Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De moordenaars zijn het niet eens

Home

Eildert Mulder

Een Syrische vrouw bezoekt het graf van een familielid die door geweld van IS om het leven is gekomen. © AFP
IN DE SCHADUW VAN DE MINARET

IS likt na zijn nederlagen in Irak en Syrië zijn heilige wonden. En verder houdt de moordenaarsbende zich onledig met een discussie over de vraag wanneer je iemand die zichzelf moslim noemt, moet bestempelen als een huichelaar die de dood verdient.

De uitslag van dat debat zal de toekomstige mate van bloeddorst bepalen. Want alles kan altijd nog erger. IS creëerde al een hel, maar dat barre oord blijkt steeds weer nieuwe vormen aan te kunnen nemen die nog ellendiger zijn. Centraal staat het begrip takfir, in westers spraakgebruik minder bekend dan jihad, maar even belangrijk. Doorsnee-moslims rillen al bij het woord alleen. Op internet is een analyse van het debat te vinden, van de Amerikaanse takfir-expert Cole Bunzel.

Lees verder na de advertentie
Een strijdpunt is de vraag wie takfir verdient en de daarmee verbonden doodstraf

Takfir houdt in dat moslims andere moslims uitmaken voor hypocriete ongelovigen of afvalligen. Takfir is omstreden. De overheersende opvatting is dat enkel God bepaalt wie wel of niet een echte moslim is. Om die reden weigert bijvoorbeeld Al-Azhar, het invloedrijke theologische instituut in Caïro, IS te excommuniceren.

Takfir is daarentegen het DNA van IS. Toch is er verdeeldheid. Totalitaire stelsels zijn soms minder monolithisch dan ze lijken. Binnen IS staan tegenover elkaar takfir light, verdedigd door IS-theologen, en een harde interpretatie van de afdeling propaganda. Bunzel laat zien hoe in de afgelopen anderhalf jaar de twee partijen om beurten het initiatief hadden. Ze bestookten elkaar in publicaties en audio-presentaties.

Ongelovig hoofd

Op dit moment staat de harde lijn sterk. Voorlieden van de ‘zachte lijn’ zijn opgepakt, mogelijk in afwachting van hun executie. Misschien ook niet, want ze zijn vaker gearresteerd en toch weer vrijgelaten. Een ongelovig hoofd afhakken valt IS lichter dan het doden van eigen godgeleerden.

De harde lijn beschouwt takfir als een hoeksteen van het geloof. Wie, zoals Al-Azhar, weigert andere moslims als ongelovigen te ontmaskeren, is zelf een afvallige. Afwijzen van takfir is in die gedachtegang even erg als veelgodendom.

IS-theologen van de zachte lijn nemen een standpunt in tussen Al-Azhar en de radicale vleugel binnen IS. Ze zien takfir weliswaar als een religieuze plicht, maar niet als kern van het geloof. Takfir nalaten is voor hen zoiets als wijn drinken. Het is een zonde, maar maakt iemand niet tot een ongelovige.

Onvermijdelijke erfzonde

Het tweede strijdpunt gaat over de vraag wie takfir verdient en de daarmee verbonden doodstraf. Voor de hardliners geldt elke inwoner van een moslimland als een afvallige die, hoe miniem ook, ‘collaboreert’ met een ‘ongelovig’ regime. Dat doet ongeveer iedereen, het is een onvermijdelijke erfzonde. Je collaboreert al wanneer je gewoon je werk doet om te kunnen eten. Want daarmee draag je bij aan maatschappelijke rust die helpt het regime in het zadel te houden. In de jaren negentig leverde die ideologie in Algerije de lugubere rechtvaardiging voor nachtelijke massamoorden, gepleegd door een soort proto-IS. In werkelijkheid gaat het niet om dat ‘collaboreren’. Het echte doel is dat mensen in constante angst leven omdat iedereen ‘schuldig’ is en dus vogelvrij.

IS-theologen van de zachte lijn beperken takfir tot moslims die Gods eenheid expliciet ontkennen. Een ­ruimere definitie zal, betogen ze, een onbeheersbare kettingreactie uitlokken van liquidaties. Zodat, zou je kunnen toevoegen, uiteindelijk de laatste overlevende moslim trots mag uitroepen: ‘Er is maar een God en dat is God en er is maar een moslim en dat ben ik’.

In de rubriek ‘In de schaduw van de minaret’ leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Deel dit artikel

Een strijdpunt is de vraag wie takfir verdient en de daarmee verbonden doodstraf