om, ondanks de taalverschillen, een natie te zijn, is belangrijker dan een vaak via dwang verkregen gelijkvormigheid."

Lees verder na de advertentie
De cultuur van vrijheid die de PVV zegt te verdedigen, is klaar­blij­ke­lijk een teer plantje, dat niet veel buitenlucht kan hebben

Prestantse natie
Ook in Nederland hebben verschillen in taal en dialect, cultuur, religie en zelfs een natuurlijke begrenzing als de grote rivieren de natievorming niet in de weg gestaan. De SGP hield lang staande dat Nederland een protestantse natie was en stemde daarom pas in met het huwelijk van de hervormde Willem-Alexander met de rooms-katholieke Máxima, toen premier Kok verzekerde dat de kinderen een protestantse opvoeding zouden krijgen.

Volgens Renan speelden factoren als taal en cultuur bij de in zijn tijd opkomende natievorming wel een rol, maar geen doorslaggevende. De wil van een natie als uitdrukking van een moreel bewustzijn om bij elkaar te horen, was in zijn ogen het enige rechtmatige criterium. "Het bestaan van een natie is een dagelijkse volksraadpleging, zoals het bestaan van het individu een eeuwige bevestiging is van het leven."

Schadelijk
De tegenstelling tussen natiestaat en Europese integratie is vanuit deze kijk dan ook een valse, tenzij men de natie in zichzelf opsluit, zoals de PVV wenst, ook omdat het in deze complexe tijden in de klemtoon op de eigen cultuur een machtsvehikel ziet. Renan was over de neiging tot afzondering en uitsluiting stellig: 'Niets is slechter voor de geest, niets is schadelijker voor de beschaving'. De geschiedenis na 1882 heeft dat pijnlijk laten zien.

Tegelijk moet in zijn kijk 'de gevoelskant van nationaliteit' niet worden ontkend, zoals na 1945 als reactie op de verschrikkingen van de oorlog vermoedelijk te lang is gebeurd. Iemand als Fukuyama die van buitenaf naar Europa keek, zei drie jaar terug tegen deze krant dat de immigratie- en integratieproblemen grotendeels op het taboe op de nationale identiteit waren terug te voeren. De zienswijze van Renan helpt om het evenwicht in het publieke en politieke debat terug te brengen.

De tegenstelling tussen natiestaat en Europese integratie is vanuit deze kijk dan ook een valse



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
De cultuur van vrijheid die de PVV zegt te verdedigen, is klaar­blij­ke­lijk een teer plantje, dat niet veel buitenlucht kan hebben

De tegenstelling tussen natiestaat en Europese integratie is vanuit deze kijk dan ook een valse